en-gb	Leadership in the legal sector whether in law firms, the Bar, academia, or elsewhere  is essential given the challenges facing justice in Wales.
cy-gb	Mae arweinyddiaeth yn y sector cyfreithiol boed hynny mewn cwmnïau cyfreithiol, y Bar, y byd academaidd, neu mewn man arall yn hanfodol o ystyried yr heriau sy'n wynebu cyfiawnder yng Nghymru.

en-gb	The sustainability of the legal sector itself is challenged in many ways as described in our report, including the cuts in legal aid, accelerating new technology and growing competition from new service providers including those beyond Wales.
cy-gb	Caiff cynaliadwyedd y sector cyfreithiol ei hun ei herio mewn sawl ffordd fel y disgrifir yn ein hadroddiad, gan gynnwys y toriadau i gymorth cyfreithiol, technoleg fwyfwy newydd a chystadleuaeth gynyddol gan ddarparwyr gwasanaeth newydd, gan gynnwys y rheini y tu hwnt i Gymru.

en-gb	Lawyers in leadership positions need  to understand those challenges and their responsibilities including  their civic responsibility.
cy-gb	Mae angen i gyfreithwyr mewn rolau arwain ddeall yr heriau hynny a'u cyfrifoldebau, gan gynnwys eu cyfrifoldeb dinesig.

en-gb	Leaders in the sector need to promote not only organisational goals but also societal goals.
cy-gb	Mae angen i arweinwyr yn y sector nid yn unig hyrwyddo nodau sefydliadol, ond hefyd nodau cymdeithasol.

en-gb	To do so, lawyers need to learn not only about styles of leadership and influence, organisational dynamics, governance and decision making, talent management and succession, change strategies (including mergers and acquisitions) and innovation, but also the importance of justice, diversity, ethics and other wider social issues.
cy-gb	I wneud hynny, mae angen i gyfreithwyr nid yn unig ddysgu am arddulliau arwain a dylanwadu, dynameg sefydliadol, llywodraethu a gwneud penderfyniadau, rheoli talent ac olyniaeth, strategaethau newid (gan gynnwys achosion o uno a chaffael) ac arloesedd, ond hefyd bwysigrwydd cyfiawnder, amrywiaeth, moeseg a materion cymdeithasol ehangach eraill.

en-gb	The Lord Chief Justice heads the whole of the judiciary of England and Wales.
cy-gb	Yr Arglwydd Brif Ustus sy'n arwain y farnwriaeth gyfan yng Nghymru a Lloegr.

en-gb	Inevitably, the Lord Chief Justice must rely upon the support of other senior leadership judges.
cy-gb	Yn anochel, rhaid i'r Arglwydd Brif Ustus ddibynnu ar gymorth barnwyr eraill sy'n uwch-arweinwyr.

en-gb	However, the members of the senior judiciary who have a specific role in relation to Wales (the Presiding Judges and Liaison Judges) are often in post for comparatively short periods of time.
cy-gb	Fodd bynnag, mae'r aelodau o'r uwch-farnwriaeth sydd â rôl benodol mewn perthynas â Chymru (y Barnwyr Llywyddol a'r Barnwyr Cyswllt) yn aml yn eu swydd am gyfnodau cymharol fyr o amser.

en-gb	Presiding Judges take on a number of different and important leadership functions yet they serve as such judges for a maximum of four years.
cy-gb	Mae Barnwyr Llywyddol yn cyflawni nifer o swyddogaethau arwain gwahanol a phwysig, ond eto i gyd maent yn gwasanaethu fel barnwyr o'r fath am uchafswm o bedair blynedd.

en-gb	The Liaison Judges sometimes serve for even shorter periods.
cy-gb	Weithiau, bydd y Barnwyr Cyswllt yn gwasanaethu am gyfnodau hyd yn oed yn llai.

en-gb	On any view it is difficult for such judges to develop and properly exercise their leadership skills in such short periods of time when at the same time they are expected to preside over the most serious cases arising in Wales.
cy-gb	Mae'n anodd i farnwyr o'r fath feithrin eu sgiliau arwain, a'u defnyddio'n briodol, mewn cyfnodau mor fyr o amser pan ddisgwylir iddynt hefyd ymdrin â'r achosion mwyaf difrifol sy'n codi yng Nghymru.

en-gb	As we conclude in paragraph 12.141, the system of Presiding Judges which operates throughout the regions of England and in Wales is no longer appropriate for Wales given the need to provide Wales with judicial leadership tailored to its particular needs and the requirements for engagement with the Welsh Government and the bodies that have responsibilities for the justice system in Wales.
cy-gb	Fel y down i'r casgliad ym mharagraff 12.141, nid yw'r system o Farnwyr Llywyddol sydd ar waith ledled Cymru, a rhanbarthau Lloegr, yn briodol mwyach i Gymru o ystyried yr angen i Gymru gael arweinyddiaeth farnwrol sy'n diwallu ei hanghenion penodol a'r gofynion o ran ymgysylltu â Llywodraeth Cymru a'r cyrff sy'n gyfrifol am y system gyfiawnder yng Nghymru

en-gb	Welsh law schools have a central role in preparing student lawyers to be future leaders.
cy-gb	Mae gan ysgolion y gyfraith yng Nghymru rôl ganolog i'w chwarae yn paratoi cyfreithwyr dan hyfforddiant i fod yn arweinwyr y dyfodol.

en-gb	As for today’s leaders both in the private and public sectors, they have to be supported to understand their responsibilities, to be equipped with the skills to navigate the highly challenging and rapidly changing environment and to become more effective and impactful leaders for the benefit of their organisations, the legal sector and society as a whole.
cy-gb	Rhaid i arweinwyr heddiw, yn y sector cyhoeddus a'r sector preifat, gael eu helpu i ddeall eu cyfrifoldebau, meddu ar y sgiliau i weithio mewn amgylchedd hynod heriol, sy'n newid yn gyflym, a dod yn arweinwyr mwy effeithiol a dylanwadol er budd eu sefydliadau, y sector cyfreithiol a chymdeithas yn gyffredinol.

en-gb	The development of leadership of the public and private justice  sector in Wales and the capacity, capability and confidence which  such leadership builds is crucial.
cy-gb	Rhaid datblygu arweinyddiaeth yn y sector cyfiawnder cyhoeddus a phreifat yng Nghymru, ynghyd â'r gallu, yr adnoddau a'r hyder y mae'r fath arweinyddiaeth yn eu meithrin.

en-gb	Overall, there is an urgent need to  improve upon current leadership structures and capabilities both in respect of current responsibilities and in preparation for new responsibilities we recommend.
cy-gb	Ar y cyfan, mae angen gwella strwythurau a galluoedd arwain presennol ar frys, a hynny o ran cyfrifoldebau presennol ac wrth baratoi ar gyfer y cyfrifoldebau newydd a argymhellir gennym.

en-gb	executive and legislative powers
cy-gb	Pwerau gweithredol a deddfwriaethol

en-gb	12.34 Against that background, we first consider the scope for reform under the current scheme of devolution.
cy-gb	12.34 Yn erbyn y cefndir hwnnw, ystyriwn yn gyntaf y lle sydd i ddiwygio o dan y drefn ddatganoli bresennol.

en-gb	Second, we consider the option of executive devolution and third, that of legislative devolution.
cy-gb	Yn ail, ystyriwn opsiwn datganoli gweithredol ac yn drydydd, datganoli deddfwriaethol.

en-gb	1. option 1:
cy-gb	1. opsiwn 1:

en-gb	reform under the current scheme of devolution
cy-gb	Diwygio o dan y drefn ddatganoli bresennol

en-gb	12.35 In the preceding chapters, we have recommended that significant changes are needed to the existing justice system in Wales and suggested that the determination of some matters needs to be made in Wales.
cy-gb	12.35 Yn y Penodau blaenorol, rydym wedi argymell gwneud newidiadau sylweddol i'r system gyfiawnder bresennol yng Nghymru, ynghyd ag awgrymu bod angen i rai materion gael eu penderfynu yng Nghymru.

en-gb	These include legal aid, policing policy, youth justice, an overarching offender rehabilitation strategy, family justice, the court and tribunal infrastructure in Wales and the approach to both legal education and the promotion of the legal sector.
cy-gb	Yn eu plith mae cymorth cyfreithiol, polisi plismona, cyfiawnder ieuenctid1099, strategaeth gyffredinol i adsefydlu troseddwyr, cyfiawnder teuluol1101, seilwaith y llysoedd a'r tribiwnlysoedd yng Nghymru a'r dull o ymdrin ag addysg gyfreithiol a hyrwyddo'r  sector cyfreithiol.

en-gb	Para 3.66 and 3.84.
cy-gb	Para 3.66.4 a 3.84.

en-gb	Para 4.194.
cy-gb	1099  Para 4.194.

en-gb	Para 7.107.
cy-gb	1101  Para 7.107.

en-gb	Para 9.89, 10.3 et seq.
cy-gb	Para 9.89, 10.3 et seq.

en-gb	strategic and delivery boards
cy-gb	a)  Byrddau strategol a chyflawni

en-gb	12.36 We have also suggested in respect of strategy, policy and delivery, that two existing boards be developed:
cy-gb	12.36 Rydym hefyd wedi awgrymu, o ran strategaeth, polisi a chyflawni,  y dylid datblygu dau fwrdd sy'n bodoli eisoes:

en-gb	The existing All Wales Criminal Justice Board be replaced by a new board, the Wales Criminal Justice Board with clear responsibilities and powers, including the powers of the Policing Board, as set out at paragraph 4.25 and following.
cy-gb	12.36.1  Dylai Bwrdd Cyfiawnder Troseddol Cymru Gyfan gael ei ddisodli gan fwrdd newydd, sef Bwrdd Cyfiawnder Troseddol Cymru, sydd â chyfrifoldebau a phwerau clir, gan gynnwys pwerau'r Bwrdd Plismona, fel y nodir ym mharagraff 4.25  ac wedi hynny.

en-gb	The existing Family Justice Network for Wales be made an effective body with clear responsibilities and powers as set out in paragraph 7.100 and following.
cy-gb	12.36.2 Dylai Rhwydwaith Cyfiawnder Teuluol Cymru ddod yn gorff effeithiol sydd â chyfrifoldebau a phwerau clir fel y nodir ym mharagraff 7.100 ac wedi hynny.

en-gb	We have also suggested that two new bodies be created:
cy-gb	Rydym hefyd wedi awgrymu y dylid creu dau gorff newydd:

en-gb	An independent body to give strategic direction for  funding both for legal aid and the third sector as set  out at paragraph 3.66.
cy-gb	12.36.3 Corff annibynnol i bennu cyfeiriad strategol ar gyfer ariannu cymorth cyfreithiol a'r trydydd sector, fel y nodir ym  mharagraff 3.66.

en-gb	An independent body to co-ordinate civil and administrative justice as set out at paragraphs 5.55 and 6.60.
cy-gb	12.36.4 Corff annibynnol i gydgysylltu cyfiawnder sifil a gweinyddol fel y nodir ym mharagraffau 5.55 a 6.60.

en-gb	These boards, taking advantage of Wales’ size, can be developed or created under the current scheme of devolution.
cy-gb	12.37 Gall y byrddau hyn, gan fanteisio ar faint Cymru, gael eu datblygu neu eu sefydlu o dan y drefn ddatganoli bresennol.

en-gb	Although they would not be able to develop the full potential envisaged, it would make a material difference and provide essential experience and leadership if these were set up as soon as possible.
cy-gb	Er na fyddent yn gallu gwireddu'r holl botensial a ragwelir, byddai hyn yn gwneud gwahaniaeth pwysig ac yn darparu profiad ac arweinyddiaeth hanfodol, petaent yn cael eu sefydlu cyn gynted â phosibl.

en-gb	Each of these boards should operate in an open, transparent and accountable manner through (1) a website that clearly identifies the current membership, the dates of meetings, the agendas for meetings and minutes of meetings and policy papers, and (2) periodic reporting to the Assembly.
cy-gb	12.38 Dylai pob un o'r byrddau hyn weithredu mewn ffordd agored, dryloyw ac atebol drwy (1) gwefan sy'n nodi'n glir yr aelodau presennol, dyddiadau cyfarfodydd, agendâu cyfarfodydd a chofnodion cyfarfodydd a phapurau polisi a (2) adroddiadau cyfnodol i'r Cynulliad.

en-gb	To avoid duplication of effort, it would be necessary to abolish as many as possible of the other bodies exemplified in Figure 14which appears at paragraph 4.4.
cy-gb	12.39 Er mwyn osgoi unrhyw ddyblygu, byddai angen diddymu cynifer â phosibl o'r cyrff eraill y rhoddir enghreifftiau ohonynt yn Ffigur 14 sy'n ymddangos ym mharagraff 4.4.

en-gb	The active cooperation of the Ministry of Justice and the Home Office would be needed.
cy-gb	12.40 Byddai angen cydweithrediad y Weinyddiaeth Gyfiawnder a'r Swyddfa Gartref.

en-gb	Direct and unfettered engagement with those with the necessary expertise, functions and responsibilities in the Ministry of Justice and the Home Office should take place as long as the current scheme of devolution continues.
cy-gb	Dylid ymgysylltu'n uniongyrchol ac yn rhydd â'r rheini sydd â'r arbenigedd, y swyddogaethau a'r cyfrifoldebau angenrheidiol yn y Weinyddiaeth Gyfiawnder a'r Swyddfa Gartref tra bod y drefn ddatganoli bresennol yn mynd rhagddi.

en-gb	We address the way in which judicial engagement should be achieved at paragraph 12.142 and following below.
cy-gb	12.41 Ymdriniwn â'r ffordd y dylid mynd ati i ymgysylltu â'r farnwriaeth ym mharagraff 12.142 ac wedi hynny isod.

en-gb	We also address at paragraph 12.103 below the creation of a Law Council of Wales.
cy-gb	12.42 Hefyd, ym mharagraff 12.103 isod, ymdriniwn â chreu Cyngor  Cyfraith Cymru.

en-gb	Implementation of some particular recommendations
cy-gb	b)  Gweithredu rhai argymhellion penodol

en-gb	12.43 There are many other recommendations that should also be implemented as part of the immediate reform that is possible under the current scheme of devolution.
cy-gb	12.43 Mae llawer o argymhellion eraill y dylid eu gweithredu hefyd fel rhan o'r gwaith diwygio uniongyrchol sy'n bosibl o dan y drefn ddatganoli bresennol.

en-gb	These include:
cy-gb	Yn eu plith mae'r canlynol:

en-gb	Long-term arrangements for police apprenticeship and legal apprenticeship funding.
cy-gb	Trefniadau hirdymor ar gyfer ariannu prentisiaethau'r heddlu a phrentisiaethau cyfreithiol.

en-gb	Para 4.131 and 9.51.
cy-gb	Para 4.131 a 9.51.

en-gb	Effective arrangements between the Welsh Government,  the Assembly and the judiciary for engagement on  proposed legislation.
cy-gb	Trefniadau effeithiol rhwng Llywodraeth Cymru, y  Cynulliad a'r farnwriaeth ar gyfer ymgysylltu ar  ddeddfwriaeth arfaethedig.

en-gb	Bringing all tribunals and public bodies exercising functions  in devolved subject areas which make judicial or  quasi-judicial decisions not currently subject to the supervision of the President of Welsh Tribunals under the supervision of the President of Welsh Tribunals.
cy-gb	Dwyn yr holl dribiwnlysoedd a chyrff cyhoeddus sy'n cyflawni swyddogaethau mewn meysydd datganoledig sy'n gwneud penderfyniadau barnwrol neu led-farnwrol nad ydynt dan oruchwyliaeth y Llywydd Tribiwnlysoedd ar hyn o bryd dan oruchwyliaeth Llywydd Tribiwnlysoedd Cymru.

en-gb	The development of an all Wales approach to the reduction in and handling of care proceedings through the Family Justice Network for Wales and the Local Family Justice Boards under good leadership.
cy-gb	Dylid datblygu dull Cymru gyfan o leihau ac ymdrin ag achosion gofal drwy Rwydwaith Teuluol Cymru a'r Byrddau Cyfiawnder Teuluol Lleol o dan arweinyddiaeth dda.

en-gb	Vigorous support for the project being undertaken by the Family Observatory and the SAIL Databank.
cy-gb	1108  Para 7.111.

en-gb	Para 7.111.
cy-gb	Cefnogaeth frwd i'r prosiect a gynhelir gan yr Arsyllfa Teuluoedd a Chronfa Ddata SAIL1108.

en-gb	All the recommendations on supporting the legal sector and on legal education.
cy-gb	Yr holl argymhellion ar gefnogi'r sector cyfreithiol ac ar  addysg gyfreithiol.

en-gb	Para 9.51, 9.66, 9.76, 9.80, 9.89, 9.92, 10.30, 10.35, 10.44, 10.48, 10.53.
cy-gb	Para 9.51, 9.66, 9.76, 9.80, 9.89, 9.92, 10.30, 10.35, 10.44, 10.48, 10.53.

en-gb	There are further recommendations which could be taken forward by    agreement between the Welsh Government and the UK Government,    or with the support of the UK Government.
cy-gb	Ceir argymhellion pellach y gellid eu datblygu drwy gytundeb rhwng   Llywodraeth Cymru a Llywodraeth y DU, neu gyda chefnogaeth    Llywodraeth y DU.

en-gb	Expanding the Support Through Court so it is available at all courts and tribunals in Wales1110
cy-gb	Ehangu Support Through Court er mwyn sicrhau ei bod ar gael ym mhob llys a thribiwnlys ledled Cymru1110.

en-gb	Establishing a system of problem-solving criminal courts and Family Drug and Alcohol Court in Wales1111
cy-gb	Sefydlu system o lysoedd troseddol datrys problemau a Llys Cyffuriau ac Alcohol i Deuluoedd yng Nghymru1111.

en-gb	Rapidly establishing a sustained, comprehensive network of services and centres as alternatives to custody for women in Wales1112
cy-gb	Sefydlu rhwydwaith parhaus a chynhwysfawr o wasanaethau  a chanolfannau yn gyflym yn lle carcharu menywod  yng Nghymru1112.

en-gb	Collating needs assessments of Welsh offenders to identify the range and timing of interventions required in both prisons and the community.
cy-gb	Dwyn ynghyd asesiadau o anghenion troseddwyr yng Nghymru er mwyn nodi'r amrywiaeth o ymyriadau sydd eu hangen, a phryd, mewn carchardai ac yn y gymuned.

en-gb	Mapping this against detailed reoffending data collected by local authority area in Wales1113
cy-gb	Mapio hyn yn erbyn data aildroseddu manwl a gesglir fesul ardal awdurdod lleol yng Nghymru1113 .

en-gb	Digital court services and other dispute resolution services that are accessible, with free assistance available to help individuals use them1114
cy-gb	Gwasanaethau llys digidol a gwasanaethau datrys anghydfodau eraill sy'n hygyrch, ac yn cynnig cynhorthwy am ddim i helpu unigolion i'w defnyddio1114.

en-gb	Making it compulsory under the Civil Procedure Rules for cases against Welsh public bodies which challenge the lawfulness of their decisions to be issued and heard in Wales1115
cy-gb	O dan y Rheolau Trefniadaeth Sifil ei gwneud hi'n orfodol i achosion yn erbyn cyrff cyhoeddus yng Nghymru sy'n herio cyfreithlondeb eu penderfyniadau gael eu cyflwyno a'u gwrando yng Nghymru1115.

en-gb	Making all challenges relating to inquests of deaths in Wales capable of being issued and heard in Wales1116
cy-gb	Sicrhau bod modd cyflwyno a gwrando pob her sy'n ymwneud â chwestau marwolaethau yng Nghymru, yng Nghymru1116.

en-gb	Making justice bodies subject to the Welsh Language Measure 20111117
cy-gb	Sicrhau bod cyrff cyfiawnder yn ddarostyngedig i Fesur y Gymraeg 20111117.

en-gb	We would encourage the judiciary to adopt the recommendations we have made as to:
cy-gb	Byddem yn annog y farnwriaeth i fabwysiadu'r argymhellion rydym wedi'u gwneud o ran y canlynol:

en-gb	Intensive alternatives to custody, including those with treatment requirements, within the current sentencing framework.
cy-gb	•  Opsiynau amgen dwys i'r ddalfa, gan gynnwys y rhai â gofynion triniaeth, o fewn y fframwaith dedfrydu presennol.

en-gb	Encouraging in the lead up to and at the first case management hearing a thorough examination of the feasibility of problem-solving and the form it might take.
cy-gb	•  Annog, wrth arwain at y gwrandawiad rheoli achos cyntaf, ac wrth ei gynnal, archwiliad trylwyr o ymarferoldeb datrys problemau a sut y gellid gwneud hynny.

en-gb	Providing better data and information
cy-gb	c)  Darparu gwell data a gwybodaeth

en-gb	As we have noted at paragraph 1.21, we have encountered problems with data in almost every aspect of our inquiries.
cy-gb	12.44 Fel rydym wedi'i nodi ym mharagraff 1.21, rydym wedi dod ar draws problemau gyda data ym mron pob agwedd ar ein hymchwiliadau.

en-gb	It has proved very difficult for the Commission and others to access disaggregated data for Wales as distinct from England and Wales.
cy-gb	Mae wedi bod yn anodd iawn i'r Comisiwn ac eraill gael gafael ar ddata sydd wedi'u datgrynhoi ar gyfer Cymru, yn wahanol i Gymru a Lloegr.

en-gb	There also needs to be mapping of this data against the offender assessment data (collected by the Probation Service when an offender is referred to probation services) which summarises the characteristics and needs leading to an individual’s criminal behaviour.
cy-gb	Mae hefyd angen i'r data hyn gael eu mapio yn erbyn y data sy'n asesu troseddwyr (a gesglir gan y Gwasanaeth Prawf pan gaiff troseddwr ei atgyfeirio at y gwasanaeth prawf) sy'n crynhoi'r nodweddion a'r anghenion sy'n arwain at ymddygiad troseddol unigolyn.

en-gb	In relation to family justice, we have pointed out the importance of the work being undertaken by Lancaster University and the SAIL Databank to establishing a long-term policy1121.
cy-gb	12.45 O ran cyfiawnder teuluol, rydym wedi cyfeirio at bwysigrwydd y gwaith a wneir gan Brifysgol Caerhirfryn a Banc Data SAIL er mwyn sefydlu  polisi hirdymor1121.

en-gb	We also consider that the data in relation to justice should be mapped against data collected on health needs or indicators of deprivation as is being undertaken by the SAIL Databank.
cy-gb	12.46 Rydym hefyd o'r farn y dylai'r data sy'n ymwneud â chyfiawnder gael eu mapio yn erbyn y data a gesglir ar anghenion iechyd neu ddangosyddion amddifadedd, fel y gwneir gan Fanc Data SAIL.

en-gb	They should include, so far as possible, data on protected characteristics.
cy-gb	I'r graddau y bo modd, dylent gynnwys data ar nodweddion gwarchodedig.

en-gb	Together these would begin to provide a stronger evidence base for meaningful deliberations on where to target resources for maximum impact and local solutions to criminality, reoffending and rehabilitation.
cy-gb	Gyda'i gilydd, byddai'r rhain yn dechrau darparu sylfaen dystiolaeth gryfach ar gyfer ystyried yn ystyrlon ble i dargedu adnoddau er mwyn cael yr effaith fwyaf posibl ac atebion lleol i droseddoldeb, aildroseddu ac adsefydlu

en-gb	the current scheme does not provide a solution to the fundamental    problems we have identified
cy-gb	d)  nid yw'r drefn bresennol yn darparu ateb i'r problemau sylfaenol    rydym wedi'u nodi

en-gb	However, reform under the current scheme of devolution would be what is often called a ‘sticking plaster’ solution.
cy-gb	12.47 Fodd bynnag, ateb dros dro fyddai diwygio o dan y drefn ddatganoli bresennol.

en-gb	We do not see how it is possible to carry out the changes that are needed in a way that provides a practical long-term solution and makes a real difference to the people of Wales.
cy-gb	Ni allwn weld sut mae modd gwneud y newidiadau sydd eu hangen mewn ffordd sy'n darparu ateb hirdymor ymarferol ac yn gwneud gwahaniaeth gwirioneddol i bobl Cymru.

en-gb	Without substantial devolution of justice functions, some fundamental matters would not be addressed.
cy-gb	Heb ddatganoli swyddogaethau cyfiawnder yn sylweddol, ni fyddai modd ymdrin â rhai materion sylfaenol.

en-gb	We highlight three such matters below.
cy-gb	Tynnwn sylw at dri mater o'r fath isod.

en-gb	The first is resources.
cy-gb	12.48 Y cyntaf yw adnoddau.

en-gb	A coherent policy cannot be devised and delivered without control over resources.
cy-gb	Ni ellir llunio na chyflwyno polisi cydlynol heb reoli adnoddau.

en-gb	A clear illustration is the way in which resources are spent on criminal justice.
cy-gb	Enghraifft dda o hyn yw'r ffordd y caiff adnoddau eu gwario ar gyfiawnder troseddol.

en-gb	If more is to be done to try and prevent people entering the criminal justice system or to help those entering it to be more effectively rehabilitated, it will be necessary to rebalance the expenditure within the criminal justice system.
cy-gb	Os mai'r bwriad yw gwneud mwy i geisio atal pobl rhag dod yn rhan o'r system cyfiawnder troseddol neu helpu'r rheini sydd eisoes yn rhan ohoni i gael eu hadsefydlu'n fwy effeithiol, bydd angen ail-gydbwyso gwariant o fewn y system cyfiawnder troseddol.

en-gb	The most effective way this can be done is to spend (1) more on preventing people entering the criminal justice system through, for example, increasing the resources for better mental health and treatment of substance misuse and robust, effective sentencing in the community, and (2) less on sending people to prison.
cy-gb	Y ffordd fwyaf effeithiol o wneud hyn yw gwario (1) mwy ar atal pobl rhag dod yn rhan o'r system cyfiawnder troseddol, er enghraifft cynyddu'r adnoddau ar gyfer gwell iechyd meddwl a thrin camddefnyddio sylweddau a dedfrydu cadarn ac effeithiol yn y gymuned a (2) llai ar anfon pobl i'r carchar.

en-gb	This cannot be done under the current system for a number of reasons, including the non-devolution of sentencing policy and the allocation of resources within the criminal justice system.
cy-gb	Ni ellir gwneud hyn o dan y system bresennol am nifer o resymau, gan gynnwys y ffaith nad yw polisi dedfrydu na dyrannu adnoddau o fewn y system cyfiawnder troseddol wedi'u datganoli.

en-gb	Wales should be able to lead on the design and implementation of policies and the allocation of resources in a way tailored to the needs of the people of Wales.
cy-gb	Dylai fod modd i Gymru arwain y gwaith o ddylunio a gweithredu polisïau a dyrannu adnoddau mewn ffordd sy'n diwallu anghenion pobl Cymru.

en-gb	The second matter is the inability to achieve alignment of justice policies and other policies.
cy-gb	12.49 Yr ail fater yw'r ffaith na ellir cysoni polisïau cyfiawnder a pholisïau eraill.

en-gb	Justice would remain an island.
cy-gb	Byddai cyfiawnder yn parhau i fod yn faes ar ei ben ei hun.

en-gb	There would be no coherent and joined up approach between other functions and policies determined in Wales by the Assembly and the Welsh Government and justice policy and the operation of the justice system in Wales, particularly in relation to criminal and family justice as we  have explained.
cy-gb	Ni fyddai dull gweithredu cydlynol nac unedig rhwng swyddogaethau a pholisïau eraill a bennir yng Nghymru gan y Cynulliad a Llywodraeth Cymru a pholisi cyfiawnder a gweithredu'r system gyfiawnder yng Nghymru, yn enwedig mewn perthynas â chyfiawnder troseddol a theuluol fel rydym wedi'i egluro.

en-gb	The third matter is a lack of accountability.
cy-gb	12.50 Y trydydd mater yw diffyg atebolrwydd.

en-gb	This is exemplified in the lack of performance reporting where attempts have been made to bring about a more coherent and joined up policy in criminal justice.
cy-gb	Gwelir hyn yn y diffyg adroddiadau ar berfformiad lle ceisiwyd llunio polisi mwy cydlynol ac unedig ym maes cyfiawnder troseddol.

en-gb	Para 4.137, 4.221, 7.9 et seq, 7.94 .
cy-gb	Para 4.137, 4.2217.9 et seq, 7.94 .

en-gb	executive devolution
cy-gb	Datganoli gweithredol

en-gb	12.51 We next consider whether a scheme of executive devolution would address the issues we have raised.
cy-gb	12.51 Nesaf, ystyriwn p'un a fyddai trefn ddatganoli weithredol yn mynd i'r afael â'r materion rydym wedi'u codi.

en-gb	the powers of the mayors in London and manchester
cy-gb	a)  Pwerau Maer Llundain a Maer Manceinion

en-gb	12.52 We have examined in paragraphs 4.80 and 4.210, the UK Government’s policy of executive devolution to London and Manchester, where attempts have been made to provide a more coherent system by devolving powers over the police and giving greater influence over other justice matters to the elected Mayors.
cy-gb	12.52 Ym mharagraffau 4.80 a 4.210, rydym wedi archwilio polisi datganoli gweithredol Llywodraeth y DU ar gyfer Llundain a Manceinion, lle ceisiwyd darparu system fwy cydlynol drwy ddatganoli pwerau dros yr heddlu a rhoi mwy o ddylanwad dros faterion cyfiawnder eraill i'r ddau Faer etholedig.

en-gb	The circumstances are however very different in Wales.
cy-gb	Fodd bynnag, mae'r amgylchiadau yn wahanol iawn yng Nghymru.

en-gb	Both London and Greater Manchester have one police force, with the Mayor as the PCC.
cy-gb	Un heddlu sydd gan Lundain a Manceinion Fwyaf, a'r Maer yw Comisiynydd yr Heddlu a Throseddu.

en-gb	They operate within the same policy and legislative framework as all their partner organisations and that framework is set by the UK Government and Parliament.
cy-gb	Maent yn gweithredu o fewn yr un fframwaith polisi a fframwaith deddfwriaethol â'u holl sefydliadau partner, a Llywodraeth y DU a Senedd San Steffan sy'n gyfrifol am osod y fframwaith hwnnw.

en-gb	The UK Government retains ultimate control over what resources are transferred and for what purpose.
cy-gb	Llywodraeth y DU sy'n bennaf cyfrifol am ba adnoddau a drosglwyddir ac am ba reswm.

en-gb	We do not consider that this would be a practical solution in Wales, let alone a principled one, especially in the light of democratic devolution.
cy-gb	Ni chredwn y byddai hyn yn ateb ymarferol i Gymru, heb sôn am fod yn un egwyddorol, yn enwedig yn sgil datganoli democrataidd.

en-gb	WS147 Theo Huckle QC:
cy-gb	WS147 Theo Huckle CF:

en-gb	5. op cit n.
cy-gb	5. op cit n.

en-gb	the use of “blueprints”
cy-gb	b)  Defnyddio “glasbrintiau”

en-gb	12.53 As discussed in paragraphs 4.219-4.221, blueprints for youth justice and female offenders developed jointly between Ministry of Justice bodies (HMPPS Wales and the Youth Justice Board) and the Welsh Government, announced in May 2019, are even further from providing a solution.
cy-gb	12.53 Fel y trafodwyd ym mharagraffau 4.219 a 4.221, mae glasbrintiau ar gyfer cyfiawnder ieuenctid a throseddwyr sy'n fenywod a ddatblygwyd ar y cyd rhwng cyrff y Weinyddiaeth Gyfiawnder (Gwasanaeth Carchardai a Phrawf EM Cymru a'r Bwrdd Cyfiawnder Ieuenctid) a Llywodraeth Cymru, a gyhoeddwyd ym mis Mai 2019, hyd yn oed ymhellach o gynnig ateb.

en-gb	They are aimed at securing further improvements through closer partnership working, without changing responsibilities for the policies, legislation or resources involved.
cy-gb	Eu nod yw sicrhau mwy o welliannau drwy waith partneriaeth agosach, heb newid cyfrifoldebau am y polisïau, y ddeddfwriaeth na'r adnoddau dan sylw.

en-gb	The aspirations, approaches and principles they set out are ones which accord with our analysis.
cy-gb	Mae'r dyheadau, y dulliau gweithredu a'r egwyddorion a nodir ganddynt yn rhai sy'n cyd-fynd â'n dadansoddiad.

en-gb	However, crucially, it is not clear who will be held to account for results.
cy-gb	Fodd bynnag, yn hanfodol, nid yw'n glir pwy fydd yn cael ei ddwyn i gyfrif am y canlyniadau.

en-gb	The implementation plans contain commitments to explore and consider options, but no firm commitments to investment or to achieving a measurable impact.
cy-gb	Mae'r cynlluniau gweithredu yn cynnwys ymrwymiadau i archwilio ac ystyried opsiynau, ond nid oes unrhyw ymrwymiadau cadarn i fuddsoddi na chyflawni effaith fesuradwy.

en-gb	There is no overall accountability, no overall financial control and no guarantee that they will remain unaffected by changes in policy at UK Government level.
cy-gb	Ni cheir atebolrwydd cyffredinol, na rheolaeth ariannol gyffredinol, ac nid oes unrhyw sicrwydd na fydd newidiadau mewn polisi ar lefel Llywodraeth y DU yn effeithio arnynt.

en-gb	The legal aid, court and tribunal and probation reforms introduced by the UK Government are a salutary reminder of the adverse impacts such policy changes can have.
cy-gb	Mae'r diwygiadau o ran cymorth cyfreithiol, y llysoedd a'r tribiwnlysoedd, a'r gwasanaeth prawf a wnaed gan Lywodraeth y DU yn ein hatgoffa, a hynny mewn ffordd lesol, o'r effeithiau andwyol y gall newidiadau polisi o'r fath eu cael.

en-gb	our conclusion on the option of executive devolution
cy-gb	c)  Ein casgliad ynghylch datganoli gweithredol

en-gb	The joint commissioning approach envisaged in the blueprints referred to above or the executive devolution of the type currently offered to London and Manchester – or even executive devolution as has previously applied to other policy areas in Wales, with the transfer of budgets and order-making powers to the Welsh Ministers – would leave the overall determination of policy in relation to justice with the Home Secretary and the Justice Secretary.
cy-gb	12.54 Byddai'r dull comisiynu ar y cyd a ragwelir yn y glasbrintiau y cyfeirir atynt uchod, neu ddatganoli gweithredol fel yr hyn a gynigir i Lundain a Manceinion ar hyn o bryd – neu hyd yn oed ddatganoli gweithredol fel sydd wedi bod ar waith mewn meysydd polisi eraill yng Nghymru, gan drosglwyddo cyllidebau a phwerau gwneud gorchmynion i Weinidogion Cymru – yn golygu mai'r Ysgrifennydd Cartref a'r Ysgrifennydd Cyfiawnder oedd yn bennaf cyfrifol am bennu polisi cyfiawnder.

en-gb	It would not resolve the three fundamental matters we have highlighted of resources, alignment and accountability.
cy-gb	Ni fyddai'n datrys y tri mater sylfaenol rydym wedi tynnu sylw atynt, sef adnoddau, cysondeb ac atebolrwydd.

en-gb	It would perpetuate the present incoherence of policy and delivery.
cy-gb	Byddai'n parhau â'r diffyg cysylltiad presennol rhwng polisi a chyflenwi.

en-gb	It would produce a new ‘jagged edge’.
cy-gb	Byddai'n creu “ffin amrwd” newydd.

en-gb	Wales has a legislature with primary law-making powers and is in an entirely different position to London and Manchester where any powers devolved are purely executive powers.
cy-gb	12.55 Mae gan Gymru ddeddfwrfa â phwerau deddfu sylfaenol ac mae mewn sefyllfa gwbl wahanol i Lundain a Manceinion lle mae unrhyw bwerau a ddatganolir yn rhai gweithredol yn unig.

en-gb	Transferring significant executive functions to the Welsh Government alone would further increase the complexity of the Welsh devolution scheme and blur lines of accountability, without providing the scope for reform.
cy-gb	Byddai trosglwyddo swyddogaethau gweithredol sylweddol i Lywodraeth Cymru yn unig yn cymhlethu'r drefn ddatganoli yng Nghymru ymhellach, ac yn pylu llinellau atebolrwydd, heb ddarparu'r lle i ddiwygio.

en-gb	The days of the Welsh Ministers making proposals for primary legislation to the UK Parliament on matters for which they are responsible, with the Assembly having a watching brief, are only of historic interest.
cy-gb	Mae'r adeg honno lle byddai Gweinidogion Cymru yn cyflwyno cynigion ar gyfer deddfwriaeth sylfaenol i Senedd y DU ar faterion maent yn gyfrifol amdanynt, gyda'r Cynulliad yn cael briff gwylio, o ddiddordeb hanesyddol yn unig.

en-gb	Nor should they return.
cy-gb	Ni ddylai hynny ddigwydd eto.

en-gb	Devolving executive powers alone would not enable the justice system in Wales to be designed to meet the needs of the people of Wales in relation to language, demography and geography.
cy-gb	Ni fyddai datganoli pwerau gweithredol yn unig yn fodd i ddylunio system gyfiawnder yng Nghymru i ddiwallu anghenion ei phobl o ran iaith, demograffeg na daearyddiaeth.

en-gb	It would also not provide the clear lines of accountability and leadership required for a coherent and effective justice system.
cy-gb	Ni fyddai ychwaith yn darparu'r llinellau atebolrwydd ac arwain clir sydd eu hangen ar system gyfiawnder gydlynol ac effeithiol.

en-gb	We therefore have come to the clear conclusion that executive devolution alone would not be in the interests of the people of Wales.
cy-gb	12.56 Felly, rydym wedi dod i'r casgliad clir na fyddai datganoli gweithredol yn unig er budd pobl Cymru.

en-gb	Legislative devolution
cy-gb	Datganoli deddfwriaethol

en-gb	Benefits in scotland and northern Ireland
cy-gb	a)  Buddiannau yn yr Alban a Gogledd iwerddon

en-gb	12.57 We have examined the ways in which legislative and executive powers, including powers relating to justice, have been devolved to Scotland and Northern Ireland.
cy-gb	12.57 Rydym wedi archwilio'r ffyrdd y mae pwerau deddfwriaethol a gweithredol, gan gynnwys pwerau yn ymwneud â chyfiawnder, wedi'u datganoli i'r Alban a Gogledd Iwerddon.

en-gb	These have enabled the alignment of justice policy with social policy and the application of a “whole system” approach to the allocation of resources and the provision of good leadership.
cy-gb	Maent wedi ei gwneud yn bosibl i gysoni polisi cyfiawnder â pholisi cymdeithasol, a chymhwyso dull "system gyfan" at ddyrannu adnoddau a darparu arweinyddiaeth dda.

en-gb	Accountability is clear.
cy-gb	Mae atebolrwydd clir ar waith.

en-gb	As a result, there is a more coherent approach which has benefitted their citizens.
cy-gb	O ganlyniad, cymerir camau gweithredu mwy cydlynol sydd wedi bod o fudd i'w dinasyddion.

en-gb	Policies have been devised which meet their needs; for example, in Scotland, despite a slightly smaller per capita expenditure, 70% of the population is eligible for some form of legal aid as compared to 40% in England and Wales.
cy-gb	12.57.1  Lluniwyd polisïau sy'n diwallu eu hanghenion; er enghraifft, yn yr Alban, er gwaethaf y ffaith bod gwariant y pen ychydig yn llai, mae 70% o'r boblogaeth yn gymwys i gael rhyw fath o gymorth cyfreithiol o gymharu â 40% yng Nghymru a Lloegr.

en-gb	Children of primary school age in Scotland will no longer be arrested and treated as offenders, as a result of the Age of Criminal Responsibility (Scotland) Act 2019.
cy-gb	12.57.2 Ni chaiff plant oedran cynradd yn yr Alban eu harestio na'u trin fel troseddwyr mwyach, yn sgil Deddf Oedran Cyfrifoldeb Troseddol (yr Alban) 2019.

en-gb	The Northern Ireland Department of Justice was able to decide its own approach to reducing legal aid expenditure and chose not to adopt the Transforming Rehabilitation approach to probation which has proved so costly in England and Wales.
cy-gb	12.57.3 Bu modd i Adran Gyfiawnder Gogledd Iwerddon benderfynu ar ei dull ei hun o leihau gwariant ar gymorth cyfreithiol, a dewisodd beidio â dilyn trywydd Gweddnewid Adsefydlu ym maes profiannaeth sydd wedi bod mor gostus yng Nghymru  a Lloegr.

en-gb	Innovative approaches to community orders and problemsolving courts in a range of areas have been piloted in Northern Ireland.
cy-gb	12.57.4 Mae dulliau arloesol o ymdrin â gorchmynion cymunedol a llysoedd datrys problemau mewn amrywiaeth o feysydd wedi cael eu treialu yng Ngogledd Iwerddon.

en-gb	symmetry in Wales and the uK
cy-gb	b)  y berthynas rhwng Cymru a'r Du

en-gb	We have considered the arguments for and against legislative devolution of justice matters to Wales.
cy-gb	12.58 Rydym wedi ystyried y dadleuon o blaid ac yn erbyn datganoli materion cyfiawnder i Gymru ar sail ddeddfwriaethol.

en-gb	We believe that the legislative powers of the Assembly should correspond as closely as possible with the executive powers of the Welsh Government.
cy-gb	Credwn y dylai pwerau deddfwriaethol y Cynulliad gyfateb cymaint â phosibl at bwerau gweithredol Llywodraeth Cymru.

en-gb	Any mismatch, for example devolving executive powers over policing and the court service while leaving legislative powers over these matters with the UK Parliament, would severely limit the extent to which a coherent justice policy for Wales could be determined and delivered.
cy-gb	Byddai unrhyw gamgyfatebiaeth, megis datganoli pwerau gweithredol dros blismona a'r gwasanaeth llys, ond gyda Senedd San Steffan yn parhau i fod yn gyfrifol am y meysydd hyn yn ddeddfwriaethol, yn cyfyngu'n ddifrifol ar y gallu i bennu a chyflwyno polisi cyfiawnder cydlynol i Gymru.

en-gb	There is also a strong case for symmetrical devolution of justice within the UK.
cy-gb	12.59 Mae achos cryf dros ddatganoli cyfiawnder o fewn y DU yn gymesur hefyd.

en-gb	This would make the scheme of devolution clearer and assist in addressing issues caused by the “jagged edge”.
cy-gb	Byddai hyn yn gwneud y drefn ddatganoli yn gliriach ac yn helpu i fynd i'r afael â'r problemau a achosir gan y 'ffin amrwd'.

en-gb	Bringing the level of justice devolution broadly in line with that of Scotland and Northern Ireland would clarify the principles through which justice is delivered across the UK.
cy-gb	Byddai sicrhau bod cyfiawnder wedi'i ddatganoli i lefel debyg i'r Alban a Gogledd Iwerddon yn egluro'r egwyddorion sy'n sail i weinyddu cyfiawnder ledled y DU.

en-gb	our conclusion by testing against the principal factors
cy-gb	c)  Ein casgliad drwy brofi yn erbyn y prif ffactorau

en-gb	As previously set out, two of the key considerations are alignment and resources.
cy-gb	12.60 Fel y nodwyd, dwy o'r ystyriaethau allweddol yw cysondeb ac adnoddau.

en-gb	With legislative devolution, the Assembly and the Welsh Government would be able to set justice policy so that it aligned with the social, economic, demographic and cultural polices in Wales, particularly in relation to criminal and family justice and the real reforms required in those areas.
cy-gb	Gyda datganoli deddfwriaethol, byddai'r Cynulliad a Llywodraeth Cymru yn gallu gosod polisi cyfiawnder fel ei fod yn gyson â'r polisïau cymdeithasol, economaidd, demograffig a diwylliannol yng Nghymru, yn enwedig mewn perthynas â chyfiawnder troseddol a theuluol, a'r diwygiadau gwirioneddol sydd eu hangen yn y meysydd hynny.

en-gb	They would be able to allocate and prioritise expenditure accordingly.
cy-gb	Byddent yn gallu dyrannu a blaenoriaethu gwariant yn briodol.

en-gb	The Assembly and the Welsh Government would control the areas which currently straddle the devolved and nondevolved divide, such as housing and rehabilitation of former offenders and policing and mental health services1127.
cy-gb	Byddai'r Cynulliad a Llywodraeth Cymru yn rheoli'r meysydd hynny sydd ar y ffin o ran yr hyn sydd wedi'i ddatganoli a'r hyn sydd heb ei ddatganoli ar hyn o bryd, megis tai ac adsefydlu cyn-droseddwyr, a phlismona a gwasanaethau iechyd meddwl1127.

en-gb	Justice would no longer be an island.
cy-gb	Ni fyddai cyfiawnder yn faes ar ei ben ei hun mwyach.

en-gb	The Assembly and the Welsh Government have already taken on additional responsibilities for primary legislation and taxation, demonstrating their ability to develop the capacity and capability required.
cy-gb	12.61 Mae'r Cynulliad a Llywodraeth Cymru eisoes wedi cymryd cyfrifoldebau ychwanegol am ddeddfwriaeth sylfaenol a threthu, gan ddangos eu gallu i feithrin y gallu a'r adnoddau sydd eu hangen.

en-gb	An example we cite throughout our report is the Future Generations Act.
cy-gb	Enghraifft a nodwn drwy gydol ein hadroddiad yw Deddf Cenedlaethau'r Dyfodol.

en-gb	Another is the acknowledgement of the work done in Wales by the Home Office in its consultation on a new legal duty to support a multi-agency approach to preventing and tackling serious violence.
cy-gb	Un arall yw cydnabod y gwaith a wneir yng Nghymru gan y Swyddfa Gartref wrth ymgynghori ar ddyletswydd gyfreithiol newydd i gefnogi dull amlasiantaethol o atal trais difrifol a mynd i'r afael ag ef.

en-gb	There are further examples of innovation in the legislative sphere, as with the proposal to codify Welsh legislation.
cy-gb	Ceir rhagor o enghreifftiau o arloesi yn y maes deddfwriaethol, fel gyda'r cynnig i godeiddio deddfwriaeth Gymreig1129.

en-gb	In policy terms, Wales has taken a lead on action to combat domestic abuse, hate crime and modern slavery and its work on youth justice has been emulated elsewhere.
cy-gb	O ran gwaith polisi, mae Cymru yn arwain y gwaith o geisio trechu cam-drin domestig, troseddau casineb a chaethwasiaeth fodern, ac mae ei gwaith ar gyfiawnder ieuenctid wedi'i weld mewn mannau eraill.

en-gb	Legislative devolution would provide more scope for innovative policies.
cy-gb	Byddai datganoli deddfwriaethol yn cynnig mwy o le i gyflwyno polisïau arloesol.

en-gb	Home Office (2019) Consultation on a new legal duty to support a multi-agency approach to preventing and tackling serious violence.
cy-gb	Y Swyddfa Gartref (2019) Ymgynghoriad ar ddyletswydd gyfreithiol newydd i gefnogi dull amlasiantaethol o atal a thaclo trais difrifol.

en-gb	However, as we have said, leadership is a key issue.
cy-gb	12.62 Fodd bynnag, fel rydym wedi'i ddweud, mae arweinyddiaeth yn fater allweddol.

en-gb	Legislative devolution would remove the structural issues relating to leadership and enable the key issues of good leadership and its role in developing capacity, capability and confidence to be addressed.
cy-gb	Byddai datganoli deddfwriaethol yn dileu'r problemau strwythurol sy'n ymwneud ag arweinyddiaeth ac yn fodd i fynd i'r afael â materion allweddol arweinyddiaeth dda a'i rôl wrth ddatblygu gallu ac adnoddau, a hyder.

en-gb	Legislative devolution encompassing all the areas we have examined (from legal aid to civil, family and administrative justice, from policing and criminal justice policy to sentencing and offender management and from courts and tribunals to the judiciary) is, in our view, essential if Wales is to have a coherent policy of social justice and equality, and to ensure that resources are appropriately allocated to ensure a proper balance between expenditure on preventing or tackling problems at the outset and expenditure on dealing with the problems that result1130.
cy-gb	12.63 Yn ein barn ni, mae datganoli deddfwriaethol sy'n cwmpasu'r holl feysydd rydym wedi edrych arnynt (o gymorth cyfreithiol i gyfiawnder sifil, teuluol a gweinyddol, o blismona a pholisi cyfiawnder troseddol i ddedfrydu a rheoli troseddwyr ac o lysoedd a thribiwnlysoedd i'r farnwriaeth) yn hanfodol er mwyn i Gymru gael polisi cydlynol o gyfiawnder cymdeithasol a chydraddoldeb, a sicrhau bod adnoddau yn cael eu dyrannu'n briodol er mwyn sicrhau cydbwysedd priodol rhwng gwariant ar atal neu ddelio â phroblemau o'r cychwyn a gwariant ar ymdrin â'r problemau a welir wedyn1130.

en-gb	As a practical long-term solution, we recommend:
cy-gb	fel ateb hirdymor ymarferol, argymhellwn y canlynol:

en-gb	there should be legislative devolution of justice. restrictions and reservations governing the Assembly’s power to legislate on all forms of justice, including policing and offender management and rehabilitation, should be removed, so that it corresponds more closely with the position of the northern Ireland Assembly and the scottish Parliament.
cy-gb	Dylai cyfiawnder gael ei ddatganoli'n ddeddfwriaethol. Dylid tynnu'r cyfyngiadau a'r darpariaethau cadw sy'n llywodraethu pŵer y Cynulliad i ddeddfu ar bob math o gyfiawnder, gan gynnwys plismona, a rheoli ac adsefydlu troseddwyr, er mwyn cyfateb yn agosach i sefyllfa Cynulliad Gogledd iwerddon a senedd yr Alban.

en-gb	In tandem with the removal of reservations and restrictions on the Assembly’s powers, responsibility for executive functions in relation to justice in Wales should be transferred to the Welsh Government.
cy-gb	Ar y cyd â thynnu darpariaethau cadw a chyfyngiadau ar bwerau'r Cynulliad, dylai'r cyfrifoldeb am swyddogaethau gweithredol mewn perthynas â chyfiawnder yng nghymru gael ei drosglwyddo i  Lywodraeth Cymru.

en-gb	4. the scope of non-devolved matters
cy-gb	4. Cwmpas materion nad ydynt wedi'u datganoli

en-gb	12.64 There are certain powers that are most appropriately exercised on a UK-wide basis.
cy-gb	12.64 Mae rhai pwerau y mae'n fwyaf priodol eu cyflawni ar lefel y DU gyfan.

en-gb	We believe that the matters reserved to the UK Parliament and the scope and interpretation of those matters are on the whole successfully dealt with in the Northern Ireland Act 1998 and the Scotland Act 1998 and that this model should be used as a basis for the devolution of justice powers to Wales.
cy-gb	Credwn yr ymdrinnir â'r materion sydd wedi'u cadw yn ôl ar gyfer Senedd y DU, a chwmpas a dehongliad y materion hynny, yn llwyddiannus ar y cyfan yn Neddf Gogledd Iwerddon 1998 a Deddf yr Alban 1998, ac y dylai'r model hwn gael ei ddefnyddio fel sail i ddatganoli pwerau cyfiawnder i Gymru.

en-gb	There will be bodies, such as the security services and the National Crime Agency, which remain UK-wide organisations.
cy-gb	Bydd yna gyrff, fel y gwasanaethau diogelwch a'r Asiantaeth Troseddau Genedlaethol, sy'n parhau i fod yn sefydliadau DU gyfan.

en-gb	While these agencies already work with the devolved administrations and local government, if justice and policing powers were transferred to Wales, consideration would need to be given to new concordats being agreed between the Welsh Government and the Home Office and the Ministry of Justice1131.
cy-gb	Er bod yr asiantaethau hyn eisoes yn gweithio gyda'r gweinyddiaethau datganoledig a llywodraeth leol, petai pwerau cyfiawnder a phlismona yn cael eu trosglwyddo i Gymru, byddai angen ystyried cytuno ar goncordatau newydd rhwng Llywodraeth Cymru a'r Swyddfa Gartref a'r Weinyddiaeth Gyfiawnder1131.

en-gb	The relationship was discussed on our second visit to Belfast in April 2019 in specific areas where a clear understanding of respective responsibilities and joint working arrangements is required.
cy-gb	Cafodd y berthynas ei thrafod yn ystod ein hail ymweliad â Belfast ym mis Ebrill 2019 mewn meysydd penodol lle mae angen dealltwriaeth glir o'r priod gyfrifoldebau a'r trefniadau cydweithio.

en-gb	In April 2010 a concordat was agreed between the UK Government and the Northern Ireland Executive setting out arrangements for upholding the independence of the judiciary as an essential part of supporting the Rule of Law.
cy-gb	Ym mis Ebrill 2010, cytunodd Llywodraeth y DU a Gweithrediaeth Gogledd Iwerddon ar goncordat yn amlinellu'r trefniadau ar gyfer sicrhau annibyniaeth y farnwriaeth fel rhan hanfodol o gefnogi Rheolaeth y Gyfraith.

en-gb	5. the allocation of resources
cy-gb	5. Dyrannu adnoddau

en-gb	12.65 In 2017-18 almost £1,165 million was spent on the justice system for Wales, which equates to around £370 per person in Wales and around 3.6% of total identifiable public spending for Wales1132.
cy-gb	12.65 Yn 2017-18, cafodd bron £1,165 miliwn ei wario ar y system gyfiawnder yng Nghymru, sy'n cyfateb i tua £370 y pen yng Nghymru a thua 3.6% o gyfanswm y gwariant cyhoeddus y gellir ei nodi ar gyfer Cymru1132.

en-gb	Almost 40% of this expenditure is already contributed through the Welsh budget and local taxation.
cy-gb	Mae bron 40% o'r gwariant hwn eisoes yn cael ei gyfrannu drwy gyllideb Cymru a threthiant lleol.

en-gb	12.66 Revenue expenditure on court and tribunal services and legal aid in Wales is below what would be its population share.
cy-gb	12.66 Mae'r gwariant refeniw ar wasanaethau'r llysoedd a'r tribiwnlysoedd a chymorth cyfreithiol yng Nghymru islaw'r hyn fyddai o ran ei chyfran o'r boblogaeth.

en-gb	Increased capital investment in reforming the prison estate is urgently needed across England and Wales.
cy-gb	Mae angen cynyddu'r buddsoddiad cyfalaf mewn diwygio carchardai ar frys yng Nghymru a Lloegr.

en-gb	As the Justice Committee has said1133, “the Treasury must be able to recognise the wider implications of the decision not to invest in the prison and probation systems.
cy-gb	Fel mae'r Pwyllgor Cyfiawnder wedi ei ddweud1133, rhaid i'r Trysorlys allu cydnabod goblygiadau ehangach y penderfyniad i beidio â buddsoddi yn y system carchardai a phrofiannaeth.

en-gb	It should take this into account in the next Spending Review exercise which should be broadened to encompass a more systematic approach to managing the £15,000 million a year costs of reoffending.”
cy-gb	Dylai ystyried hyn yn yr Adolygiad nesaf o Wariant, a ddylai gael ei ehangu i gwmpasu dull mwy systematig o reoli costau aildroseddu, sef £15,000 miliwn y flwyddyn.

en-gb	12.67 Continued investment in digital and online facilities is essential.
cy-gb	12.67 Rhaid parhau i fuddsoddi mewn cyfleusterau digidol ac ar-lein.

en-gb	Devolution of justice will need to be accompanied by a full transfer of resources, both revenue and capital.
cy-gb	Byddai angen i'r broses o ddatganoli cyfiawnder fynd law yn llaw â throsglwyddo adnoddau refeniw a chyfalaf yn llawn.

en-gb	In areas where Ministry of Justice or Home Office agencies continued to provide services for Wales, or relied on Wales to provide services for England (as for example with prison accommodation), specific agreements will need to be drawn up.
cy-gb	Mewn meysydd lle byddai asiantaethau'r Weinyddiaeth Gyfiawnder neu'r Swyddfa Gartref yn parhau i ddarparu gwasanaethau i Gymru, neu'n dibynnu ar Gymru i ddarparu gwasanaethau i Loegr (er enghraifft, carchardai), bydd angen llunio cytundebau penodol.

en-gb	There will need to be a transparent and fair calculation of the resources involved, in line with the recommendations of the Public Accounts Committee report on funding for Scotland, Wales and Northern Ireland1136.
cy-gb	Bydd angen i'r adnoddau dan sylw gael eu cyfrifo mewn ffordd dryloyw a theg, yn unol ag argymhellion adroddiad y Pwyllgor Cyfrifon Cyhoeddus ar gyllid ar gyfer Cymru, yr Alban a Gogledd Iwerddon1136.

en-gb	WS165 Michael Draper :
cy-gb	WS165 Michael Draper :

en-gb	These will include significant capital expenditure at Cardiff, Swansea and Usk/Prescoed as we stated at para 4.244.
cy-gb	Bydd y rhain yn cynnwys gwariant cyfalaf sylweddol yng Nghaerdydd, Abertawe a Brynbuga/Prescoed fel y nodwyd gennym ym mhara 4.244.

en-gb	1136 House of Commons Committee of Public Accounts (2019) Funding for Scotland, Wales and Northern Ireland.
cy-gb	1136 Pwyllgor Cyfrifon Cyhoeddus Ty'r Cyffredin (2019) ^ Funding for Scotland, Wales and Northern Ireland.

en-gb	12.68 On that basis, we see no reason why the devolution of the Ministry of Justice and Home Office operational functions discussed in the preceding chapters should not be cost neutral overall.
cy-gb	12.68 Ar sail hynny, ni welwn pam na all datganoli swyddogaethau gweithredol y Weinyddiaeth Gyfiawnder a'r Swyddfa Gartref a drafodir yn y Penodau blaenorol fod yn gost-niwtral yn gyffredinol.

en-gb	In the short term, there would be a need for ‘invest to save’ projects to achieve a further shift towards early intervention and problem-solving approaches, but in the longer term, cost savings to the wider public service in Wales should result.
cy-gb	Yn y byrdymor, byddai angen prosiectau 'buddsoddi i arbed' er mwyn cymryd camau pellach tuag at ymyrryd yn gynnar a datrys problemau ond, yn y tymor hwy, dylai hyn arwain at arbedion cost i'r gwasanaeth cyhoeddus ehangach yng Nghymru.

en-gb	We discuss policy costs at paragraph 12.93 and following.
cy-gb	Trafodwn gostau polisi ym mharagraff 12.93 ac wedi hynny.

en-gb	Devolution of justice must be accompanied by a full transfer of financial resources, including all identifiable administrative and capital resources relating to Wales.
cy-gb	wrth i gyfiawnder gael ei ddatganoli, mae'n rhaid i adnoddau ariannol, gan gynnwys adnoddau gweinyddol a chyfalaf sy'n ymwneud â Chymru y gellir eu nodi, gael eu trosglwyddo'n llawn.

en-gb	Changes needed in the governance institutions
cy-gb	newidiadau sydd eu hangen yn y sefydliadau llywodraethu

en-gb	12.69 As we have made clear, substantial reform is essential.
cy-gb	12.69 Fel rydym wedi'i wneud yn glir, mae angen gwneud diwygiadau sylweddol.

en-gb	Many changes can and should be made under the current devolution scheme.
cy-gb	Gellir a dylid gwneud llawer o newidiadau o dan y drefn ddatganoli bresennol.

en-gb	Building on those changes, further changes will be needed with legislative devolution.
cy-gb	Gan adeiladu ar y newidiadau hynny, bydd angen gwneud newidiadau pellach o ran datganoli deddfwriaethol.

en-gb	This Part sets out what needs to be changed under the current scheme of devolution and what further will be needed with legislative devolution.
cy-gb	Mae'r Rhan hon yn nodi'r hyn mae angen ei newid o dan y drefn ddatganoli bresennol, a beth arall fydd ei angen o ran datganoli deddfwriaethol.

en-gb	1. the Welsh Government
cy-gb	1. Llywodraeth Cymru

en-gb	Changes required under the current scheme of devolution
cy-gb	a)  newidiadau sydd eu hangen o dan y drefn ddatganoli bresennol

en-gb	12.70 While it is for the First Minister of Wales to decide on the shape of each ministerial portfolio, the Welsh Government in our judgement requires at least a Deputy Minister who has responsibility for, and is accountable in relation to, justice matters.
cy-gb	12.70 Er mai Prif Weinidog Cymru sy'n gyfrifol am lunio pob portffolio gweinidogol, credwn fod angen o leiaf un Dirprwy Weinidog ar Lywodraeth Cymru sy'n gyfrifol am faterion cyfiawnder, ac yn atebol amdanynt.

en-gb	A number of justice and judicial functions are already divided between the First Minister, the Counsel General and a Cabinet Minister.
cy-gb	Mae nifer o swyddogaethau cyfiawnder a barnwrol eisoes wedi'u rhannu rhwng y Prif Weinidog, y Cwnsler Cyffredinol a Gweinidog y Cabinet.

en-gb	These primarily involve:
cy-gb	Mae'r rhain yn ymwneud â'r canlynol yn bennaf:

en-gb	OE031 Legal jurisdiction and governance:
cy-gb	OE031 Awdurdodaeth gyfreithiol a llywodraethu:

en-gb	The consideration of whether Welsh Government Bills are  within legislative competence, including enforcement  provisions, and the defence in the Supreme Court of any challenge that provisions of a Bill approved by the Assembly  are outside competence.
cy-gb	Ystyried p'un a yw Biliau Llywodraeth Cymru o fewn cymhwysedd deddfwriaethol, gan gynnwys darpariaethau gorfodi, ac amddiffyn yn y Goruchaf Lys unrhyw her bod darpariaethau Bil sydd wedi'i gymeradwyo gan y Cynulliad y tu hwnt i gymhwysedd.

en-gb	The putting into operation and enforcement of law made by  the Assembly.
cy-gb	Gweithredu a gorfodi cyfreithiau'r Cynulliad.

en-gb	The organisation, publication and accessibility of the law passed by the Assembly and the Welsh Ministers.
cy-gb	Trefnu, cyhoeddi a sicrhau hygyrchedd y gyfraith a gaiff ei phasio gan y Cynulliad a Gweinidogion Cymru.

en-gb	Responsibility for Welsh Government interests in community safety, youth justice, violence against women, sexual violence, domestic abuse, modern slavery and hate crime.
cy-gb	Cyfrifoldeb am fuddiannau Llywodraeth Cymru mewn diogelwch cymunedol, cyfiawnder ieuenctid, trais yn erbyn menywod,  trais rhywiol, cam-drin domestig, caethwasiaeth fodern a  throseddau casineb.

en-gb	Liaison with the police, Police and Crime Commissioners, Ministry of Justice and Home Office.
cy-gb	Cydweithio â'r heddlu, Comisiynwyr yr Heddlu a Throseddu, y Weinyddiaeth Gyfiawnder a'r Swyddfa Gartref.

en-gb	The responsibilities in relation to the taking of children into care:
cy-gb	Cyfrifoldebau mewn perthynas â rhoi plant mewn gofal:

en-gb	including Cafcass Cymru (which is currently within the Health and Social Services portfolio).
cy-gb	gan gynnwys Cafcass Cymru (sy'n rhan o'r portffolio Iechyd a Gwasanaethau Cymdeithasol ar hyn o bryd).

en-gb	The responsibility of the Government for the machinery of justice which is devolved, particularly the Welsh tribunals.
cy-gb	Cyfrifoldeb y Llywodraeth am yr agweddau hynny ar gyfiawnder sydd wedi'u datganoli, yn enwedig tribiwnlysoedd Cymru.

en-gb	The performance management of projects and delivery.
cy-gb	Rheoli perfformiad prosiectau a'u cyflawni.

en-gb	12.71 In our judgement, these responsibilities are not being discharged in an effective and coordinated manner in part because there is no clear leadership structure.
cy-gb	12.71 Yn ein barn ni, nid yw'r cyfrifoldebau hyn yn cael eu cyflawni mewn ffordd effeithiol a chydgysylltiedig, yn rhannol am nad oes strwythur arwain clir.

en-gb	Although there have been some policies which have improved outcomes in Wales such as those in youth justice (see paragraph 4.192) the lack of clear and accountable leadership in the field of justice has had an adverse impact on Wales.
cy-gb	Er y bu rhai polisïau sydd wedi gwella canlyniadau yng Nghymru, megis y rheini mewn cyfiawnder ieuenctid (gweler paragraff 4.192) mae'r diffyg arweinyddiaeth glir ac atebol ym maes cyfiawnder wedi cael effaith andwyol ar Gymru.

en-gb	Examples are:
cy-gb	Ymhlith y rhain mae:

en-gb	The failure to carry through a scheme for alternative  dispute resolution.
cy-gb	Y methiant i gyflwyno cynllun i ddatrys anghydfodau mewn ffyrdd amgen

en-gb	Failures in family justice, particularly to establish Family  Drug and Alcohol Courts.
cy-gb	Methiannau mewn cyfiawnder teuluol, yn enwedig i sefydlu Llysoedd Cyffuriau ac Alcohol i Deuluoedd

en-gb	The failure to develop apprenticeships in the police and  the professions.
cy-gb	Y methiant i greu prentisiaethau o fewn yr heddlu  a'r proffesiynau

en-gb	Para 4.131, Para 9.48.
cy-gb	Para 4.131, Para 9.48.

en-gb	The failure to achieve a proper system of procurement of  legal work.
cy-gb	Y methiant i greu system gaffael briodol ar gyfer  gwaith cyfreithiol

en-gb	The failure to achieve developments similar to those in Northern Ireland in the law tech sector.
cy-gb	Y methiant i wneud datblygiadau yn debyg i'r rhai yng Ngogledd Iwerddon yn y sector technoleg gyfreithiol

en-gb	1144 Para 5.9.
cy-gb	1144 Para 5.9.

en-gb	The long delay in the implementation of the Renting Homes (Wales) Act 20161144.
cy-gb	Yr oedi hir wrth weithredu Deddf Rhentu Cartrefi  (Cymru) 20161144

en-gb	We will return to these issues when we consider the civil service at paragraph 12.91 below and address the need for regular engagement with the professions and law schools.
cy-gb	Edrychwn ar y materion hyn ymhellach pan ystyriwn y gwasanaeth sifil ym mharagraff 12.91 isod a mynd i'r afael â'r angen i ymgysylltu â'r proffesiynau ac ysgolion y gyfraith yn rheolaidd.

en-gb	12.72 There need to be clear lines of accountability for justice within the Welsh Government.
cy-gb	12.72 Mae angen llinellau atebolrwydd clir ar gyfer cyfiawnder o fewn Llywodraeth Cymru.

en-gb	Bringing together the current justice functions held by the Welsh Government within a single portfolio would also provide a basis for developing a coherent overview of the justice and legal system in Wales, particularly in the light of Wales’ size and relatively small population.
cy-gb	Byddai dwyn ynghyd swyddogaethau cyfiawnder presennol Llywodraeth Cymru mewn un portffolio hefyd yn sail i feithrin trosolwg cydlynol o'r system gyfiawnder a chyfreithiol yng Nghymru, yn enwedig o ystyried maint Cymru a'i phoblogaeth gymharol fach.

en-gb	It would also enable there to be a single Minister who could work to develop the legal sector in Wales in a coherent way and be accountable for this.
cy-gb	Byddai hefyd yn fodd i gael un Gweinidog a allai weithio i ddatblygu'r sector cyfreithiol yng Nghymru mewn ffordd gydlynol, a bod yn atebol am hyn.

en-gb	However, the role of the Counsel General, as the chief legal adviser to the Welsh Government, should be a separate, non-portfolio role, which would include the leadership of the Government Legal Service in Wales.
cy-gb	Fodd bynnag, dylai rôl y Cwnsler Cyffredinol, fel prif gynghorydd cyfreithiol Llywodraeth Cymru, fod yn un ar wahân, heb bortffolio, a fyddai'n cynnwys arwain Gwasanaeth Cyfreithiol y Llywodraeth yng Nghymru.

en-gb	This is the classic position across the common law world.
cy-gb	Dyma sy'n gyffredin yn y byd cyfreithiol.

en-gb	Changes required with legislative devolution
cy-gb	b)  newidiadau sydd eu hangen o ran datganoli deddfwriaethol

en-gb	12.73 Legislative devolution of powers relating to justice will clearly require the establishing of a new Justice Department in the Welsh Government.
cy-gb	12.73 Er mwyn i bwerau cyfiawnder gael eu datganoli'n ddeddfwriaethol, bydd angen sefydlu Adran Gyfiawnder newydd o fewn Llywodraeth Cymru.

en-gb	The responsibilities of the Home Secretary and the Secretary of State for Justice should be exercised by one Welsh Minister, no doubt of  full Cabinet Ministerial rank as in Scotland and Northern Ireland, and  not divided.
cy-gb	Dylai cyfrifoldebau'r Ysgrifennydd Cartref a'r Ysgrifennydd Gwladol dros Gyfiawnder gael eu cyflawni gan un Gweinidog, sydd â statws Gweinidogol Cabinet llawn fel yn yr Alban a Gogledd Iwerddon mae'n siŵr, a heb ei rannu.

en-gb	With legislative devolution, there must be a new Justice Department in the Welsh Government led by a Cabinet minister.
cy-gb	yn sgil datganoli deddfwriaethol, rhaid sefydlu Adran Gyfiawnder newydd yn Llywodraeth Cymru a arweinir gan un o weinidogion y Cabinet.

en-gb	the office of Counsel General should continue as an office that provides independent legal advice to the Welsh Government and heads the Government Legal service in Wales.
cy-gb	Dylai swydd y Cwnsler Cyffredinol barhau fel swydd sy'n rhoi cyngor cyfreithiol annibynnol i Lywodraeth Cymru ac sy'n bennaeth ar wasanaeth Cyfreithiol y Llywodraeth yng nghymru.

en-gb	2. the need for change in the Assembly’s structures
cy-gb	2. yr angen i newid strwythurau'r Cynulliad

en-gb	Under the current devolution scheme, the Assembly manages its committee business so that for those justice related matters which  are within its remit, it can carry out an examination using its procedure for joining parts of committees together for particular tasks.
cy-gb	12.74 O dan y drefn ddatganoli bresennol, mae'r Cynulliad yn rheoli busnes ei bwyllgorau fel y gall, ar gyfer y materion cyfiawnder hynny sydd o fewn ei gylch gwaith, gynnal archwiliad gan ddefnyddio'r drefn ar gyfer uno rhannau o bwyllgorau ar gyfer tasgau penodol.

en-gb	This avoids the need to formally establish another committee.
cy-gb	Mae hyn yn osgoi'r angen i sefydlu pwyllgor arall yn ffurfiol.

en-gb	This approach has been exemplified by the inquiries so far undertaken by Assembly committees into justice issues, such as the inquiries in 2019 into health and social care provision in Welsh prisons; mental health in policing  and police custody; and voting rights for prisoners.
cy-gb	Gwelwyd hyn ar waith yn ystod yr ymchwiliadau y mae pwyllgorau'r Cynulliad wedi'u cynnal hyd yma i faterion cyfiawnder, fel ymchwiliadau 2019 i ddarpariaeth iechyd a gofal cymdeithasol mewn carchardai yng Nghymru; iechyd meddwl ym maes plismona a dalfa'r heddlu; a hawl carcharorion i bleidleisio.

en-gb	The Assembly’s Children, Young People and Education Committee will also scrutinise the Welsh Government’s Bill on the removal of the defence of reasonable chastisement.
cy-gb	Bydd Pwyllgor Plant, Pobl Ifanc ac Addysg y Cynulliad hefyd yn craffu ar Fil Llywodraeth Cymru ar ddiddymu amddiffyniad cosb resymol.

en-gb	The Stage 1 debate regarding the Children (Abolition of Defence of Reasonable Punishment) (Wales) Bill is scheduled to take place in plenary on Tuesday 17 September 2019.
cy-gb	Bwriedir cynnal dadl Cam 1 ynghylch y Bil Plant (Diddymu Amddiffyniad Cosb Resymol) (Cymru) yn ystod y cyfarfod llawn ddydd Mawrth 17 Medi 2019.

en-gb	The need for such inquiries exemplifies the move to the much more proactive role required of the Assembly under the current scheme of devolution.
cy-gb	12.75 Mae'r angen am ymchwiliadau o'r fath yn dangos y newid i'r rôl llawer mwy rhagweithiol y mae angen i'r Cynulliad ei chwarae o dan y drefn ddatganoli bresennol.

en-gb	Other examples of this need are the justice impact assessment which has to be prepared for every Bill presented to  the Assembly and the scrutiny needed of the bilingual aspects  of all legislation.
cy-gb	Enghreifftiau eraill o'r angen hwn yw'r asesiad o'r effaith ar gyfiawnder y mae'n rhaid ei baratoi ar gyfer pob Bil a gyflwynir i'r Cynulliad a'r craffu sydd ei angen ar yr agweddau dwyieithog ar bob darn o ddeddfwriaeth.

en-gb	The Assembly is a unique legislature in the UK  insofar as it legislates bilingually at all parts of the legislative process with both texts treated for all purposes as being of equal standing.
cy-gb	Mae'r Cynulliad yn ddeddfwrfa unigryw yn y DU oherwydd mae'n deddfu'n ddwyieithog ar bob cam o'r broses ddeddfwriaethol, gyda'r testun yn y ddwy iaith yn cael ei drin yn gyfartal.

en-gb	Bills are considered in both languages in plenary, committee and with any amendments.
cy-gb	Ystyrir biliau yn y ddwy iaith mewn cyfarfodydd llawn, pwyllgorau, a chydag unrhyw ddiwygiadau.

en-gb	This further increases the importance of scrutiny  to ensure the accuracy and equivalency of Bills and amendments in both languages.
cy-gb	Mae hyn yn gwneud y gwaith craffu yn fwyfwy pwysig er mwyn sicrhau cywirdeb a natur gyfatebol Biliau a diwygiadau yn y ddwy iaith.

en-gb	In accordance with s110A of the Government of Wales Act 2006, as amended by the Wales Act 2017.
cy-gb	Yn unol ag a110A o Ddeddf Llywodraeth Cymru 2006, fel y'i diwygiwyd gan Ddeddf Cymru 2017.

en-gb	There is a real need for the Assembly actively to scrutinise the actions of the Welsh Government in its justice functions given the failures we have enumerated at paragraph 12.71.
cy-gb	12.76 Mae angen gwirioneddol i'r Cynulliad graffu ar gamau gweithredu Llywodraeth Cymru mewn perthynas â'i swyddogaethau cyfiawnder o ystyried y methiannau rydym wedi'u nodi ym mharagraff 12.71.

en-gb	We were not surprised that the Wales Governance Centre‘s report Justice at the Jagged Edge expressed the view that some policing and justice issues were not receiving the necessary scrutiny as a result of a number of  different factors1148.
cy-gb	Nid oedd yn syndod gennym i adroddiad Canolfan Llywodraethiant Cymru, sef Justice at the Jagged Edge, nodi nad oedd rhai materion plismona  a chyfiawnder yn destun craffu digonol o ganlyniad i nifer o  ffactorau gwahanol1148.

en-gb	There will also be a need to consider the operation and the reports of the bodies to which we have referred at paragraph 12.36.
cy-gb	12.77 Bydd hefyd angen ystyried gweithrediad ac adroddiadau'r bwrdd a'r cyrff rydym wedi cyfeirio atynt yn 12.36.

en-gb	It would be appropriate for the leaders of the judiciary to appear once a year before a committee of the Assembly in much the same way as the Lord Chief Justice of England and Wales appears before the Justice Committee of the House of Commons.
cy-gb	Byddai'n briodol i arweinwyr y farnwriaeth ymddangos unwaith y flwyddyn gerbron un o bwyllgorau'r Cynulliad yn yr un ffordd ag y mae Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr yn ymddangos gerbron Pwyllgor Cyfiawnder Tŷ'r Cyffredin.

en-gb	At paragraph 12.187 below, we recommend a further role for the Assembly in relation to the recommendations we have made in  this report.
cy-gb	12.78 Ym mharagraff 12.187 isod, argymhellwn rôl bellach i'r Cynulliad mewn perthynas â'r argymhellion rydym wedi'u gwneud yn yr adroddiad hwn.

en-gb	With legislative devolution, the Justice Department within the Welsh Government would need to be scrutinised by, and accountable to, the Assembly.
cy-gb	12.79 Gyda datganoli deddfwriaethol, byddai angen i'r Cynulliad graffu ar yr Adran Gyfiawnder o fewn Llywodraeth Cymru, a byddai angen iddi fod yn atebol iddo.

en-gb	The classic model for this is a justice committee.
cy-gb	Y model clasurol ar gyfer hyn yw pwyllgor cyfiawnder.

en-gb	The creation of such a committee would increase the scrutiny of policing and justice bodies in Wales.
cy-gb	Byddai creu pwyllgor o'r fath yn golygu bod cyrff plismona a chyfiawnder yng Nghymru yn destun mwy o graffu.

en-gb	Distinct Welsh inquiries are rarely undertaken by the UK Parliament’s Home Affairs or Justice Committees.
cy-gb	Prin y mae Pwyllgorau Materion Cartref neu Gyfiawnder Senedd y DU yn cynnal ymchwiliadau ar wahân i Gymru.

en-gb	Since 2005, the Welsh Affairs Committee has carried out three separate inquiries into imprisonment in Wales, as well as two inquiries into policing.
cy-gb	Ers 2005, mae'r Pwyllgor Materion Cymreig wedi cynnal tri ymchwiliad ar wahân i garchardai yng Nghymru, yn ogystal â dau ymchwiliad i blismona.

en-gb	However, this is unsatisfactory as the Committee does not hold the relevant UK Ministers to account.
cy-gb	Fodd bynnag, nid yw hyn yn foddhaol oherwydd nid yw'r Pwyllgor yn dwyn Gweinidogion perthnasol y DU i gyfrif.

en-gb	For comparison purposes, the Scottish Parliament has a Justice Committee with nine members and a policing sub-committee with seven members.
cy-gb	12.80 O gymharu, mae gan Senedd yr Alban Bwyllgor Cyfiawnder sydd â naw aelod, ynghyd ag is-bwyllgor plismona sydd â saith aelod.

en-gb	When sitting, the Northern Ireland Assembly has a Justice Committee with 11 members.
cy-gb	Pan fydd yn eistedd, mae gan Gynulliad Gogledd Iwerddon Bwyllgor Cyfiawnder sydd ag 11 o aelodau.

en-gb	Both Committees play an influential and effective role in informing the development of justice policy and holding the executive to account.
cy-gb	Mae'r ddau Bwyllgor yn chwarae rôl ddylanwadol ac effeithiol wrth lywio'r gwaith o ddatblygu polisi cyfiawnder a dwyn y weithrediaeth i gyfrif.

en-gb	It has been suspended since 9 January 2017.
cy-gb	Mae wedi'i atal dros dro ers 9 Ionawr 2017.

en-gb	Accountability would be strengthened when the government proposing the Bill also has responsibility for the costs and operation of the justice system.
cy-gb	12.81 Byddai mwy o atebolrwydd petai'r llywodraeth sy'n cynnig y Bil hefyd yn gyfrifol am gostau a gweithrediad y system gyfiawnder.

en-gb	The Assembly would be able to scrutinise and directly influence the impact on the justice system of the Bills presented to it.
cy-gb	Byddai'r Cynulliad yn gallu craffu ar y Biliau a gyflwynwyd iddo, a dylanwadu'n uniongyrchol ar eu heffaith ar y system gyfiawnder.

en-gb	It would be easier for the implications for enforcement, in terms of procedure for example, to be considered and implemented in a timely way.
cy-gb	Byddai'n haws i'r goblygiadau i orfodi, o ran gweithdrefn er enghraifft, gael eu hystyried a'u gweithredu mewn ffordd amserol.

en-gb	This is standard in Scotland and Northern Ireland.
cy-gb	Mae hyn yn digwydd fel mater o drefn yn yr Alban a Gogledd Iwerddon.

en-gb	The Assembly is currently considering potential reform of its size and electoral arrangements, as it is empowered to do by the Wales Act 2017.
cy-gb	12.82 Mae'r Cynulliad wrthi'n ystyried gwneud diwygiadau posibl i'w faint a'i drefniadau etholiadol, fel y mae wedi'i rymuso i'w wneud gan Ddeddf Cymru 2017.

en-gb	The Expert Panel on Assembly Electoral Reform in 2018 found  that “the National Assembly is too small to carry out its responsibility effectively” .
cy-gb	Yn 2018, nododd y Panel Arbenigol ar Ddiwygio Etholiadol y Cynulliad fod y Cynulliad Cenedlaethol yn rhy fach i gyflawni ei gyfrifoldeb yn effeithiol.

en-gb	The numbers are not sufficient to scrutinise legislation to the degree that would be desirable.
cy-gb	Nid yw'r niferoedd yn ddigonol i graffu ar ddeddfwriaeth i'r graddau a fyddai'n ddymunol.

en-gb	Devolution of justice, including policing, prisons and probation, will increase the pressure for the number of Assembly members to be augmented.
cy-gb	Bydd datganoli cyfiawnder, gan gynnwys plismona, carchardai a phrofiannaeth, yn cynyddu'r pwysau i gynyddu nifer aelodau'r Cynulliad.

en-gb	It appears to  be generally accepted that the size of the Assembly should be increased.
cy-gb	Ymddengys fod cytundeb cyffredinol y dylai'r Cynulliad fod yn fwy o faint.

en-gb	However, the details and electoral arrangements are  still under consideration.
cy-gb	Fodd bynnag, mae'r manylion a'r trefniadau etholiadol yn cael eu hystyried o hyd.

en-gb	National Assembly for Wales (2019) Assembly Reform Programme.
cy-gb	Cynulliad Cenedlaethol Cymru (2019) Rhaglen Diwygio'r Cynulliad.

en-gb	Although it is for the Welsh Government to prioritise the content of its legislative programme and for the devolved legislature to prioritise its topics for scrutiny, we see considerable difficulties in legislative devolution of justice without an increase in the size of the Assembly.
cy-gb	12.83 Er mai mater i Lywodraeth Cymru yw blaenoriaethu cynnwys ei rhaglen ddeddfwriaethol, ac i'r ddeddfwrfa ddatganoledig flaenoriaethu ei phynciau i graffu arnynt, gwelwn anawsterau sylweddol o ran datganoli cyfiawnder yn ddeddfwriaethol heb i'r Cynulliad ddod yn fwy o faint.

en-gb	Under current arrangements, both the Assembly and the Welsh Government would face significant difficulties even if they only sought to bring about some of the more important changes we have recommended.
cy-gb	O dan y trefniadau presennol, byddai'r Cynulliad a Llywodraeth Cymru yn wynebu anawsterau sylweddol, hyd yn oed petaent ond yn ceisio gwneud rhai o'r newidiadau pwysicaf rydym wedi'u hargymell.

en-gb	Indeed, we would find it difficult to see how there could be proper scrutiny of a Justice Department or of Bills relating to justice if there was no increase in the size of the Assembly.
cy-gb	Yn wir, byddai'n anodd i ni weld sut y gellid craffu ar Adran Gyfiawnder neu Filiau'n briodol mewn perthynas â chyfiawnder heb gynyddu maint  y Cynulliad.

en-gb	the Assembly should take a more proactive role in appropriate scrutiny of the operation of the justice system.
cy-gb	Dylai'r Cynulliad ymgymryd â rôl fwy rhagweithiol wrth graffu'n briodol ar weithrediad y system gyfiawnder.

en-gb	The structure of local government in Wales is not within our remit.
cy-gb	12.84 Nid yw strwythur llywodraeth leol yng Nghymru o fewn ein cylch gwaith.

en-gb	We have therefore concluded that it would not be appropriate for us to comment on the structure of local government or the number of authorities in Wales.
cy-gb	Felly, rydym wedi dod i'r casgliad na fyddai'n briodol i ni sôn am strwythur llywodraeth leol na nifer yr awdurdodau yng Nghymru.

en-gb	It is important to recognise the vital role played by local government in Wales, especially in key front line services such as education, social work and environmental protection.
cy-gb	12.85 Mae'n bwysig cydnabod y rôl hanfodol y mae llywodraeth leol yn ei chwarae yng Nghymru, yn enwedig mewn gwasanaethau rheng flaen allweddol fel addysg, gwaith cymdeithasol a diogelu'r amgylchedd.

en-gb	However, change is essential to the way in which the 22 local authorities operate in relation to justice under the current scheme of devolution.
cy-gb	Fodd bynnag, rhaid newid y ffordd y mae'r 22 o awdurdodau lleol yn gweithredu mewn perthynas â chyfiawnder o dan y drefn ddatganoli bresennol.

en-gb	Figure 14, set out in paragraph 4.4, shows the complexity at national and regional level in Wales.
cy-gb	Dengys Ffigur 14 ym mharagraff 4.4. natur gymhleth y sefyllfa ar lefel genedlaethol a rhanbarthol yng Nghymru.

en-gb	It is expensive and wasteful.
cy-gb	Mae'n ddrud ac yn wastraffus.

en-gb	That system must be streamlined and simplified as committees and boards have developed without any consideration having been given to the need to merge them with existing bodies; the result has been a proliferation of committees with many dealing with the same subject matter.
cy-gb	Rhaid i'r system honno gael ei symleiddio gan fod pwyllgorau a byrddau wedi datblygu heb ystyried yr angen i'w huno â chyrff sy'n bodoli eisoes; o ganlyniad bu cynnydd yn nifer y pwyllgorau gyda llawer yn delio â'r un pynciau.

en-gb	Wales needs the strategic bodies we have recommended (as summarised at paragraph 12.36).
cy-gb	Mae angen i Gymru gael y cyrff strategol rydym wedi'u hargymell (fel y'u crynhoir ym mharagraff 12.36).

en-gb	Streamlining the structures will be difficult under the present devolution scheme as some bodies have been established under policy decided or legislation passed in Westminster and some under policy decided or legislation passed in Wales.
cy-gb	12.86 Bydd yn anodd symleiddio'r strwythurau o dan y drefn ddatganoli bresennol, gan fod rhai cyrff wedi'u sefydlu o dan bolisi a bennwyd neu ddeddfwriaeth a basiwyd yn San Steffan, a rhai o dan bolisi a bennwyd neu ddeddfwriaeth a basiwyd yng Nghymru.

en-gb	The Crime and Disorder Act 1998 is a prime example of legislation which has been amended to try to take account of UK and Welsh responsibilities for partnerships:
cy-gb	Mae Deddf Trosedd ac Anhrefn 1998 yn enghraifft wych o ddeddfwriaeth sydd wedi'i diwygio i geisio ystyried cyfrifoldebau'r DU a Chymru am bartneriaethau:

en-gb	it is still not fit for purpose.
cy-gb	nid yw'n addas at y diben o hyd.

en-gb	The Welsh Government established its own regional and national groups for modern slavery and domestic abuse, possibly because it did not control the agendas of other groups, such as Criminal Justice Boards, owned by Whitehall departments.
cy-gb	Sefydlodd Llywodraeth Cymru ei grwpiau rhanbarthol a chenedlaethol ei hun ar gyfer caethwasiaeth fodern a cham-drin domestig, o bosibl am nad oedd yn rheoli agendâu grwpiau eraill, fel Byrddau Cyfiawnder Troseddol, y mae adrannau Whitehall yn gyfrifol amdanynt.

en-gb	There is plainly scope for large scale rationalisation and the saving of time and resources by reducing the number of committees and ending the proliferation of groups with specific, but still overlapping, remits.
cy-gb	12.87 Mae'n amlwg bod lle i resymoli ar raddfa fawr, ac arbed amser ac adnoddau drwy leihau nifer y pwyllgorau a rhoi'r gorau i greu grwpiau  â chylchoedd gwaith penodol, ond sy'n gorgyffwrdd o hyd.

en-gb	We consider:
cy-gb	Yn ein  barn ni:

en-gb	Public Service Boards should be the primary means  of developing local coordination and delivery across all  the services.
cy-gb	Byrddau Gwasanaethau Cyhoeddus ddylai fynd ati'n bennaf i ddatblygu prosesau cydgysylltu a chyflawni lleol ar draws yr  holl wasanaethau.

en-gb	It is not sensible to have more than one body responsible for coordination at the local level.
cy-gb	Nid yw'n gwneud synnwyr i gael mwy nag un corff sy'n gyfrifol am gydgysylltu ar lefel leol.

en-gb	Community Safety Partnerships should therefore be subsumed into Public Service Boards.
cy-gb	Felly, dylai Partneriaethau Diogelwch Cymunedol ddod yn rhan o Fyrddau Gwasanaethau Cyhoeddus.

en-gb	12.88 There is more scope for local authorities to come together and deliver on a regional basis under the strategic direction of the Wales Criminal Justice Board.
cy-gb	12.88 Mae mwy o le i awdurdodau lleol ddod ynghyd a chyflawni'n rhanbarthol o dan gyfeiriad strategol Bwrdd Cyfiawnder Troseddol Cymru.

en-gb	A similar streamlining could take place with regard to family and civil/administrative justice, given our proposals at paragraph 12.36.
cy-gb	Gellid mynd ati i symleiddio pethau mewn modd tebyg o ran cyfiawnder teuluol a sifil/gweinyddol, o ystyried ein cynigion ym mharagraff 12.36.

en-gb	In the light of the important role local authorities play in providing joined up services to support a coherent approach to justice, they should be supported in efforts to increase genuine joint working with others and reduce time spent on meetings to discuss coordination.
cy-gb	Yn sgil y rôl bwysig mae awdurdodau lleol yn ei chwarae wrth ddarparu gwasanaethau cydgysylltiedig i gefnogi dull cydlynol o sicrhau cyfiawnder, dylent gael help i gydweithio'n fwy ag eraill a threulio llai o amser ar gyfarfodydd i drafod y broses gydgysylltu.

en-gb	With legislative devolution
cy-gb	b)  Â datganoli deddfwriaethol

en-gb	12.89 A smaller, consolidated and simplified structure would be easier to achieve through Assembly legislation, aided by the removal of the duplication caused by the current split of accountabilities between the UK and Welsh Governments.
cy-gb	12.89 Byddai strwythur cyfunol a syml, llai o faint, yn haws ei gyflawni drwy ddeddfwriaeth y Cynulliad, wedi'i ategu gan ddileu'r dyblygu a achosir gan atebolrwyddau rhanedig presennol Llywodraeth y DU a Llywodraeth Cymru.

en-gb	Where there is overlap between the roles of local, regional and national boards, committees and partnerships, they should be merged.
cy-gb	Lle y bo gorgyffwrdd rhwng rolau byrddau, pwyllgorau a phartneriaethau lleol, rhanbarthol a chenedlaethol, dylent gael eu huno.

en-gb	4. the civil service
cy-gb	4. y gwasanaeth sifil

en-gb	Changes under the current scheme of devolution
cy-gb	a)  newidiadau o dan y drefn ddatganoli bresennol

en-gb	We have referred to the structural issues in relation to leadership which would be addressed by the implementation of the recommendation we have made for a single portfolio for justice.
cy-gb	12.90 Rydym wedi cyfeirio at y materion strwythurol mewn perthynas ag arweinyddiaeth y byddai modd mynd i'r afael â nhw drwy weithredu'r argymhelliad rydym wedi'i wneud ar gyfer portffolio cyfiawnder unigol.

en-gb	However, that would be the starting point.
cy-gb	Fodd bynnag, man dechrau fyddai hynny.

en-gb	It is clear from the evidence we have received and our inquiries that there is a real and urgent need to increase leadership skills in the civil service in the Welsh Government in relation to matters affecting justice.
cy-gb	12.91 Mae'n amlwg o'r dystiolaeth rydym wedi'i chael a'n hymchwiliadau bod angen dybryd, gwirioneddol i gynyddu sgiliau arwain yn y gwasanaeth sifil yn Llywodraeth Cymru, o ran materion sy'n effeithio ar gyfiawnder.

en-gb	We have been unimpressed by the way in which some issues have been dealt with – see for example our comments on family justice at paragraphs 7.91 and following.
cy-gb	Nid ydym wedi cael ein plesio gan y ffordd yr ymdriniwyd â rhai materion – gweler er enghraifft ein sylwadau ar gyfiawnder teuluol ym mharagraffau 7.91 ac wedi hynny.

en-gb	Such leaders need to build capacity, capability and confidence within the civil service.
cy-gb	Mae angen i arweinwyr o'r fath feithrin gallu, adnoddau a hyder yn y gwasanaeth sifil.

en-gb	One of the issues that better leadership must address is engagement with the legal profession and the law schools.
cy-gb	12.92 Un o'r materion y mae'n rhaid i arweinyddiaeth well fynd i'r afael ag ef yw ymgysylltu â'r proffesiwn cyfreithiol ac ysgolion y gyfraith.

en-gb	There is little mutual understanding or joint working and it is for the Minister as we recommend, with responsibility for the justice portfolio (ably supported by the civil service) to develop this.
cy-gb	Prin y ceir cyd-ddealltwriaeth na chydweithio, a mater i'r Gweinidog rydym yn ei argymell sydd â chyfrifoldeb am y portffolio cyfiawnder (a gefnogir yn dda gan y gwasanaeth sifil) yw datblygu hyn.

en-gb	The Welsh Government estimate of additional costs of policy capacity in justice, if it was devolved, is £14 million per year, assuming a directorate of 200 staff.
cy-gb	12.93 Mae Llywodraeth Cymru yn amcangyfrif y bydd costau ychwanegol polisi cyfiawnder, petai'n cael ei ddatganoli, yn £14 miliwn y flwyddyn, gan dybio cyfarwyddiaeth o 200 o staff.

en-gb	Information on the costs of Ministry of Justice or Home Office officials currently engaged on policy in relation to Wales is not available.
cy-gb	Nid oes unrhyw wybodaeth ar gael am gostau swyddogion y Weinyddiaeth Gyfiawnder na'r Swyddfa Gartref sydd ynghlwm wrth waith polisi mewn perthynas â Chymru ar hyn o bryd.

en-gb	Experience has shown that the devolved administrations generally receive less resource than is needed to undertake new devolved policy functions as the UK Government takes the position that additional policy costs should be borne by the devolved administration as they are costs that would not have otherwise occurred.
cy-gb	Dengys profiad fod y gweinyddiaethau datganoledig yn gyffredinol yn derbyn llai o adnoddau na'r hyn sydd ei angen er mwyn cyflawni swyddogaethau polisi datganoledig newydd am fod Llywodraeth y DU o'r farn mai'r weinyddiaeth ddatganoledig ddylai dalu costau polisi ychwanegol am eu bod yn gostau na fyddid wedi mynd

en-gb	However, the Welsh Government estimate appears to be based on continuing old models of working rather than adopting a new approach.
cy-gb	Fodd bynnag, ymddengys fod amcangyfrif Llywodraeth Cymru yn seiliedig ar hen fodelau gwaith parhaus yn hytrach na mabwysiadu dull newydd o weithredu.

en-gb	WS188 Supplementary evidence Welsh Government:
cy-gb	WS188 Tystiolaeth atodol Llywodraeth Cymru:

en-gb	The Public Accounts Committee report on Funding for Scotland, Wales and Northern Ireland records that HM Treasury was unaware of  any regional (sic) analysis or breakdown of UK Government spending on salaries by Department but agreed to write to confirm what was  publicly available.
cy-gb	Dywed adroddiad y Pwyllgor Cyfrifon Cyhoeddus ar Gyllid ar gyfer Cymru, yr Alban a Gogledd Iwerddon nad oedd Trysorlys EM yn  ymwybodol o unrhyw ddadansoddiad rhanbarthol (sic) o wariant Llywodraeth y DU ar gyflogau fesul Adran ond gwnaeth gytuno i ysgrifennu i gadarnhau beth oedd ar gael yn gyhoeddus.

en-gb	Letter from First Minister,26 July 2019.
cy-gb	Llythyr oddi wrth Brif Weinidog Cymru, 26 Gorffennaf 2019.

en-gb	Example given of the Social Security (Scotland) Act 2018.
cy-gb	Rhoddwyd enghraifft o Ddeddf Nawdd Cymdeithasol (yr Alban) 2018.

en-gb	The Financial Memorandum to the Bill identified estimated administration costs of £144-£156 million per year and implementation costs of £308 million.The actual amounts  transferred were £66 million per year and a one-off payment of £200 million.
cy-gb	Nododd y Memorandwm Ariannol i'r Bil gostau gweinyddol amcangyfrifedig o £144-£156 miliwn y flwyddyn a chostau gweithredu o £308 miliwn. Y symiau gwirioneddol a drosglwyddwyd oedd £66 miliwn y flwyddyn a thaliad untro o £200 miliwn.

en-gb	In our view, Wales must not replicate the Whitehall approach to justice policy in the structure of its civil service.
cy-gb	12.94 Yn ein barn ni, ni ddylai Cymru ddilyn esiampl Whitehall mewn perthynas â pholisi cyfiawnder wrth strwythuro ei gwasanaeth sifil.

en-gb	That approach is costly, inefficient and is not these days suited to the proper development of policy.
cy-gb	Mae'r hyn a wneir yno yn gostus, yn aneffeithlon ac nid yw'n gweddu i ddatblygu polisi yn briodol erbyn hyn.

en-gb	Most civil servants do not stay long enough in post to develop the necessary expertise to develop policy, in contradistinction to the position when civil servants would often specialise in an area of justice policy and be expert in it.
cy-gb	Nid yw'r rhan fwyaf o weision sifil yn eu swyddi yn ddigon hir i ddatblygu'r arbenigedd angenrheidiol  i ddatblygu polisi, yn groes i'r sefyllfa pan fyddai gweision sifil yn aml  yn arbenigo mewn maes polisi cyfiawnder a gweithredu fel  arbenigwr ynddo.

en-gb	The Welsh Government should build on its existing successful experience of developing expertise by drawing on external advice, as with the Tax Advisory Group for Wales.
cy-gb	12.95 Dylai Llywodraeth Cymru adeiladu ar ei phrofiad llwyddiannus presennol o feithrin arbenigedd drwy ddefnyddio cyngor allanol, fel gyda Grŵp Cynghorol Trethi Cymru.

en-gb	It should develop its working relationship with the leaders of the legal profession and the law schools and seek the assistance of leading academics who should with a small body of civil servants provide advice to Ministers.
cy-gb	Dylai ddatblygu ei chydberthynas waith ag arweinwyr y proffesiwn cyfreithiol ac ysgolion y gyfraith, a cheisio cynhorthwy academyddion blaenllaw a ddylai gynghori Gweinidogion ar y cyd â nifer bach o weision sifil.

en-gb	It should look to other models of policy development further afield, most obviously in small countries.
cy-gb	Dylai ystyried modelau datblygu polisi eraill y tu hwnt i Gymru, yn fwyaf amlwg mewn gwledydd bach.

en-gb	However, there will be a need to engage with law schools in Wales to ensure that they develop experts of the highest quality in all relevant areas of justice.
cy-gb	Fodd bynnag, bydd angen ymgysylltu ag ysgolion y gyfraith yng Nghymru er mwyn sicrhau eu bod yn datblygu arbenigwyr o'r radd flaenaf ym mhob maes cyfiawnder perthnasol.

en-gb	For example, Latvia has a small department of highly capable civil servants with policy work being developed by committees of practitioners  and academics.
cy-gb	Er enghraifft, mae gan Latfia adran fach o weision sifil hynod alluog, gyda gwaith polisi yn cael ei ddatblygu gan bwyllgorau o ymarferwyr  ac academyddion.

en-gb	Offender rehabilitation, as discussed in paragraphs 4.241 and following, would be part of the executive functions of the Welsh Government.
cy-gb	12.96 Byddai adsefydlu troseddwyr, fel y trafodir ym mharagraffau 4.241 ac wedi hynny, yn rhan o swyddogaethau gweithredol Llywodraeth Cymru.

en-gb	the Welsh Government should address policy issues relating to justice by using external experts who can report jointly with civil servants to ministers.
cy-gb	Dylai Llywodraeth Cymru fynd i'r afael â materion polisi sy'n ymwneud  â chyfiawnder drwy ddefnyddio arbenigwyr allanol a all adrodd ar y cyd  â gweision sifil i weinidogion.

en-gb	the Welsh Government and the legal sector should develop a joint leadership programme.
cy-gb	Dylai Llywodraeth Cymru a'r sector cyfreithiol ddatblygu rhaglen arwain  ar y cyd.

en-gb	5. the governance of policing
cy-gb	5. Llywodraethu plismona

en-gb	12.97 The Welsh Government provides considerable funds for the police in Wales.
cy-gb	12.97 Mae Llywodraeth Cymru yn darparu swm sylweddol o arian i'r heddlu yng Nghymru.

en-gb	There is a need for close working relations.
cy-gb	Mae angen cydweithio'n agos.

en-gb	However, there has to be openness and transparency and holding to account for the effective use of all police funding provided by the Welsh Government.
cy-gb	Fodd bynnag, rhaid bod yn agored ac yn dryloyw, a dwyn i gyfrif fel bod holl gyllid yr heddlu a ddarperir gan Lywodraeth Cymru yn cael ei ddefnyddio'n effeithiol.

en-gb	We consider that this would be best done through the new Wales Criminal Justice Board which we have recommended should take over the functions of the Policing Board for Wales.
cy-gb	Yn ein barn ni, Bwrdd Cyfiawnder Troseddol newydd Cymru fyddai'r cyfrwng gorau i wneud hyn – rydym wedi argymell ei fod yn dod yn gyfrifol am swyddogaethau Bwrdd Plismona Cymru.

en-gb	This should provide a means of accounting for performance to the Minister responsible for justice in the Welsh Government.
cy-gb	Dylai hyn helpu i roi cyfrif am berfformiad i'r Gweinidog sy'n gyfrifol am gyfiawnder yn Llywodraeth Cymru.

en-gb	Any significant change to the police would require legislative devolution.
cy-gb	12.98 Byddai angen datganoli deddfwriaethol er mwyn gwneud unrhyw newid sylweddol i'r heddlu.

en-gb	We draw attention to some of the issues, but consider that the decision on the method of governance in the event of legislative devolution should be decided by the Assembly.
cy-gb	Tynnwn sylw at rai o'r materion, ond credwn mai'r Cynulliad ddylai benderfynu ar y dull llywodraethu os bydd datganoli deddfwriaethol.

en-gb	The governance provided by the PCCs is one which has been subject to much comment.
cy-gb	12.99 Mae'r dull llywodraethu a ddefnyddir gan Gomisiynwyr yr Heddlu a Throseddu wedi cael ei drafod gryn dipyn.

en-gb	Of particular note is the ‘one-to-one’ nature of the relationship between the PCC and the Chief Constable.
cy-gb	Yn hynod nodedig mae natur 'un i un' y berthynas rhwng Comisiynydd yr Heddlu a Throseddu a'r Prif Gwnstabl.

en-gb	The operational independence of the Chief Constable is a fundamental principle of policing, it should not be compromised.
cy-gb	Mae annibyniaeth weithredol y Prif Gwnstabl yn un o egwyddorion sylfaenol plismona. Ni ddylid ei pheryglu.

en-gb	It is also a fundamental constitutional principle and essential to the Rule of Law.
cy-gb	Mae'n egwyddor gyfansoddiadol sylfaenol ac yn hanfodol i Reolaeth y Gyfraith.

en-gb	It would be unlawful to infringe it.
cy-gb	Byddai'n anghyfreithlon ei thorri.

en-gb	For operational matters the Chief Constable is accountable to the law and the law alone.
cy-gb	O ran materion gweithredol, mae'r Prif Gwnstabl yn atebol i'r gyfraith a'r gyfraith yn unig.

en-gb	R v Commissioner of Police of the Metropolis, Ex parte Blackburn [1968] 2 QB 118.
cy-gb	R v Comisiynydd Heddlu'r Metropolis, Ex parte Blackburn [1968] 2 QB 118.

en-gb	Scrutiny of PCCs is provided by the Police and Crime Panels.
cy-gb	12.100 Paneli'r Heddlu a Throseddu sy'n craffu ar Gomisiynwyr yr Heddlu a Throseddu.

en-gb	Whilst this body is constituted from local authority and independent members it has a limited role in relation to the PCCs’ precept proposals and appointment of Chief Constables.
cy-gb	Er bod y corff hwn yn cynnwys aelodau annibynnol ac aelodau awdurdodau lleol, rôl gyfyngedig sydd ganddo o ran  cynigion praesept Comisiynwyr yr Heddlu a Throseddu a phenodi  Prif Gwnstabliaid.

en-gb	In the context of Wales, legislative devolution would provide a real opportunity to re-examine the governance arrangements for policing, recognising the changing approaches across England and building on the foundations laid by the current PCC model.
cy-gb	12.101 Yng nghyd-destun Cymru, byddai datganoli deddfwriaethol yn cynnig cyfle gwirioneddol i ailystyried trefniadau llywodraethu plismona, gan gydnabod y newidiadau sy'n digwydd yn Lloegr ac adeiladu ar sylfeini model presennol Comisiynwyr yr Heddlu a Throseddu.

en-gb	Additional matters which merit consideration include the arrangements for inspection and investigation and the configuration of the Welsh police forces.
cy-gb	12.102 Ymhlith y materion eraill y mae angen eu hystyried mae trefniadau arolygu ac ymchwilio a threfniadaeth heddluoedd Cymru.

en-gb	These could be taken forward under existing arrangements.
cy-gb	Gellid datblygu'r rhain o dan drefniadau presennol.

en-gb	However, it is more appropriate that these are matters to be decided in Wales, following on from our recommendation at paragraph 4.146 that policing policy should be set in Wales.
cy-gb	Fodd bynnag, mae'n fwy priodol i Gymru benderfynu ar y materion hyn, gan ategu ein hargymhelliad ym mharagraff 4.146 mai yng Nghymru y dylid pennu polisi plismona.

en-gb	With legislative devolution, the governance arrangements for the police should be re-examined.
cy-gb	yn sgil datganoli deddfwriaethol, dylid ailystyried y trefniadau llywodraethu ar gyfer yr heddlu.

en-gb	Law Council of Wales
cy-gb	Cyngor Cyfraith Cymru

en-gb	our proposal and its publication
cy-gb	a)  Ein cynnig a'i gyhoeddi

en-gb	We turn in this part to the establishment of a Law Council of Wales1156.
cy-gb	12.103 Yn y rhan hon, trown at sefydlu Cyngor Cyfraith Cymru.

en-gb	As this does not require any change to the current devolution scheme and as there is a need to progress the establishment of such a Council, we issued a consultation paper in October 2018.
cy-gb	Gan nad oes angen newid y drefn ddatganoli bresennol mewn unrhyw ffordd i wneud hyn, ac am fod angen bwrw ati i sefydlu Cyngor o'r fath, gwnaethom gyhoeddi papur ymgynghori ym mis Hydref 2018.

en-gb	We received a number of responses.
cy-gb	Cawsom nifer o ymatebion.

en-gb	In early October 2019 we published this part of our report as it was not contingent on any other issues we are considering and does not necessarily require any action by the Assembly or the Welsh Government.
cy-gb	12.104 Ym mis Medi 2019, gwnaethom gyhoeddi'r rhan hon o'n hadroddiad gan nad oedd yn amodol ar unrhyw fater arall rydym yn ei ystyried, ac nid yw o reidrwydd yn gofyn i'r Cynulliad na Llywodraeth Cymru gymryd unrhyw gamau.

en-gb	It was and remains very important that this be taken forward given the matters that need to be resolved on a timely basis.
cy-gb	Roedd yn bwysig iawn, ac mae'n dal i fod yn bwysig iawn, bwrw ati i wneud hyn o ystyried y materion y mae angen eu datrys mewn modd amserol.

en-gb	the details of the proposed Law Council of Wales
cy-gb	b)  Manylion Cyngor Cyfraith arfaethedig Cymru

en-gb	12.105 During the Legal Wales Conference in 2017, Lord Lloyd-Jones called for the establishment of an Institute of Welsh Law to promote the study of Welsh law and to avoid duplication of work.
cy-gb	12.105 Yn ystod Cynhadledd Cymru'r Gyfraith yn 2017, galwodd yr Arglwydd Lloyd-Jones am sefydlu Athrofa Cyfraith Cymru er mwyn hyrwyddo astudio cyfraith Cymru ac osgoi dyblygu gwaith.

en-gb	Lord Lloyd-Jones saw the Welsh Government as having a crucial role in coordinating the Institute, with the Welsh law schools, the professional bodies and the Judicial College being collaborators.
cy-gb	Ym marn yr Arglwydd Lloyd-Jones, byddai gan Lywodraeth Cymru rôl hanfodol i'w chwarae wrth gydgysylltu'r Athrofa, gydag ysgolion y gyfraith yng Nghymru, y cyrff proffesiynol a'r Coleg Barnwrol yn cyfrannu ati.

en-gb	He also saw a role for the Learned Society of Wales, the Legal Wales Foundation1157 and close liaison with the Law Commission in view of its responsibilities for law reform in Wales.
cy-gb	Hefyd, gwelodd rôl i Gymdeithas Ddysgedig Cymru, Sefydliad Cymru'r Gyfraith a chyswllt agos â Chomisiwn y Gyfraith o ystyried ei gyfrifoldebau am ddiwygio'r gyfraith yng Nghymru.

en-gb	Others such as Professor Gwynedd Parry and Professor  Owen have called for the establishment of a Law Council of Wales Discussion and consultation paper. similar body.
cy-gb	Mae eraill megis yr Athro Gwynedd Parry a’r Athro  Owen wedi galw am sefydlu corff tebyg.

en-gb	12.106 The need for collaboration across the professions and the law schools has long been recognised in Scotland.
cy-gb	12.106 Mae'r angen i'r proffesiynau ac ysgolion y gyfraith gydweithio wedi'i gydnabod ers amser hir yn yr Alban.

en-gb	This is reflected in the longestablished Joint Standing Committee for Legal Education in Scotland (JSC).
cy-gb	Adlewyrchir hyn yn y Cyd-bwyllgor Sefydlog ar gyfer Addysg Gyfreithiol yn yr Alban (JSC) a sefydlwyd ers cryn amser.

en-gb	This is a non-statutory body that brings together people with a key role (judiciary, the Bar, Law Society, the law schools and lay members) in relation to legal education and training in Scotland.
cy-gb	Mae'n gorff anstatudol sy'n dwyn ynghyd bobl â rôl allweddol (y farnwriaeth, y Bar, Cymdeithas y Cyfreithwyr, ysgolion y gyfraith ac aelodau lleyg) mewn perthynas ag addysg a hyfforddiant cyfreithiol yn yr Alban.

en-gb	The JSC aims to promote the interests of legal education in academia and in the legal professions.
cy-gb	Nod JSC yw hyrwyddo buddiannau addysg gyfreithiol yn y byd academaidd ac ymhlith y proffesiynau cyfreithiol.

en-gb	It cannot require any organisation to do anything, but it does have political force.
cy-gb	Ni all ei gwneud yn ofynnol i unrhyw sefydliad wneud unrhyw beth, ond mae ganddo rym gwleidyddol.

en-gb	Its negotiations with the Scottish Government blocked the SQE being introduced in Scotland.
cy-gb	Yn dilyn ei drafodaethau â Llywodraeth yr Alban, ni chafodd yr Arholiad Cymhwyso Cyfreithwyr ei gyflwyno yn yr Alban.

en-gb	The JSC is not funded by the Government and is resourced mainly by Edinburgh University Law Faculty which provides the meeting room for the JSC, its secretariat and website.
cy-gb	Ni chaiff JSC ei ariannu gan y Llywodraeth, a Chyfadran y Gyfraith Prifysgol Caeredin sy'n darparu ei adnoddau gan fwyaf, gan gynnwys ystafell gyfarfod, ei ysgrifenyddiaeth a'i wefan.

en-gb	12.107 However, the Law Council we propose for Wales will go further than legal education.
cy-gb	12.107 Fodd bynnag, bydd Cyngor y Gyfraith a gynigiwn ar gyfer Cymru yn mynd ymhellach nag addysg gyfreithiol.

en-gb	As set out in the consultation paper, a similar institution in Wales would be a voice for legal Wales by promoting awareness of Welsh law, ensuring the provision of legal resources through the medium of Welsh and helping Welsh law schools to provide their students with the necessary education and training to thrive in practice.
cy-gb	Fel y nodir yn y papur ymgynghori1158, byddai sefydliad tebyg yng Nghymru yn rhoi llais i Gymru'r gyfraith drwy hyrwyddo ymwybyddiaeth o gyfraith Cymru, sicrhau bod adnoddau cyfreithiol ar gael drwy gyfrwng y Gymraeg a helpu ysgolion y gyfraith yng Nghymru i roi'r addysg a'r hyfforddiant angenrheidiol i'w myfyrwyr er mwyn iddynt ffynnu yn eu gwaith.

en-gb	Building on the good work of the Legal Wales Foundation, the Council should be an umbrella body that shares resources, supports training on Welsh law for the judiciary and the professions and ensures collaboration and cooperative working.
cy-gb	Gan adeiladu ar waith da Sefydliad Cymru'r Gyfraith, dylai'r Cyngor fod yn gorff mantell sy'n rhannu adnoddau, yn cefnogi hyfforddiant ar gyfraith Cymru ar gyfer y farnwriaeth a'r proffesiynau, ac yn sicrhau cydweithio.

en-gb	The responses to our consultation paper indicated wide support for such a Council, with detailed comments on its composition and the support needed for  a secretariat.
cy-gb	Dangosodd yr ymatebion i'n papur ymgynghori fod cefnogaeth eang i Gyngor o'r fath, gyda sylwadau manwl ar ei gyfansoddiad a'r cymorth angenrheidiol ar gyfer ysgrifenyddiaeth.

en-gb	12.108 In light of the consultation, our view is that the Law Council should comprise a senior Welsh judge the President of Welsh Tribunals, three representatives of the legal profession, heads of law schools, a lay representative with experience of business and legal affairs, the Counsel General and one member each from the Legal Wales Foundation, the Law Commission and the Judicial College.
cy-gb	12.108 Yn sgil yr ymgynghoriad, credwn y dylai Cyngor y Gyfraith gynnwys uwch-farnwr Cymreig, Llywydd Tribiwnlysoedd Cymru, tri chynrychiolydd o'r proffesiwn cyfreithiol, penaethiaid ysgolion y gyfraith, cynrychiolydd lleyg â phrofiad o faterion busnes a chyfreithiol, y Cwnsler Cyffredinol ac un aelod yr un o Sefydliad Cymru'r Gyfraith, Comisiwn y Gyfraith a'r Coleg Barnwrol.

en-gb	It is our view that a committee that we refer to in paragraph 12.109 should have a balanced membership and be as small as practicable.
cy-gb	Yn ein barn ni, dylai aelodaeth pwyllgor y cyfeiriwn  ato ym mharagraff 12.109 fod yn gytbwys a bod mor fach â phosibl.

en-gb	Ideally the heads of the Welsh law schools should represented by two of their number, but the way in which they participate can to be left to agreement between them and the senior Welsh judge.
cy-gb	Yn ddelfrydol, dylai penaethiaid ysgolion y gyfraith yng Nghymru gael eu cynrychioli gan ddau o'u plith, ond gellir gadael iddyn nhw ac  uwch-farnwr Cymru gytuno ar eu cyfranogiad.

en-gb	There should also be an annual meeting involving broader representation from all those with an interest in legal education and professional development within the legal sector.
cy-gb	Dylid hefyd gynnal cyfarfod blynyddol sy'n cynnwys cynrychiolaeth ehangach o bawb sydd â diddordeb mewn addysg gyfreithiol a chyfleoedd datblygu proffesiynol o fewn y sector cyfreithiol.

en-gb	Given the wide proposed membership of the Law Council, the proposed broader representation at an annual meeting would need to involve  in addition the professional representative and regulatory organisations such as the Law Society, the Bar Council, the Solicitors Regulation  Authority, the Bar Standards Board, CILEx, the Legal Services Board, and organisations providing and accrediting legal education  and training.
cy-gb	O ystyried y cynigir aelodaeth eang ar gyfer Cyngor y Gyfraith, byddai angen i'r gynrychiolaeth ehangach arfaethedig mewn cyfarfod blynyddol gynnwys, yn ogystal, y sefydliadau proffesiynol cynrychioliadol a rheoleiddiol megis Cymdeithas y Cyfreithwyr, Cyngor y Bar, yr Awdurdod Rheoleiddio Cyfreithwyr, Bwrdd Safonau'r Bar, CILEx, y Bwrdd Gwasanaethau Cyfreithiol, a sefydliadau sy'n darparu ac yn achredu addysg a hyfforddiant cyfreithiol.

en-gb	12.109 We would anticipate that a small committee would be formed of around five or seven members that would carry out the functions of the Law Council.
cy-gb	12.109 Disgwyliwn i bwyllgor bach o ryw bump i saith aelod gael ei ffurfio a fyddai'n cyflawni swyddogaethau Cyngor y Gyfraith.

en-gb	The membership of the Council and the possible development of specialist bodies should be kept under review.
cy-gb	Dylai aelodaeth y Cyngor a datblygiad posibl cyrff arbenigol gael eu hadolygu'n barhaus.

en-gb	12.110 The Law Council should have a designated secretariat team that develops and maintains a clear forward work programme.
cy-gb	12.110 Dylai fod gan Gyngor y Gyfraith ysgrifenyddiaeth ddynodedig sy'n datblygu ac yn cynnal blaenraglen waith glir.

en-gb	The secretariat should be responsible for scheduling meetings and publishing agendas, minutes and papers produced by the Council.
cy-gb	Dylai'r ysgrifenyddiaeth fod yn gyfrifol am drefnu cyfarfodydd a chyhoeddi agendâu, cofnodion a phapurau a gaiff eu llunio gan y Cyngor.

en-gb	We would expect it to be jointly funded by the law schools and  the professions.
cy-gb	Byddem yn disgwyl iddi gael ei hariannu ar y cyd gan ysgolion y gyfraith a'r proffesiynau.

en-gb	12.111 The Law Council should be established as soon as practicable.
cy-gb	12.111 Dylai Cyngor y Gyfraith gael ei sefydlu cyn gynted â phosibl.

en-gb	A Law Council of Wales should be established to promote the interests of legal education and the awareness of Welsh law, to ensure proper provision of teaching the law in Welsh, and to assist students in their education and training as future practitioners.
cy-gb	Dylai Cyngor Cyfraith Cymru gael ei sefydlu er mwyn hyrwyddo buddiannau addysg gyfreithiol ac ymwybyddiaeth o gyfraith Cymru, er mwyn sicrhau bod y gyfraith yn cael ei haddysgu'n briodol yng nghymru, a helpu myfyrwyr gyda'u haddysg a'u hyfforddiant fel ymarferwyr y dyfodol.

en-gb	Clarity on the law of Wales and the professions
cy-gb	Eglurder ynglŷn â chyfraith Cymru a'r proffesiynau

en-gb	Greater clarity as to the law applicable in Wales – the law of Wales
cy-gb	Mwy o eglurder o ran y gyfraith sy'n gymwys yng nghymru – cyfraith Cymru

en-gb	12.112 As explained at paragraph 2.34 to 2.41, there is a law of England and Wales that comprises laws applicable only to Wales, laws applicable only to England and laws applicable to England and Wales.
cy-gb	12.112 Fel yr eglurir ym mharagraff 2.34 i 2.41, ceir cyfraith Cymru a Lloegr sy'n cynnwys cyfreithiau sydd ond yn gymwys i Gymru, cyfreithiau sydd ond yn gymwys i Loegr a chyfreithiau sy'n gymwys i Gymru a Lloegr.

en-gb	Within this body of law, there is a growing divergence between English law and Welsh law (as we have used that term in paragraph 2.35) particularly in planning, social welfare, renting of housing (when the Welsh legislation is brought into force), family justice and the approach to sustainability, future generations and international standards for fundamental rights, as we have already noted1160.
cy-gb	O fewn y gyfraith hon, ceir mwy a mwy o wahaniaethu rhwng cyfraith Cymru a chyfraith Lloegr (fel rydym wedi defnyddio'r term hwnnw ym mharagraff 2.35), yn enwedig ym meysydd cynllunio, lles cymdeithasol, rhentu tai (pan ddaw deddfwriaeth Cymru i rym), cyfiawnder teuluol a'r dull o ymdrin â chynaliadwyedd, cenedlaethau'r dyfodol a safonau rhyngwladol hawliau sylfaenol fel rydym wedi'i nodi eisoes1160.

en-gb	12.113 In October 2016, the Law Commission published its report on The Form and Accessibility of the Law Applicable in Wales1161.
cy-gb	12.113 Ym mis Hydref 2016, cyhoeddodd Comisiwn y Gyfraith ei adroddiad, sef Ffurf a Hygyrchedd y Gyfraith sy'n Gymwys yng Nghymru1161.

en-gb	It drew attention to the difficulties in accessibility and the need to structure Welsh law in a more systematic and organised manner.
cy-gb	Tynnodd sylw at yr anawsterau o ran hygyrchedd a'r angen i strwythuro cyfraith Cymru mewn modd mwy systematig a threfnus.

en-gb	It recommended codification.
cy-gb	Argymhellodd godeiddio.

en-gb	A project to codify planning law reported in November 2018 and a Bill to codify Planning Law is in the course of preparation.
cy-gb	Cyflwynodd prosiect i godeiddio cyfraith cynllunio ei adroddiad ym mis Tachwedd 2018 ac mae Bil i godeiddio Cyfraith Cynllunio wrthi'n cael ei baratoi.

en-gb	The Legislation (Wales) Act 2019, which received Royal Assent on 10 September places a legal duty on the Welsh Government to make the law accessible and clear and makes provision for codification.
cy-gb	Mae Bil Deddfwriaeth (Cymru) 2019 a gafodd Gydsyniad Brenhinol ar 10 Medi yn gosod dyletswydd gyfreithiol ar Lywodraeth Cymru i wneud y gyfraith yn hygyrch ac yn glir, a darparu ar gyfer codeiddio.

en-gb	12.114 Although these commendable efforts are being made to clarify Welsh law and make it more accessible, it does not aid clarity for laws which apply only to England to form part of the law of England and Wales, or vice versa, when the legislatures in Westminster and Cardiff are making different laws on the same subject matter.
cy-gb	12.114 Er bod yr ymdrechion clodwiw hyn yn cael eu gwneud i egluro cyfraith Cymru a'i gwneud yn fwy hygyrch, nid yw'n helpu i egluro cyfreithiau sydd ond yn gymwys i Loegr i ffurfio rhan o gyfraith Cymru a Lloegr, nac i'r gwrthwyneb, pan fo'r deddfwrfeydd yn San Steffan a Chaerdydd yn gwneud cyfreithiau gwahanol ar yr un pwnc.

en-gb	12.115 Questions of accessibility of the law applicable to Wales and divergence between the laws applicable in England and Wales have also been examined by the Independent Expert Advisory Committee to which we referred in paragraph 2.281162.
cy-gb	12.115 Mae'r Pwyllgor Ymgynghorol Arbenigol Annibynnol hefyd wedi ystyried hygyrchedd y gyfraith sy'n gymwys i Gymru a'r gwahaniaeth rhwng y cyfreithiau sy'n gymwys yng Nghymru a Lloegr, a gwnaethom gyfeirio at hynny ym mharagraff 2.281162.

en-gb	As well as highlighting the need for continued work to improve the accessibility of Welsh law, it noted that increasing divergence of “Welsh and English law was inevitable, given that there are two legislatures making laws within the England and Wales jurisdiction”.
cy-gb	Yn ogystal â thynnu sylw at yr angen am waith parhaus i wella hygyrchedd cyfraith Cymru, nododd fod yr ymrannu cynyddol rhwng cyfreithiau Cymru a Lloegr yn anochel, o ystyried bod dwy ddeddfwrfa yn gwneud cyfreithiau o fewn awdurdodaeth Cymru a Lloegr.

en-gb	11601161   Law Commission (2016) Para 1.12-1.14.
cy-gb	11601161   Comisiwn y Gyfraith (2016) Para 1.12-1.16.

en-gb	Form and Accessibility of the Law Applicable in Wales.
cy-gb	Ffurf a Hygyrchedd y Gyfraith sy'n Gymwys yng Nghymru.

en-gb	1162  Independent Expert Advisory Committee for ongoing review of the operation of justice in Wales (2019) First report.
cy-gb	1162  Y Pwyllgor Ymgynghorol Arbenigol Annibynnol ar gyflawni adolygiad parhaus o weithrediad cyfiawnder yng Nghymru (2019)  Adroddiad cyntaf.

en-gb	It recommended action to ensure that those involved in implementing and applying the law were made aware  of differences.
cy-gb	Argymhellodd gymryd camau i sicrhau bod y rhai sy'n gweithredu ac yn cymhwyso'r gyfraith yn ymwybodol o'r gwahaniaethau.

en-gb	The report described the position as follows:
cy-gb	Disgrifiodd yr adroddiad y sefyllfa fel a ganlyn:

en-gb	The Assembly will continue to develop legislation that creates laws that apply only in Wales, some with new criminal offences, licensing provisions, enforcement measures and more, all having varying degrees of impact on the UK justice system, courts and tribunals.
cy-gb	Bydd y Cynulliad yn parhau i ddatblygu deddfwriaeth sy'n creu cyfreithiau perthnasol i Gymru yn unig, rhai gyda throseddau newydd, darpariaethau trwyddedu, mesurau gorfodaeth a mwy, ac i gyd yn cael effaith fwy neu lai ar system gyfiawnder, llysoedd a thribiwnlysoedd y DU.

en-gb	Similarly, England-only legislation passed in the UK Parliament may require different approaches to justice delivery when compared against arrangements that are in place in respect of Welsh legislation, and may have impacts on devolved services.
cy-gb	Felly hefyd, gallai fod angen darparu cyfiawnder yn wahanol ar gyfer cyfreithiau Lloegr yn unig a ddeddfir gan Senedd y DU o'i gymharu â threfniadau sydd yn eu lle ar gyfer cyfreithiau Cymru, a gallai hyn effeithio ar wasanaethau datganoledig.

en-gb	The system would increasingly become unmanageable, so more steps need to be taken to further strengthen the system.
cy-gb	Byddai'r system yn dod yn fwyfwy anhylaw felly mae angen gwneud mwy i gryfhau'r system ymhellach.

en-gb	At paras 10.44 and 12.140.2 we have made recommendations on early notification of changes and on education and training as part of our much wider recommendations.
cy-gb	Ym mharagraffau 10.44 a 12.140.2 rydym wedi gwneud argymhellion ynghylch rhoi gwybod am newidiadau'n gynnar, ac addysg a  hyfforddiant, fel rhan o'n hargymhellion llawer ehangach.

en-gb	12.116 None of these measures will amount to a sustainable, medium or longterm solution.
cy-gb	12.116 Ni fydd yr un o'r mesurau hyn yn arwain at ateb cynaliadwy, canolig  na hirdymor.

en-gb	12.117 There is a significant body of evidence that it is sometimes very difficult to identify whether the laws passed by the UK Parliament apply to England and Wales or to England alone or to Wales.
cy-gb	12.117 Mae tystiolaeth sylweddol ei bod hi'n anodd iawn weithiau nodi p'un a yw'r cyfreithiau sydd wedi'u pasio gan Senedd y DU yn gymwys i Gymru a Lloegr, neu i Gymru'n unig, neu i Loegr yn unig.

en-gb	Acts passed  by the UK Parliament which apply only to England do not include the word “England” in their short title.
cy-gb	Nid yw deddfau a gaiff eu pasio gan Senedd y DU sydd ond yn gymwys i Loegr yn cynnwys y gair "Lloegr" yn eu teitl byr.

en-gb	The Law Commission has concluded that access to and understanding of the law across the UK is difficult and that in Wales the process of devolution has made things even more complicated.
cy-gb	Mae Comisiwn y Gyfraith wedi dod i'r casgliad bod mynediad at y gyfraith, a dealltwriaeth ohoni, ledled y DU yn anodd a bod y broses ddatganoli wedi gwneud y sefyllfa yng Nghymru hyd yn oed yn fwy cymhleth.

en-gb	WS142 supplementary evidence of the Welsh Government:
cy-gb	WS142 Tystiolaeth atodol Llywodraeth Cymru:

en-gb	WS072 Association of Judges of Wales, p3, WS142 Welsh Government:
cy-gb	WS072 Cymdeithas Barnwyr Cymru: t3, WS142 Llywodraeth Cymru:

en-gb	Counsel General, p10.
cy-gb	Cwnsler Cyffredinol: t10.

en-gb	Law Commission, The Form and the Accessibility of the Law Applicable in Wales (Law Com No 366); JJE:
cy-gb	Comisiwn y Gyfraith, Ffurf a Hygyrchedd y Gyfraith sy'n Gymwys yng Nghymru (Comisiwn y Gyfraith Rhif 366);

en-gb	12.118 Moreover in many contracts between parties doing business in foreign states which provide for a choice of law, it is the law of England, not the law of England and Wales, that is selected as the applicable law.
cy-gb	12.118 At hynny, mewn llawer o gontractau rhwng partïon sy'n gwneud busnes dramor lle gellir dewis y gyfraith, cyfraith Lloegr, nid cyfraith Cymru a Lloegr a ddewisir fel y gyfraith gymwys.

en-gb	English law is the “brand” which is used in international commercial disputes and there is much to be said for clarifying this.
cy-gb	Cyfraith Lloegr yw'r "brand" a ddefnyddir mewn anghydfodau masnachol rhyngwladol ac mae llawer i'w ddweud dros egluro hyn.

en-gb	12.119 Since laws made by the Assembly and those laws made by the UK Parliament which apply only to England both “extend to England and Wales”, they are part of a single legal system.
cy-gb	12.119 Gan fod cyfreithiau a wneir gan y Cynulliad a'r cyfreithiau hynny a wneir gan Senedd y DU sydd ond yn gymwys i Loegr yn "ymestyn i Gymru a Lloegr", maent yn rhan o un system gyfreithiol.

en-gb	The laws are therefore automatically recognised by the courts across England and Wales.
cy-gb	Felly, mae'r cyfreithiau yn cael eu cydnabod yn awtomatig gan y llysoedd ledled Cymru a Lloegr.

en-gb	We received evidence1168 this had the advantage that if a case arose which involved both English and Welsh interests, a court in England or Wales would be able to decide which law was applicable based on the circumstances of the case, without needing to consider formal “conflict of laws” rules.
cy-gb	Cawsom dystiolaeth1168 fod i hyn fantais mewn sefyllfa lle byddai gan achos fuddiannau yng Nghymru a Lloegr, y gallai llys yng Nghymru neu Loegr benderfynu pa gyfraith oedd yn gymwys yn seiliedig ar amgylchiadau'r achos, heb fod angen ystyried rheolau "gwrthdaro cyfreithiau" ffurfiol.

en-gb	12.120 However, as the divergence increases, this one single advantage of operating within an England and Wales legal system (which arises only in the cases that go to court) is outweighed by the importance of being clearly able to identify the differences in the law applicable to Wales compared with England and the distinct legal reality that exists in Wales.
cy-gb	12.120 Fodd bynnag, wrth i'r gwahaniaethau gynyddu, gwelir y fantais hon o weithredu o fewn system gyfreithiol Cymru a Lloegr (sydd ond yn gymwys mewn achosion sy'n mynd i'r llys) yn cael ei threchu gan bwysigrwydd gallu nodi'n glir y gwahaniaethau yn y gyfraith sy'n gymwys i Gymru o gymharu â Lloegr, a'r realiti cyfreithiol nodedig sy'n bodoli yng Nghymru.

en-gb	The evidence we received and our own experience demonstrated the increasing difficulties in identifying the law applicable in Wales.
cy-gb	Dangosodd y dystiolaeth a gawsom a'n profiad ni ein hunain anawsterau cynyddol nodi'r gyfraith sy'n gymwys yng Nghymru.

en-gb	The risks that flow from the failure to identify the applicable law and to recognise the differences between the laws in Wales and in England far outweigh the case for continuation of the present approach.
cy-gb	Mae'r risgiau sydd ynghlwm wrth fethu â nodi'r gyfraith gymwys na chydnabod y gwahaniaethau rhwng y cyfreithiau yng Nghymru ac yn Lloegr yn drech o lawer na'r achos dros barhau â'r sefyllfa sydd ohoni.

en-gb	WS33 Thomas Watkin, p1.
cy-gb	WS33 Thomas Watkin: t1.

en-gb	WS065 Catrin Fflur Huws, p2.
cy-gb	WS065 Catrin Fflur Huws: t2.

en-gb	12.121 From a day-to-day and practical viewpoint, it is far better to have the law applicable to Wales identified as the law of Wales.
cy-gb	12.121 O safbwynt ymarferol, beunyddiol mae'n llawer gwell i'r gyfraith sy'n gymwys i Gymru gael ei nodi fel cyfraith Cymru.

en-gb	Any question as to whether it is the law of England or the law of Wales that applies to a particular issue can be resolved by private international law conflicts of law rules or specially developed rules.
cy-gb	Gall unrhyw gwestiwn ynghylch p'un ai cyfraith Lloegr neu gyfraith Cymru sy'n gymwys i fater penodol gael ei ddatrys gan reolau gwrthdaro cyfreithiau rhyngwladol preifat, neu reolau a ddatblygwyd yn arbennig.

en-gb	Identifying a law of Wales and a law of England would assist the public, practitioners and the courts.
cy-gb	Byddai nodi cyfraith Cymru a chyfraith Lloegr yn helpu'r cyhoedd, ymarferwyr a'r llysoedd.

en-gb	Rather than complicating matters, it would show practitioners and the public that there is a difference between the law applicable in Wales and the law applicable in England.
cy-gb	Yn hytrach na chreu mwy o ddryswch, byddai'n dangos i ymarferwyr a'r cyhoedd fod gwahaniaeth rhwng y gyfraith sy'n gymwys yng Nghymru a'r gyfraith sy'n gymwys yn Lloegr.

en-gb	12.122 We have therefore concluded that by far the better course is no longer to maintain a single law of England and Wales while making continuous adjustments to take account of the increasing divergence between laws made for England by the UK Parliament and by UK Ministers and laws made for Wales by the Assembly and by Welsh Ministers.
cy-gb	12.122 Felly, rydym wedi dod i'r casgliad mai'r ateb gorau o bell ffordd yw rhoi'r gorau i un gyfraith o ran Cymru a Lloegr, wrth wneud addasiadau parhaus er mwyn ystyried y gwahaniaeth cynyddol rhwng cyfreithiau a wneir i Loegr gan Senedd y DU a Gweinidogion y DU, a chyfreithiau a wneir i Gymru gan y Cynulliad a Gweinidogion Cymru.

en-gb	This is a route to increasing complexity and confusion.
cy-gb	Mae hyn yn ffordd o gymhlethu pethau ymhellach, a chreu mwy o ddryswch.

en-gb	We believe that it is better to draw a clear distinction between the law applicable in Wales (the law of Wales) and the law applicable in England (the law of England).
cy-gb	Credwn ei bod yn llawer gwell gwahaniaethu'n glir rhwng y gyfraith sy'n gymwys yng Nghymru (cyfraith Cymru) a'r gyfraith sy'n gymwys yn Lloegr (cyfraith Lloegr).

en-gb	12.123 A draft clause for separation has been put forward in clause 78 of the draft Wales Bill published by the Welsh Government in 20161170 and would form a starting point for the necessary legislative provision.
cy-gb	12.123  Mae cymal ymwahanu drafft wedi'i gyflwyno yng nghymal 78 o Fil Cymru drafft a gyhoeddwyd gan Lywodraeth Cymru yn 2016 a byddai'n fan cychwyn ar gyfer y ddarpariaeth ddeddfwriaethol angenrheidiol.

en-gb	From the date such a provision takes effect, UK Parliamentary legislation would only form part of the law of Wales when it applied in Wales, as in the case for legislation on non-devolved matters.
cy-gb	O'r dyddiad y rhoddir y cyfryw ddarpariaeth ar waith, byddai deddfwriaeth Seneddol y DU ond yn rhan o gyfraith Cymru pan oedd yn gymwys yng Nghymru, fel yn achos deddfwriaeth materion sydd heb eu datganoli.

en-gb	Similarly, legislation made by the Assembly would apply in Wales and form part of the law of Wales.
cy-gb	Yn yr un modd, byddai deddfwriaeth a wnaed gan y Cynulliad yn gymwys yng Nghymru ac yn ffurfio rhan o gyfraith Cymru.

en-gb	Rules would have to be developed for deciding whether the law of Wales or the law of England applied in particular cases, but precedents for this exist both in relation to Scots and Northern Ireland law and in private international law, and for the enforcement of judgments as already exist with Scotland and Northern Ireland.
cy-gb	Byddai angen datblygu rheolau er mwyn penderfynu p'un ai cyfraith Cymru neu gyfraith Lloegr oedd yn gymwys mewn achosion penodol, ond ceir cynsail i hyn o ran cyfraith yr Alban a chyfraith Gogledd Iwerddon, ac o ran cyfraith ryngwladol breifat a gorfodi dyfarniadau fel sydd eisoes yn bodoli gyda'r Alban a Gogledd Iwerddon.

en-gb	The Assembly would no longer be able to make consequential amendments to England and Wales legislation, a point acknowledged by the  Welsh Government.
cy-gb	Ni fyddai'r Cynulliad yn gallu gwneud diwygiadau canlyniadol i ddeddfwriaeth Cymru a Lloegr mwyach, sy'n bwynt y mae Llywodraeth Cymru wedi'i gydnabod1173.

en-gb	Many are set out the “Rome Regulations” which will continue to be applicable in the UK either as part of EU law or retained EU law under the European Union (Withdrawal) Act 2018.
cy-gb	Mae llawer wedi'u nodi yn "Rheoliadau Rhufain" a fydd yn parhau i fod yn gymwys yn y DU, naill ai fel rhan o gyfraith yr UE neu gyfraith yr UE a ddargedwir o dan Ddeddf yr Undeb Ewropeaidd (Ymadael) 2018.

en-gb	Civil Jurisdiction and Judgments Act 1982 ss 18, 19.
cy-gb	Deddf Awdurdodaeth Sifil a Dyfarniadau 1982 aa 18, 19.

en-gb	WS188 The draft Government and Laws in Wales Bill:
cy-gb	1173  WS188 Bil Llywodraeth a Chyfreithiau Cymru drafft:

en-gb	the law applicable in Wales should be formally identified as the law of Wales, distinct from the law of england.
cy-gb	Dylai'r gyfraith sy'n gymwys yng nghymru gael ei nodi'n ffurfiol fel cyfraith Cymru, sy'n wahanol i gyfraith Lloegr.

en-gb	2. the professions
cy-gb	2. y proffesiynau

en-gb	12.124 As explained at paragraphs 9.5 and following, the legal professions, principally solicitors, barristers and members of CILEx, currently practise across England and Wales.
cy-gb	12.124 Fel yr eglurir ym mharagraff 9.5 ac wedi hynny, mae'r proffesiynau cyfreithiol, sef cyfreithwyr, bargyfreithwyr ac aelodau CILEx yn bennaf, yn ymarfer ledled Cymru a Lloegr ar hyn o bryd.

en-gb	Likewise, they are subject to regulation on an England and Wales basis.
cy-gb	Yn yr un modd, cânt eu rheoleiddio ar sail Cymru a Lloegr.

en-gb	In the light of the divergence between the law applicable in Wales and the law applicable in England, we considered whether there was a case for creating separate legal professions for Wales.
cy-gb	Yn sgil yr ymwahanu rhwng y gyfraith sy'n gymwys yng Nghymru a'r gyfraith sy'n gymwys yn Lloegr, gwnaethom ystyried p'un a oedd achos dros greu proffesiynau cyfreithiol ar wahân i Gymru.

en-gb	We examined what models exist for this and whether they would be either necessary or desirable.
cy-gb	Gwnaethom ystyried pa fodelau oedd yn bodoli ar gyfer hyn a ph'un a fyddent yn angenrheidiol neu'n ddymunol.

en-gb	Alternative models
cy-gb	a)  Modelau amgen

en-gb	12.125 The first alternative model we considered was replicating the model that operates between English and Welsh practitioners and practitioners in Northern Ireland:
cy-gb	12.125 Y model amgen cyntaf a ystyriwyd gennym oedd defnyddio'r model sydd ar waith rhwng ymarferwyr yng Nghymru a Lloegr ac ymarferwyr yng Ngogledd Iwerddon:

en-gb	The Qualified Lawyer Transfer Scheme is for lawyers qualified in England and Wales or Northern Ireland who seek to transfer between jurisdictions.
cy-gb	12.125.1 Mae'r Cynllun Trosglwyddo Cyfreithwyr Cymwysedig ar gyfer cyfreithwyr sydd wedi cymhwyso yng Nghymru a Lloegr, neu Ogledd Iwerddon, sydd am drosglwyddo rhwng awdurdodaethau.

en-gb	No further examination or training is necessary, but various character checks are undertaken and a nominal fee needs to be paid.
cy-gb	Nid oes angen sefyll arholiad arall na chael mwy o hyfforddiant, ond cynhelir gwahanol wiriadau o ran cymeriad ac mae angen talu ffi fechan.

en-gb	In England and Wales, the Law Society has a comprehensive multiple choice test and Objective Standard Clinical Examination (OSCE) designed to test the legal knowledge and skills of overseas transfer applicants.
cy-gb	12.125.2 Yng Nghymru a Lloegr, mae gan Gymdeithas y Cyfreithwyr brawf amlddewis cynhwysfawr ac Arholiad Clinigol Safonol Gwrthrychol (OSCE) sydd wedi'i gynllunio i brofi gwybodaeth a sgiliau cyfreithiol ymgeiswyr sy'n trosglwyddo o dramor.

en-gb	Solicitors from Northern Ireland are exempt from these, but have to consent to a criminal record check and a credit check and produce a certificate of good standing from the Law Society of Northern Ireland.
cy-gb	Nid oes rhaid i gyfreithwyr o Ogledd Iwerddon sefyll y rhain, ond rhaid iddynt gytuno i gael gwiriad cofnod troseddol a gwiriad credyd, a chyflwyno tystysgrif enw da gan Gymdeithas y Cyfreithwyr Gogledd Iwerddon.

en-gb	There is a fee of £100.
cy-gb	Codir ffi o £100.

en-gb	Applicants are required to confirm that they have no criminal convictions or police cautions, that they have not been declared bankrupt, had County Court judgments against them or been subject to disciplinary proceedings.
cy-gb	Rhaid i ymgeiswyr gadarnhau nad oes ganddynt unrhyw euogfarnau troseddol na rhybuddiadau gan yr heddlu, nad ydynt wedi'u datgan yn fethdalwr, nad oes unrhyw ddyfarniadau Llys Sirol yn eu herbyn, ac nac ydynt byth wedi wynebu achos disgyblu.

en-gb	If they do have any of these, they are required to provide references from two professional referees (their employer and one other) who refer to the circumstances in which these arose.
cy-gb	Os bydd ganddynt un o'r rhain, bydd angen iddynt ddarparu geirdaon gan ddau ganolwr proffesiynol (eu cyflogwr ac un arall) sy'n cyfeirio at yr amgylchiadau lle cododd y rhain.

en-gb	Solicitors applying to transfer from England and Wales to Northern Ireland must also produce a certificate of good standing from the Law Society of England and Wales, together with a certified copy of their admission certificate to the roll, a brief description of their professional experience post admittance and two references from solicitors of at least five years’ standing who are members of the Law Society of Northern Ireland.
cy-gb	12.125.3 Rhaid i gyfreithwyr sy'n gwneud cais i drosglwyddo o Gymru a Lloegr i Ogledd Iwerddon hefyd gyflwyno tystysgrif enw da gan Gymdeithas y Cyfreithwyr Cymru a Lloegr, ynghyd â chopi ardystiedig o'u tystysgrif derbyn i'r gofrestr, disgrifiad byr o'u profiad proffesiynol ers eu derbyn a dau eirda gan gyfreithwyr sydd â phum mlynedd o brofiad o leiaf, ac sy'n aelodau o Gymdeithas y Cyfreithwyr Gogledd Iwerddon.

en-gb	A fee of £150 applies.
cy-gb	Codir ffi o £150.

en-gb	There is no requirement to demonstrate knowledge or understanding of Northern Irish law.
cy-gb	Nid oes angen dangos gwybodaeth na dealltwriaeth o gyfraith Gogledd Iwerddon.

en-gb	Barristers in England and Wales with three or more years’ practice can be called to the Northern Ireland Bar with a minimum of formality and no examination on Northern Ireland land law.
cy-gb	12.125.4 Gall bargyfreithwyr yng Nghymru a Lloegr â thair blynedd neu fwy o brofiad ymarfer gael eu galw i Far Gogledd Iwerddon, heb fawr ddim ffurfioldeb nac arholiad ar gyfraith tir Gogledd Iwerddon.

en-gb	The same applies to a Northern Irish barrister wishing to practise in England and Wales or the Republic of Ireland.
cy-gb	Mae'r un peth yn gymwys i fargyfreithiwr o Ogledd Iwerddon sydd am ymarfer yng Nghymru a Lloegr, neu yng Ngweriniaeth Iwerddon.

en-gb	English and Welsh barristers can also practise in smaller Commonwealth jurisdictions without any formal training in  local law.
cy-gb	Gall bargyfreithwyr o Gymru a Lloegr hefyd ymarfer mewn awdurdodaethau llai o fewn y Gymanwlad heb unrhyw hyfforddiant ffurfiol ar y gyfraith leol.

en-gb	We do not recommend this alternative.
cy-gb	12.126 Nid argymhellwn y dewis amgen hwn.

en-gb	It is largely formal.
cy-gb	Mae'n ffurfiol ar y cyfan.

en-gb	It is in our judgement much better to have a system that reflects the reality.
cy-gb	Yn ein barn ni, mae'n llawer gwell cael system sy'n adlewyrchu realiti'r sefyllfa.

en-gb	The system that operates between Northern Ireland and England and Wales would not advantage Wales.
cy-gb	Ni fyddai'r system sydd ar waith yng Ngogledd Iwerddon na Chymru a Lloegr o fudd i Gymru.

en-gb	The second alternative we considered was that which operates in Australia.
cy-gb	12.127 Yr ail ddewis amgen a ystyriwyd gennym yw'r hyn sydd ar waith yn Awstralia.

en-gb	To practise law in Australia, a person must first be admitted as a lawyer of the Supreme Court of an Australian State or Territory (each is its own jurisdiction) and then hold a practising certificate issued by the regulatory authority relevant for solicitors, barristers, or both in that State or Territory.
cy-gb	I ymarfer y gyfraith yn Awstralia, rhaid i unigolyn gael ei dderbyn yn gyntaf fel cyfreithiwr o'r Goruchaf Lys mewn Talaith neu Diriogaeth yn y wlad (mae gan bob un ei hawdurdodaeth ei hun) ac yna feddu ar dystysgrif ymarfer a gyflwynir gan yr awdurdod rheoleiddiol sy'n berthnasol i gyfreithwyr, bargyfreithwyr, neu'r ddau yn y Dalaith neu'r Diriogaeth honno.

en-gb	The Mutual Recognition Act 1992 (Cth) was enacted to promote the freedom of movement of goods and service providers in a national market in Australia.
cy-gb	Deddfwyd Deddf Cydnabyddiaeth Gilyddol 1992 (Cth) i hyrwyddo rhyddid symud nwyddau a darparwyr gwasanaeth mewn marchnad genedlaethol yn Awstralia.

en-gb	The States and Territories have enacted similar legislation, and together, these Acts enable the mutual recognition of a number of professions and trades.
cy-gb	Mae'r Taleithiau a'r Tiriogaethau wedi deddfu deddfwriaeth debyg a, chyda'i gilydd, mae'r Deddfau hyn yn fodd i sicrhau cydnabyddiaeth gilyddol nifer o broffesiynau a masnachau.

en-gb	Once lawyers are admitted as a lawyer in a State or Territory and hold an accompanying practising certificate, they are eligible to practise in other States or Territories either directly or by registering via a mutual recognition scheme – there is no requirement to be re-admitted as a lawyer of the Supreme Court in the State or Territory in which a person may wish  to practise.
cy-gb	Unwaith y caiff cyfreithwyr eu derbyn fel cyfreithiwr mewn Talaith neu Diriogaeth, a bod ganddynt dystysgrif ymarfer ategol, cânt ymarfer mewn Taleithiau neu Diriogaethau eraill, naill ai'n uniongyrchol neu drwy gofrestru drwy gynllun cydnabyddiaeth gilyddol – nid yw'n ofynnol i rywun gael ei aildderbyn fel cyfreithiwr  o'r Goruchaf Lys yn y Dalaith neu'r Diriogaeth lle gall person fod  am ymarfer.

en-gb	This system of mutual recognition was supplemented by recognition between Australia and New Zealand under the Trans-Tasman Mutual Recognition Act 1997.
cy-gb	12.128 Cafodd y system hon o gydnabyddiaeth gilyddol ei hategu drwy gydnabyddiaeth rhwng Awstralia a Seland Newydd o dan Ddeddf Cydnabyddiaeth Gilyddol Trans-Tasman 1997.

en-gb	This provides for a mutual “fast-track” process to enable lawyers from each nation to be admitted and practise in the other nation.
cy-gb	Rhydd hyn broses "llwybr carlam" gilyddol er mwyn galluogi cyfreithwyr o bob gwlad i gael eu derbyn ac i ymarfer yn y wlad arall.

en-gb	Australia developed as a series of states, each with the three branches of government.
cy-gb	12.129 Datblygwyd Awstralia fel cyfres o daleithiau, gyda thair cangen y llywodraeth ym mhob un.

en-gb	It came together as a Federation in 1901.
cy-gb	Daeth ynghyd fel Ffederasiwn yn 1901.

en-gb	As the century developed, it became necessary to ensure a national market in services.
cy-gb	Wrth i'r ganrif fynd rhagddi, bu angen sicrhau marchnad genedlaethol mewn gwasanaethau.

en-gb	It was constitutionally necessary to enact mutual recognition Acts at both federal and State level, because no single jurisdiction could impose its requirements upon the courts of other polities within the federation.
cy-gb	Bu'n ofynnol yn gyfansoddiadol ddeddfu Deddfau cydnabyddiaeth gilyddol ar lefel ffederal a Thaleithiol, am na allai un awdurdodaeth gyflwyno ei gofynion ei hun ar lysoedd cyfansoddiadau eraill o fewn y ffederasiwn.

en-gb	The system operates well, but it is necessarily accompanied by a range of regulatory and administrative adjustments governing which jurisdiction shall have the carriage of disciplinary or similar investigations.
cy-gb	Mae'r system yn gweithredu'n dda, ond law yn llaw â hi, o reidrwydd, mae amrywiaeth o addasiadau rheoleiddiol a gweinyddol sy'n rheoli pa awdurdodaeth a fydd yn gyfrifol am ymchwiliadau disgyblu, neu ymchwiliadau tebyg.

en-gb	The Australian model is considered unnecessary and, indeed, unwieldy as it would apply to Wales.
cy-gb	12.130 Nid ystyrir bod model Awstralia yn angenrheidiol ac, yn wir, fe'i hystyrir yn drwstan fel y byddai'n gymwys i Gymru.

en-gb	A single market for legal services already exists between England and Wales with lawyers presently permitted to practise in both England and Wales.
cy-gb	Ceir marchnad sengl ar gyfer gwasanaethau cyfreithiol rhwng Cymru a Lloegr eisoes, a chaiff cyfreithwyr ymarfer yng Nghymru a Lloegr ar hyn o bryd.

en-gb	The market is competitive, and we see no benefit in creating two systems of regulation and professional qualifications and then re-erecting a market through legislation to create a market similar to the Australian system.
cy-gb	Mae'r farchnad yn un gystadleuol, ac ni welwn unrhyw fudd mewn creu dwy system reoleiddio a chymwysterau proffesiynol, ac yna atgyfodi marchnad drwy ddeddfwriaeth er mwyn creu marchnad sy'n debyg i system Awstralia.

en-gb	Continuation of the present system
cy-gb	b)  Parhau â'r system bresennol

en-gb	Some expressed concern that if there was a separate Welsh legal profession, clients would be discouraged from instructing Welsh firms.
cy-gb	12.131 Mynegodd rhai bryder, petai proffesiwn cyfreithiol ar wahân i Gymru, y byddai cleientiaid yn amharod i gyfarwyddo cwmnïau Cymreig.

en-gb	The Welsh Government has made clear it understands the concerns of commercial solicitors in Wales; it says it will do all it can to facilitate the practice of commercial and business law in Wales on an international basis.
cy-gb	Mae Llywodraeth Cymru wedi'i gwneud yn glir ei bod yn deall pryderon cyfreithwyr masnachol yng Nghymru; dywed y bydd yn gwneud popeth y gall i hwyluso'r gwaith o ymarfer cyfraith fasnachol a busnes yng Nghymru ar sail ryngwladol.

en-gb	Most of the commercial areas of law, as is the case in  Scotland and Northern Ireland, will be unchanged under the system  of legislative devolution.
cy-gb	Ni fydd y rhan fwyaf o feysydd masnachol y gyfraith, fel yn achos yr Alban a Gogledd Iwerddon, yn newid o dan y system datganoli deddfwriaethol.

en-gb	Engagement sessions.
cy-gb	Sesiynau ymgysylltu.

en-gb	WS142 Counsel General:
cy-gb	WS142 Cwnsler Cyffredinol:

en-gb	Nor do we consider that separate legal professions for Wales would be necessary for the development of the law in Wales.
cy-gb	12.132 Nid ydym ychwaith o'r farn y byddai proffesiynau cyfreithiol ar wahân i Gymru yn angenrheidiol er mwyn datblygu'r gyfraith yng Nghymru.

en-gb	The contribution of the legal professions will be made by those who practise in Wales; that does not require separate professions, but rather leadership and the confidence building measures by the Welsh Government and the Assembly and the close involvement of the professions in the development of legal policy, as we have advised at paragraph 12.95.
cy-gb	Y rheini sy'n ymarfer yng Nghymru a wnaiff gyfraniad y proffesiynau cyfreithiol; nid yw hynny'n gofyn am broffesiynau ar wahân, ond yn hytrach arweinyddiaeth a'r mesurau meithrin hyder gan Lywodraeth Cymru a'r Cynulliad, a chyfranogiad pwysig y proffesiynau wrth ddatblygu polisi cyfreithiol fel rydym wedi'i nodi ym mharagraff 12.95.

en-gb	The professions are under a duty not to undertake work in which they do not have the requisite knowledge.
cy-gb	Mae gan y proffesiynau ddyletswydd i ochel rhag gwneud gwaith lle nad oes ganddynt y wybodaeth ofynnol.

en-gb	This would be the case when it comes to practising law in Wales.
cy-gb	Dyma fyddai'r achos wrth ymarfer y gyfraith yng Nghymru.

en-gb	We consider that even with legislative devolution and with the separation of the law of England and Wales into the law of England and the law of Wales, there should be a continuation of the present system.
cy-gb	12.133 Yn ein barn ni, hyd yn oed gyda datganoli deddfwriaethol, a gwahanu cyfraith Cymru a Lloegr yn gyfraith Cymru a chyfraith Lloegr, dylid parhau â'r system bresennol.

en-gb	Practitioners should be able to practise in England and Wales and the professions should be jointly regulated.
cy-gb	Dylai fod modd i ymarferwyr ymarfer yng Nghymru a Lloegr, ac i'r proffesiynau gael eu rheoleiddio ar y cyd.

en-gb	We also consider the same position should continue in the event that a separate judiciary for Wales is developed up to the level of the Court of Appeal1177.
cy-gb	Hefyd, credwn y dylai'r un sefyllfa barhau petai barnwriaeth ar wahân yn cael ei datblygu i Gymru, hyd at lefel y Llys Apêl1177.

en-gb	The one necessary change would be arrangements for the Regulators (the SRA, the Bar Standards Board and CILEx Regulation Limited) to have accountability to the Assembly.
cy-gb	12.134 Yr unig newid angenrheidiol fyddai trefniadau i'r Rheoleiddwyr (yr Awdurdod Rheoleiddio Cyfreithwyr, Bwrdd Safonau'r Bar a Rheoleiddio CILEX) fod yn atebol i'r Cynulliad.

en-gb	Under the current scheme of devolution, the Regulators should develop a relationship with the Assembly given the role the Assembly already has in relation to the justice system as a whole.
cy-gb	O dan y drefn ddatganoli bresennol, dylai'r Rheoleiddwyr feithrin cydberthynas â'r Cynulliad o ystyried ei rôl bresennol mewn perthynas â'r system gyfiawnder yn gyffredinol.

en-gb	With legislative devolution a formal accountability would be necessary.
cy-gb	Gyda datganoli deddfwriaethol, byddai angen system atebolrwydd ffurfiol.

en-gb	the present system where legal practitioners can practise in england and Wales and the legal professions are jointly regulated should be continued.
cy-gb	Dylai'r system bresennol lle y gall ymarferwyr cyfreithiol ymarfer yng nghymru a Lloegr a lle mae'r proffesiynau cyfreithiol yn cael eu rheoleiddio ar y cyd barhau.

en-gb	the judiciary and the infrastructure that supports the justice system
cy-gb	y farnwriaeth a'r seilwaith sy'n cefnogi'r system gyfiawnder

en-gb	1. the issues in relation to the judiciary
cy-gb	1. y materion sy'n ymwneud â'r farnwriaeth

en-gb	12.135 Wales has a small judiciary that is quite distinct from that of England at the level of first determination – the Welsh tribunals which have a President and has their own separate administration, which we have recommended at paragraph 6.59.1 be put on a more appropriate constitutional basis.
cy-gb	12.135 Mae barnwriaeth Cymru yn fach ac yn eithaf gwahanol i'r hyn a geir yn Lloegr ar lefel penderfyniad cyntaf – tribiwnlysoedd Cymru sydd â Llywydd a'u gweinyddiaeth ar wahân lle rydym wedi argymell ym mharagraff 6.59.1 eu bod yn destun sail gyfansoddiadol fwy priodol.

en-gb	12.136 The question as to whether there should be a more fully developed distinct and separate judiciary for Wales for both the courts and some other tribunals at levels up to the Court of Appeal was raised by the Welsh Government‘s draft Government and Laws in Wales Bill in 2016.
cy-gb	12.136 Ystyriwyd p'un a ddylid datblygu barnwriaeth fwy gwahanol ac ar wahân i Gymru, ar gyfer y llysoedd a rhai tribiwnlysoedd eraill hyd at lefel y  Llys Apêl ym Mil Llywodraeth a Chyfreithiau Cymru drafft 2016  Llywodraeth Cymru.

en-gb	12.137 That issue would arise in the context of the adoption of our recommendation of legislative devolution of justice.
cy-gb	12.137 Byddai hynny'n codi yng nghyd-destun mabwysiadu ein hargymhelliad ynghylch datganoli cyfiawnder yn ddeddfwriaethol.

en-gb	Before we turn to consider that, we must first consider whether any changes are required under the current scheme of devolution.
cy-gb	Cyn i ni fynd ati i ystyried hynny, rhaid i ni yn gyntaf ystyried p'un a oes angen gwneud unrhyw newidiadau o dan y drefn ddatganoli bresennol.

en-gb	2. the position of the Welsh judiciary under the current scheme of devolution
cy-gb	2. sefyllfa barnwriaeth Cymru o dan y drefn ddatganoli bresennol

en-gb	12.138 As we have explained1178, the position of the judiciary has changed in many respects since the Constitutional Reform Act 2005.
cy-gb	12.138 Fel rydym wedi'i egluro, mae sefyllfa'r farnwriaeth wedi newid mewn sawl ffordd ers Deddf Diwygio Cyfansoddiadol 2005.

en-gb	Judges are much more actively engaged in leading aspects of reform, have exercised considerably greater leadership responsibilities for the delivery of justice and have engaged extensively with the UK Government and the UK Parliament.
cy-gb	Mae barnwyr yn chwarae llawer mwy o ran wrth arwain agweddau ar ddiwygio, maent wedi cyflawni cryn dipyn yn fwy o gyfrifoldebau arwain i sicrhau cyfiawnder, ac maent wedi ymgysylltu'n helaeth â Llywodraeth y DU a Senedd y DU.

en-gb	12.139 However, in Wales there has been less engagement and the extent of that engagement has depended to a considerable extent on the way the Presiding Judges and other members of the Senior Judiciary have exercised their leadership responsibilities.
cy-gb	12.139 Fodd bynnag, yng Nghymru, bu llai o ymgysylltu ac mae graddau hynny wedi dibynnu i raddau helaeth ar y ffordd mae'r Barnwyr Llywyddol ac aelodau eraill o'r Uwch-Farnwriaeth wedi cyflawni eu cyfrifoldebau arwain.

en-gb	With the development of democratic devolution and the role that the Welsh Government in fact has in relation to justice, there is a need for a relationship with the Assembly, the Welsh Government, the professions in Wales and the community at large that reflects the changes that have taken place since 2005.
cy-gb	Yn sgil datblygiad datganoli deddfwriaethol a rôl Llywodraeth Cymru mewn perthynas â chyfiawnder, mae angen meithrin cydberthynas â'r Cynulliad, Llywodraeth Cymru, y proffesiynau yng Nghymru a'r gymuned yn gyffredinol sy'n adlewyrchu'r newidiadau sydd wedi digwydd ers 2005.

en-gb	12.140 It is clear to us from our review of the entire justice system that there needs to be significant change to ensure that the justice system in Wales is not disadvantaged.
cy-gb	12.140 Mae'n amlwg i ni, o'n hadolygiad o'r system gyfiawnder gyfan, fod angen gwneud newid sylweddol er mwyn sicrhau nad yw'r system gyfiawnder yng Nghymru dan anfantais.

en-gb	12.140.1 Good leadership is required.
cy-gb	12.140.1 Mae angen arweinyddiaeth dda.

en-gb	12.140.2 There needs to be better engagement between the Assembly, Welsh Government, and the judiciary over a range of issues which are important to the good governance of Wales.
cy-gb	12.140.2 Mae angen gwell ymgysylltu rhwng y Cynulliad, Llywodraeth Cymru, a'r farnwriaeth ynghylch amrywiaeth o faterion sy'n bwysig i lywodraethu da yng Nghymru.

en-gb	This includes in particular engagement over proposed and actual legislative changes building on the arrangements in place for the Welsh Government to engage early in the legislative process with the judiciary in respect of new Welsh legislation1179.
cy-gb	Mae hyn yn cynnwys, yn arbennig, ymgysylltu ynghylch newidiadau deddfwriaethol arfaethedig a gwirioneddol gan adeiladu ar y trefniadau sydd ar waith i Lywodraeth Cymru ymgysylltu'n gynnar yn y broses ddeddfwriaethol â'r farnwriaeth o ran deddfwriaeth newydd  i Gymru.

en-gb	11781179   As set out in Desk Instruction 7 (2017) in relation to engaging with the judiciary on matters of policy and legislation affecting the judiciary and Para 2.85 et seq, 12.20.
cy-gb	Fel y nodir yng Nghyfarwyddyd Desg 7 (2017) mewn perthynas ag ymgysylltu â'r farnwriaeth ar faterion polisi a deddfwriaeth sy'n effeithio ar y farnwriaeth a'r llysoedd, a chael budd o arbenigedd technegol y farnwriaeth.

en-gb	First issued in November 2013 between the Lord Chief Justice and the First Minister.
cy-gb	Fe'i cyhoeddwyd gyntaf ym mis Tachwedd 2013 rhwng yr Arglwydd Brif Ustus a Phrif Weinidog Cymru.

en-gb	12.140.3 The judiciary need to participate as observers in the Wales Criminal Justice Board1180, the Civil Justice Board1181 and engage with the local criminal justice boards.
cy-gb	12.140.3 Mae angen i'r farnwriaeth gymryd rhan fel arsylwyr ym Mwrdd Cyfiawnder Troseddol Cymru, y Bwrdd Cyfiawnder Gweinyddol ac ymgysylltu â'r byrddau cyfiawnder  troseddol lleol

en-gb	12.140.4 The judiciary needs to increase its participation in the Family Justice Network for Wales1182 and to play a full role in the Local Family Justice Boards.
cy-gb	12.140.4 Dylai'r farnwriaeth chwarae mwy o ran yn Rhwydwaith Cyfiawnder Teuluol Cymru1182 a chwarae rhan lawn yn y Byrddau Cyfiawnder Teuluol Lleol.

en-gb	12.140.5 The judiciary should promote and co-ordinate dispute resolution before the courts, tribunals, ADR and ombudsmen.
cy-gb	12.140.5 Dylai'r farnwriaeth hyrwyddo a chydgysylltu prosesau datrys anghydfodau rhwng y llysoedd, y tribiwnlysoedd, ffyrdd amgen o ddatrys anghydfodau ac ombwdsmyn.

en-gb	12.140.6 The judiciary needs to address the structural weakness we have explained at 2.95.
cy-gb	12.140.6 Mae angen i'r farnwriaeth fynd i'r afael â'r gwendid strwythurol rydym wedi'i egluro yn 2.95.

en-gb	12.141 To bring about this change we consider that there should be a significant change to the structure of the way in which the senior judiciary are engaged in Wales under the current scheme of devolution.
cy-gb	12.141 Er mwyn cyflawni'r newid hwn, credwn y dylid gwneud newid sylweddol i strwythur y ffordd yr ymgysylltir â'r uwch-farnwriaeth yng Nghymru o dan y drefn ddatganoli bresennol.

en-gb	Although the decision must under the UK Constitution be a matter for the Lord Chief Justice of England and Wales, we consider that the model of Presiding Judges is in no longer apposite for Wales even under the current system of devolution.
cy-gb	Er mai mater i Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr o dan Gyfansoddiad y DU yw'r mater hwn, credwn nad yw'r model o Farnwyr Llywyddol yn addas i Gymru mwyach, hyd yn oed o dan y drefn ddatganoli bresennol.

en-gb	In particular, as indicated at paragraph 12.31 above, the rotation of appointments works against the development of a consistent leadership role.
cy-gb	Yn arbennig, fel y nodwyd ym mharagraff 12.31 uchod, mae cylchdroi penodiadau yn gweithio yn erbyn datblygu rôl arwain gyson.

en-gb	The interaction between the Welsh Government and the judiciary is characterised by a range of formal and informal contacts at different levels, as we set out in paragraphs 2.87 to 2.89.
cy-gb	Nodweddir y rhyngweithio rhwng Llywodraeth Cymru a'r farnwriaeth gan amrywiaeth o gysylltiadau ffurfiol ac anffurfiol ar lefelau gwahanol, fel y nodwyd gennym ym mharagraffau 2.87 i 2.89.

en-gb	12.142 We consider that what is needed is a very senior judge at the level of the Court of Appeal appointed to lead the existing body of High Court Judges who presently exercise the responsibility for Wales as Presiding Judges, Supervising Judges, Liaison Judges and President of Welsh Tribunals.
cy-gb	12.142 Yn ein barn ni, yr hyn sydd ei angen yw barnwr ar lefel uchel iawn, ar lefel y Llys Apêl, a benodwyd i arwain y corff presennol o Farnwyr yr Uchel Lys sy'n cyflawni rôl Barnwyr Llywyddol, Barnwyr Goruchwylio, Barnwyr Cyswllt a Llywydd Tribiwnlysoedd Cymru ar hyn o bryd.

en-gb	The appointment of a judge at the level of the Court of Appeal is necessary to reflect in Wales a relationship between the judiciary and the Welsh Government and the Assembly which is appropriate for the constitutional position that exists in Wales under the current scheme of devolution.
cy-gb	Mae angen penodi barnwr ar lefel y Llys Apêl er mwyn adlewyrchu yng Nghymru gydberthynas rhwng y farnwriaeth a Llywodraeth Cymru a'r Cynulliad sy'n briodol ar gyfer y sefyllfa gyfansoddiadol sy'n bodoli yng Nghymru o dan y drefn ddatganoli bresennol.

en-gb	It is too heavy a burden for the Lord Chief Justice to carry out in addition to the other significant responsibilities of that office.
cy-gb	Mae'n ormod o faich i'r Arglwydd Brif Ustus ar ben ei gyfrifoldebau sylweddol eraill.

en-gb	The Lord Justice appointed to this role for a period of time should have the experience and skills to engage on a regular basis with the Assembly and the Welsh Government and establish working relationships such as those that have been developed between the senior judiciary, the Departments in Whitehall and the UK Parliament.
cy-gb	Dylai fod gan yr Arglwydd Ustus a benodir i'r rôl hon am gyfnod o amser y profiad a'r sgiliau i ymgysylltu'n rheolaidd â'r Cynulliad a Llywodraeth Cymru, a sefydlu cydberthnasau gwaith megis y rhai a ddatblygwyd rhwng yr uwch-farnwriaeth, Adrannau Whitehall a Senedd y DU.

en-gb	That would ensure that modernisation of the justice system is geared to meet the needs of Wales, to support the local professions, to provide the appropriate judicial voice in the justice system and to ensure the justice function benefits the people of Wales.
cy-gb	Byddai hynny'n sicrhau bod y gwaith o foderneiddio'r system gyfiawnder yn diwallu anghenion Cymru, yn cefnogi'r proffesiynau lleol, yn darparu'r llais barnwrol priodol yn y system gyfiawnder ac yn sicrhau bod y swyddogaeth gyfiawnder o fudd i bobl Cymru.

en-gb	12.143 The Lord Justice would also be responsible for ensuring that the Court of Appeal sits regularly in Wales and that its sittings are published well in advance.
cy-gb	12.143 Byddai'r Arglwydd Ustus hefyd yn gyfrifol am sicrhau bod y Llys Apêl yn eistedd yn rheolaidd yng Nghymru a bod hyn yn cael ei gyhoeddi ddigon ymlaen llaw.

en-gb	12.144 We envisage the appointment being made by the Lord Chief Justice of England and Wales after consultation with the First Minister and the Lord Chancellor.
cy-gb	12.144 Rhagwelwn y caiff y penodiad ei wneud gan Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr ar ôl ymgynghori â Phrif Weinidog Cymru a'r Arglwydd Ganghellor.

en-gb	12.145 In both Northern Ireland and Scotland with their separate judiciaries the standing of a very senior judge has made a very considerable difference to the quality and operation of their justice systems.
cy-gb	12.145 Yng Ngogledd Iwerddon a'r Alban, gyda'u barnwriaethau ar wahân, mae rôl barnwr uchel iawn wedi gwneud gwahaniaeth mawr iawn i ansawdd a gweithrediad y systemau cyfiawnder yn y ddwy wlad.

en-gb	the organisation of the senior judiciary in Wales should be changed to provide the necessary working relationships and leadership within Wales.
cy-gb	Dylai cyfundrefn yr uwch-farnwriaeth yng nghymru gael ei newid i ddarparu'r cydberthnasau gwaith a'r arweinyddiaeth angenrheidiol  yng nghymru.

en-gb	3. the position of the judiciary with legislative devolution
cy-gb	3. sefyllfa'r farnwriaeth o ran datganoli deddfwriaethol

en-gb	12.146 We next turn to consider our recommendations in relation to the judiciary under legislative devolution.
cy-gb	12.146 Nawr ystyriwn ein hargymhellion mewn perthynas â'r farnwriaeth o dan ddatganoli deddfwriaethol.

en-gb	There are in effect two options – a continuation of the system as we have recommended it be reformed, and the development of a separate judiciary for Wales for the courts up to the level of the Court of Appeal and a similar development in respect of tribunals.
cy-gb	Mae dau opsiwn i bob diben – cadw'r system fel rydym wedi argymell ei diwygio a datblygu barnwriaeth ar wahân i Gymru ar gyfer y llysoedd hyd at lefel y Llys Apêl a datblygiad tebyg o ran tribiwnlysoedd.

en-gb	the retention of the existing system
cy-gb	a)  Cadw'r system bresennol

en-gb	One of the considerations has been the issue relating to leadership and the retention of the ablest lawyers in Wales, a subject we have considered more generally at paragraphs 12.124 and following.
cy-gb	12.147 Un o'r ystyriaethau fu'r mater yn ymwneud ag arweinyddiaeth a dal gafael yn y cyfreithwyr gorau yng Nghymru, pwnc rydym wedi'i ystyried yn fwy cyffredinol ym mharagraffau 12.124 ac wedi hynny.

en-gb	Concerns expressed to us were that if a separate judiciary was established some legal professional talent would go to London.
cy-gb	Codwyd pryderon, petai barnwriaeth ar wahân yn cael ei sefydlu, y byddai peth talent gyfreithiol broffesiynol yn mynd i Lundain.

en-gb	Wales would lose the benefit of the expertise it enjoys from London-based judges.
cy-gb	Byddai Cymru yn colli budd yr arbenigedd mae'n ei fwynhau gan farnwyr yn Llundain.

en-gb	Wales would have a lower quality judiciary compared with the current system.
cy-gb	Byddai gan Gymru farnwriaeth o ansawdd is o gymharu â'r system bresennol.

en-gb	Wales would be too small to produce enough judges of sufficient quality.
cy-gb	Byddai Cymru yn rhy fach i gynhyrchu digon o farnwyr o ansawdd digonol.

en-gb	Further, it was argued that the continuation of legal professional practice on an England and Wales basis, as recommended at paragraph 12.133, may mean that the most able, particularly at the Bar, would continue to be attracted to practise in London as there is more high value and interesting work.
cy-gb	12.148 Ymhellach, dadleuwyd y gall parhau ag ymarfer proffesiynol cyfreithiol ar sail Cymru a Lloegr, fel yr argymhellwyd ym mharagraff 12.133, olygu y byddai'r mwyaf abl, yn enwedig yn y Bar, yn parhau i gael eu denu  i ymarfer yn Llundain am fod y gwaith yno yn fwy diddorol ac o  werth uwch.

en-gb	Judicial appointment might be sought by such practitioners in England, if there was a separate Welsh judiciary, as the work would be more interesting than in Wales.
cy-gb	12.149  Gallai penodiad barnwrol gael ei geisio gan ymarferwyr o'r fath yn Lloegr, petai barnwriaeth ar wahân i Gymru, oherwydd byddai'r gwaith yn fwy diddorol nag yng Nghymru.

en-gb	Concern was also expressed that if the best did not join a Welsh judiciary, then more legal work could go outside Wales.
cy-gb	Mynegwyd pryder hefyd, pe na fyddai'r goreuon yn ymuno â barnwriaeth Gymreig, y gallai mwy o waith cyfreithiol fynd allan o Gymru.

en-gb	In the law relating to property and business, litigants would agree jurisdiction clauses under which disputes would be determined  in London.
cy-gb	Yn y gyfraith sy'n ymwneud ag eiddo a busnes, byddai ymgyfreithwyr yn cytuno ar gymalau awdurdodaeth lle byddai anghydfodau yn cael eu dyfarnu yn Llundain.

en-gb	Similar arguments have been made in the past against entrusting functions to Wales.
cy-gb	12.150 Gwnaed dadleuon tebyg yn y gorffennol yn erbyn rhoi swyddogaethau i Gymru.

en-gb	When arguing against the establishment of a Secretary of State for Wales on the lines of the Scottish Secretary of State in 1946, a Cabinet paper drafted by Herbert Morrison argued that administration in Wales would deteriorate in quality.
cy-gb	Wrth ddadlau yn erbyn sefydlu Ysgrifennydd Gwladol dros Gymru yn debyg i Ysgrifennydd Gwladol yr Alban yn 1946, dadleuodd papur Cabinet wedi'i ddrafftio gan Herbert Morrison y byddai'r system weinyddol yng Nghymru yn gwaethygu o ran ansawdd.

en-gb	“Wales could not carry a cadre of officials of the highest calibre and the services of high English Officials would no longer be available”.
cy-gb	“Wales could not carry a cadre of officials of the highest calibre and the services of high English Officials would no longer be available”.

en-gb	Morrison, H. Cabinet paper on the Administration of Wales and Monmouthshire; cited in Morgan, K O (1981) Rebirth of a Nation Wales 1880-1980:
cy-gb	Morrison, H. papur Cabinet ar Weinyddiaeth Cymru a Sir Fynwy; dyfynnwyd yn Morgan, K O (1981) Rebirth of a Nation Wales  1880-1980:

en-gb	Likewise some of the arguments were raised in strikingly similar terms before the Sub-Committee on the Judiciary of the Speaker’s Conference on Home Rule in 1920-21 – including the argument that there would always be the “tendency for the aspiring lawyer to come where the biggest prizes are offered”.
cy-gb	12.151 Yn yr un modd, gwnaed rhai o'r dadleuon mewn ffordd hynod debyg gerbron yr Is-bwyllgor ar Farnwriaeth Cynhadledd y Siaradwr ar Reolaeth Gartref yn 1920-21 – gan gynnwys y ddadl y byddai bob amser “tendency for the aspiring lawyer to come where the biggest prizes  are offered”.

en-gb	Sir Claud Schuster, Permanent Secretary to the Lord Chancellor 1915-1944.
cy-gb	Syr Claud Schuster, Ysgrifennydd Parhaol i'r Arglwydd Ganghellor 1915-1944.

en-gb	A summary is set out in the Lord Morris of Borth y Gest Lecture 2000 (1 Welsh Legal History Review 113); see further, Evans, A (2016) Wales as Nation or Region?
cy-gb	Ceir crynodeb yn Narlith Borth y Gest yr Arglwydd Morris 2000 (1 Welsh Legal History Review 113); gweler hefyd, Evans, A (2016) Wales as Nation or Region?

en-gb	The Conference on Devolution’s Judiciary Sub-Committee, 1919-20.
cy-gb	The Conference on Devolution’s Judiciary Sub-Committee, 1919-20.

en-gb	28 Welsh History Review 146.
cy-gb	28 Welsh History Review 146.

en-gb	In the light of what has happened over the last 30 years, particularly in respect of the strength and range of work for the Bar in Wales, we accept there is a risk of some further loss of able practitioners were Wales to seek to establish its own judiciary.
cy-gb	12.152 Yn sgil yr hyn sydd wedi digwydd dros y 30 mlynedd diwethaf, yn enwedig o ran cryfder ac amrywiaeth gwaith y Bar yng Nghymru, derbyniwn fod risg o golli rhagor o ymarferwyr abl petai Cymru yn ceisio sefydlu ei barnwriaeth ei hun

en-gb	A separate judiciary for Wales
cy-gb	b)  Barnwriaeth ar wahân i Gymru

en-gb	However strong those considerations are, we have come to the view that, in the context of legislative devolution of justice functions, a separate judiciary up to the level of the Court of Appeal should be established in Wales.
cy-gb	12.153  Ni waeth pa mor gryf yw'r ystyriaethau hynny, rydym wedi dod i'r casgliad, yng nghyd-destun datganoli swyddogaethau cyfiawnder yn ddeddfwriaethol, y dylai barnwriaeth ar wahân hyd at lefel y Llys Apêl gael ei sefydlu yng Nghymru.

en-gb	There are a number of considerations that have led us to this view.
cy-gb	12.154 Mae nifer o ystyriaethau wedi ein tywys i'r farn hon.

en-gb	Amongst the more important are;
cy-gb	Ymhlith y pwysicaf mae'r canlynol:

en-gb	We have been impressed by the strong leadership provided in Northern Ireland by the Lord Chief Justice of Northern Ireland and in Scotland by the Lord President.
cy-gb	12.154.1 Mae'r arweinyddiaeth gref a ddarperir gan yr Arglwydd Brif Ustus yng Ngogledd Iwerddon a'r Arglwydd Lywydd yn yr Alban wedi gwneud argraff arnom.

en-gb	Similar arrangements should prevail in Wales.
cy-gb	Dylai trefniadau tebyg fodoli yng Nghymru.

en-gb	This is essential to the overall independence of the justice system and its effective operation and to a proper balance between the executive, legislative and judicial branches of government.
cy-gb	Mae hyn yn hanfodol i annibyniaeth gyffredinol y system gyfiawnder a'i gweithrediad effeithiol, ac i sicrhau cydbwysedd priodol rhwng canghennau gweithredol, deddfwriaethol a barnwrol y llywodraeth.

en-gb	In our view, this is an essential aspect of good governance for the people of Wales under a democratic model of government.
cy-gb	Yn ein barn ni, mae hyn yn agwedd hanfodol ar lywodraethu da i bobl Cymru o dan fodel llywodraeth ddemocrataidd.

en-gb	Under legislative devolution of justice, leadership by a Chief Justice of Wales offers a more robust and secure long-term solution, as well as solid advantages in terms of central positioning and scope for innovation, and wider engagement and visibility in the Welsh polity.
cy-gb	12.154.2 O ddatganoli cyfiawnder yn ddeddfwriaethol, mae arweinyddiaeth gan Brif Ustus Cymru yn cynnig ateb hirdymor mwy cadarn, yn ogystal â manteision cadarn o ran lleoli canolog a lle i arloesi, a mwy o ymgysylltu ac amlygrwydd yng nghyfansoddiad Cymru.

en-gb	The law which is developing in Wales and the system in which it is developed will continue to differ from that in England and that pace will increase with legislative devolution.
cy-gb	12.154.3 Bydd y gyfraith sy'n cael ei datblygu yng Nghymru a'r system y'i datblygir ynddi yn parhau i fod yn wahanol i'r hyn a welir yn Lloegr, a bydd hynny'n cyflymu yn sgil datganoli deddfwriaethol.

en-gb	A particularly important factor would in all likelihood be a sentencing regime in Wales with a different approach to that in England.
cy-gb	Ffactor hynod bwysig mae'n siŵr fyddai cyfundrefn dedfrydu yng Nghymru sy'n wahanol i'r hyn a geir yn Lloegr.

en-gb	The legal work that would be generated in Wales, though not of the value that could be obtained in London, would be of sufficient interest and quality to attract the most able.
cy-gb	12.154.4 Byddai'r gwaith cyfreithiol a wnaed yng Nghymru, er na fyddai'n cyfateb i werth yr hyn y gellid ei wneud yn Llundain, yn ddigon diddorol ac o ansawdd digonol i ddenu'r mwyaf abl.

en-gb	The leadership and development of a legal system and law based on different principles particularly as regards sustainability, future generations and the standards of international conventions would be positively attractive to those wishing to become judges as part of their interest in public service.
cy-gb	12.154.5 Byddai arweinyddiaeth a datblygiad system gyfreithiol a chyfraith a oedd yn seiliedig ar wahanol egwyddorion, yn enwedig o ran cynaliadwyedd, cenedlaethau'r dyfodol a safonau confensiynau rhyngwladol yn ddeniadol iawn i'r rhai oedd am ddod yn farnwyr fel rhan o'u diddordeb mewn gwasanaeth cyhoeddus.

en-gb	The increased demands of judicial management of cases and for modernisation, and the growing impact of new technologies on legal practice and procedure, require more agile judicial leadership in the conditions of small nation governance.
cy-gb	12.154.6 Mae gofynion cynyddol rheolaeth farnwrol achosion a moderneiddio, ac effaith gynyddol technolegau newydd ar ymarfer a chyfundrefn gyfreithiol, yn gofyn am arweinyddiaeth farnwrol fwy ystwyth o dan amodau llywodraethu gwlad fach.

en-gb	In the light of democratic devolution, it is appropriate for Wales to join the great common law family of state and sub-state systems in having matching legislative and executive and judicial branches of government.
cy-gb	12.155 Yn sgil datganoli democrataidd, mae'n briodol i Gymru ymuno â theulu cyfraith gwlad mawr systemau gwladol ac is-wladol o ran cael canghennau deddfwriaethol a gweithredol a barnwrol cyfatebol o fewn y llywodraeth.

en-gb	A separate judiciary would require an independent method of judicial appointment, discipline and removal.
cy-gb	12.156 Byddai barnwriaeth ar wahân yn gofyn am ddull annibynnol o wneud penodiadau barnwrol, disgyblu deiliaid swyddi o'r fath a'u diswyddo.

en-gb	The appointment system should draw from as wide a field as possible, to ensure a high quality and diverse range of candidates.
cy-gb	Dylai'r system benodi ddenu amrywiaeth o ymgeiswyr mor eang  â phosibl, er mwyn sicrhau eu bod o'r radd flaenaf ac yn  cynnig amrywiaeth.

en-gb	A separate Welsh judiciary could be created either immediately on the coming into force of legislative devolution or by setting out in the Act of the UK Parliament a mechanism through which the Welsh Assembly could decide at a future point in time to establish a separate judiciary.
cy-gb	12.157 Gallai barnwriaeth ar wahân i Gymru gael ei chreu naill ai ar unwaith yn dilyn datganoli deddfwriaethol, neu drwy nodi yn Neddf Senedd San Steffan ddull lle gallai Cynulliad Cymru benderfynu sefydlu barnwriaeth ar wahân yn y dyfodol.

en-gb	We would on balance favour the second course, as it would enable  the Assembly to choose the appropriate time to establish a  separate judiciary based on the considerations which have led us  to recommend the establishment of a separate judiciary in the context of legislative devolution.
cy-gb	12.158 Byddai'n well gennym yr ail opsiwn, ar ôl pwyso a mesur, oherwydd byddai'n galluogi'r Cynulliad i ddewis yr amser priodol i sefydlu barnwriaeth ar wahân yn seiliedig ar yr ystyriaethau sydd wedi  gwneud i ni argymell sefydlu barnwriaeth ar wahân yng nghyd-destun  datganoli deddfwriaethol.

en-gb	The establishment of a separate judiciary would properly involve a High Court and a Court of Appeal along the lines of Northern Ireland, although we envisage the new High Court of Wales initially being formed of a Chief Justice and several senior judges in charge of criminal, civil, family and administrative law.
cy-gb	12.159 Byddai sefydlu barnwriaeth ar wahân yn cynnwys Uchel Lys a Llys Apêl fel y gwelir yng Ngogledd Iwerddon, er ein bod yn rhagweld y byddai Uchel Lys newydd Cymru yn cael ei sefydlu i ddechrau gyda Phrif Ustus a sawl uwch-farnwr yn gyfrifol am gyfraith droseddol, sifil, cyfraith teulu a gweinyddol.

en-gb	A Court of Appeal could be formed by the High Court judges with a President of the Court of Appeal presiding.
cy-gb	Gallai Llys Apêl gael ei ffurfio gan farnwyr yr Uchel Lys gydag un o Lywyddion y Llys Apêl wrth y llyw.

en-gb	Legislation should provide for a high Court and a Court of Appeal of Wales to be established by the Assembly.
cy-gb	Dylai deddfwriaeth ddarparu ar gyfer sefydlu uchel Lys a Llys Apêl i Gymru gan y Cynulliad.

en-gb	Integrated system of courts and tribunals
cy-gb	Llysoedd a thribiwnlysoedd integredig

en-gb	12.160 With the establishment of a separate judiciary for Wales, we would recommend that the courts and tribunals be merged into a single structure for the reasons we have outlined at paragraphs 5.56 and 6.60, save possibly for those UK tribunals which administer UK or GB law, which are for immigration, social security and employment law.
cy-gb	12.160 Yn sgil sefydlu barnwriaeth ar wahân i Gymru, byddem yn argymell uno'r llysoedd a'r tribiwnlysoedd yn un strwythur am y rhesymau rydym wedi'u hamlinellu ym mharagraffau 5.56 a 6.60, heblaw tribiwnlysoedd y DU efallai sy'n gweinyddu cyfraith y DU neu Brydain Fawr, sydd ar gyfer mewnfudo, nawdd cymdeithasol a chyfraith cyflogaeth.

en-gb	These would remain as at present part of the UK or GB system.
cy-gb	Byddai'r rhain yn parhau, fel ar hyn o bryd, yn rhan o system y DU neu Brydain Fawr.

en-gb	We cannot make a firm recommendation about this exception as the experience in Scotland of merging these tribunals needs to be evaluated when the merger is completed.
cy-gb	Ni allwn wneud argymhelliad pendant ynghylch yr eithriad hwn am fod angen i brofiad yr Alban o uno'r tribiwnlysoedd hyn gael ei werthuso pan fo'r gwaith hwnnw wedi'i gwblhau.

en-gb	Wales and the supreme Court
cy-gb	Cymru a'r Goruchaf Lys

en-gb	12.161 Given the present composition of the UK Supreme Court, the emerging position of the UK Supreme Court as a Constitutional Court particularly in relation to devolution and the development of the law in Wales described throughout our report , Wales should be put in a similar position to Scotland and Northern Ireland in the Supreme Court as regards the appointment of judges to the Supreme Court.
cy-gb	12.161 O ystyried cyfansoddiad presennol Goruchaf Lys y DU, y sefyllfa sy'n datblygu o ran safle Goruchaf Lys y DU fel Llys Cyfansoddiadol yn enwedig mewn perthynas â datganoli a datblygu'r gyfraith yng Nghymru a ddisgrifir drwy gydol ein hadroddiad, dylai Cymru fod mewn sefyllfa debyg i'r Alban a Gogledd Iwerddon yn y Goruchaf Lys o ran penodi barnwyr i'r Goruchaf Lys.

en-gb	The judge should not only have knowledge of and experience of practice in Welsh law, but also knowledge of and practical experience of the operation of the scheme of devolution for Wales as well as an understanding of Wales as a distinct part of the United Kingdom with its own government and legislature.
cy-gb	Yn ogystal â gwybodaeth am ymarfer ym maes y gyfraith yng Nghymru, a phrofiad o hynny, dylai’r barnwr hefyd feddu ar wybodaeth am y broses o roi’r drefn ddatganoli ar gyfer Cymru ar waith a phrofiad ymarferol o hynny yn ogystal â dealltwriaeth o Gymru fel rhan ar wahân o’r Deyrnas Unedig gyda’i llywodraeth a’i deddfwriaeth ei hun.

en-gb	The position of the Supreme Court as a Constitutional Court is considered by Lord Reed in his Bentham Association Lecture 2019, (University College London, March 2019):
cy-gb	Ystyrir safle'r Goruchaf Lys fel Llys Cyfansoddiadol gan yr Arglwydd Reed yn Narlith Cymdeithas Bentham 2019 (Coleg Prifysgol Llundain, Mawrth 2019):

en-gb	The Supreme Court 10 Years On.
cy-gb	The Supreme Court 10 Years On.

en-gb	The three Welsh constitutional cases are referred to at footnote 168.
cy-gb	Cyfeirir at y tri achos cyfansoddiadol yng Nghymru yn nhroednodyn 168.

en-gb	Wales should be put in a similar position to scotland and northern  Ireland in the supreme Court as regards the appointment of judges  to the supreme Court.
cy-gb	Dylai Cymru fod mewn sefyllfa debyg i'r Alban a Gogledd iwerddon yn y Goruchaf Lys o ran penodi barnwyr i'r Goruchaf Lys.

en-gb	6. the administration of the courts and tribunals
cy-gb	6. Gweinyddu'r llysoedd a'r tribiwnlysoedd

en-gb	12.162 As we have explained at paragraph 6.59.1 we have recommended that the administration of the Welsh tribunals should be organised along the lines of the Scottish model.
cy-gb	12.162 Fel rydym wedi'i egluro ym mharagraff 6.59.1, rydym wedi argymell y dylai'r broses o weinyddu tribiwnlysoedd Cymru gael ei threfnu yn debyg i fodel yr Alban.

en-gb	Looking forwards, the Welsh tribunals and their administration should be seen and treated as part of Wales’ own emergent judicial system.
cy-gb	Wrth edrych ymlaen, dylai tribiwnlysoedd Cymru a'u gweinyddiaeth gael eu gweld a'u trin fel rhan o system farnwrol Cymru sy'n dod i'r amlwg.

en-gb	12.163 Consideration should be given under the current scheme of devolution to bring together all the courts and tribunals that sit in Wales, including Welsh tribunals.
cy-gb	12.163 O dan y drefn ddatganoli bresennol, dylid ystyried dwyn ynghyd yr holl lysoedd a thribiwnlysoedd sy'n eistedd yng Nghymru, gan gynnwys tribiwnlysoedd Cymru.

en-gb	As HMCTS is established and governed by a framework agreement between the Lord Chancellor, the Lord Chief Justice and the Senior President of Tribunals, it should be possible to create under similar arrangements a court and tribunal service for Wales by agreement between the Lord Chancellor, First Minister, Lord Chief Justice, the Senior President of Tribunals and the President of Welsh Tribunals with specified responsibilities for courts and tribunals that sit  in Wales.
cy-gb	Gan fod Gwasanaeth Llysoedd a Thribiwnlysoedd EM wedi'i sefydlu a'i lywodraethu gan gytundeb fframwaith rhwng yr Arglwydd Ganghellor, yr Arglwydd Brif Ustus ac Uwch-lywydd y Tribiwnlysoedd, dylai fod modd creu gwasanaeth llysoedd a thribiwnlysoedd i Gymru drwy gytundeb rhwng yr Arglwydd Ganghellor, y Prif Weinidog, yr Arglwydd Brif Ustus, Uwch-lywydd y Tribiwnlysoedd a Llywydd Tribiwnlysoedd Cymru sydd â chyfrifoldebau penodol am lysoedd a thribiwnlysoedd sy'n eistedd yng Nghymru.

en-gb	12.164 With legislative devolution of justice functions and the establishment of a separate judiciary for Wales, the Welsh Tribunals Unit redesigned to follow the Scottish model would be the basis for a Welsh court and tribunal service.
cy-gb	12.164 Yn sgil datganoli swyddogaethau cyfiawnder yn ddeddfwriaethol, a sefydlu barnwriaeth ar wahân i Gymru, byddai Uned Tribiwnlysoedd Cymru a ailgynlluniwyd i ddilyn model yr Alban yn sail i wasanaeth llysoedd a thribiwnlysoedd Cymru.

en-gb	This would be judicially led, with a Chief Executive accountable to a board with legal professional, business and lay membership chaired by a senior judge.
cy-gb	Y farnwriaeth fyddai'n ei arwain, gyda Phrif Weithredwr yn atebol i fwrdd ag aelodaeth gyfreithiol broffesiynol, fusnes a lleyg wedi'i gadeirio gan uwch-farnwr.

en-gb	Within the budget set by the Welsh Government and approved by the Assembly, the Welsh Tribunals and Courts Service would have freedom to manage its buildings, staff and systems.
cy-gb	O fewn y gyllideb a bennwyd gan Lywodraeth Cymru ac a gymeradwywyd gan y Cynulliad, byddai gan Wasanaeth Tribiwnlysoedd a Llysoedd Cymru ryddid i reoli ei adeiladau, ei staff a'i systemau.

en-gb	This would allow it to decide on matters such as the future location of court / tribunal buildings and the development of simpler, online procedures, based an assessment of priorities in the light of  local needs.
cy-gb	Byddai hyn yn ei alluogi i benderfynu ar faterion megis lleoliad adeiladau llys / tribiwnlys yn y dyfodol a datblygu gweithdrefnau symlach, ar-lein, yn seiliedig ar asesiad o flaenoriaethau yn sgil anghenion lleol.

en-gb	12.165 This model of administration service would be able to tailor its services to our recommendations for the integration of the court and tribunal system by the Assembly so that, for example, housing issues are dealt with by a single judicial body.
cy-gb	12.165 Byddai'r fath fodel o wasanaeth gweinyddol yn gallu teilwra ei wasanaethau i'n hargymhellion ar gyfer integreiddio system llysoedd a thribiwnlysoedd y Cynulliad fel bod, er enghraifft, un corff barnwrol yn mynd i'r afael â materion tai.

en-gb	With legislative devolution, a Welsh Courts and tribunals service should be developed from the base of a Welsh tribunals unit reformed on the model of the scottish Courts and tribunals service.
cy-gb	yn sgil datganoli deddfwriaethol, dylid datblygu Gwasanaeth Llysoedd a thribiwnlysoedd i Gymru o sylfaen uned tribiwnlysoedd i Gymru wedi'i diwygio yn unol â model Gwasanaeth Llysoedd a thribiwnlysoedd yr Alban.

en-gb	7. the infrastructure that supports justice
cy-gb	7. y seilwaith sy'n ategu cyfiawnder

en-gb	12.166 We use the term “justice infrastructure” to encapsulate the largescale mix of bodies that have an ancillary role in supporting the delivery of justice as set out in Appendix D.
cy-gb	12.166 Defnyddiwn y term "seilwaith cyfiawnder” i ymgorffori'r ystod eang o gyrff sydd â rôl atodol wrth helpu i sicrhau cyfiawnder fel y nodir yn Atodiad D.

en-gb	The justice infrastructure in England and Wales is much larger than in Scotland and Northern Ireland.
cy-gb	Mae'r seilwaith cyfiawnder yng Nghymru a Lloegr yn llawer mwy nag yn yr Alban a Gogledd Iwerddon.

en-gb	The Ministry of Justice currently works with 34 agencies and public bodies, the Home Office with 30 and the Attorney General’s Department with four.
cy-gb	Ar hyn o bryd, mae'r Weinyddiaeth Gyfiawnder yn gweithio gyda 34 o asiantaethau a chyrff cyhoeddus, mae'r Swyddfa Gartref yn gweithio gyda 30 ac mae Adran y Twrnai Cyffredinol yn gweithio gyda phedwar.

en-gb	Le Sueur, A (2015) The Foundations of Justice, in Jowell J. et al (eds) (2015) The Changing Constitution.
cy-gb	Le Sueur, A (2015) The Foundations of Justice, yn Jowell J. et al (gol) (2015) The Changing Constitution.

en-gb	1188  WS102 Police Superintendents’ Association:
cy-gb	1188  WS102 Cymdeithas Uwch-arolygwyr yr Heddlu:

en-gb	Policing and probation
cy-gb	a)  Plismona a phrofiannaeth

en-gb	Although we have addressed the question of police governance at paragraphs 12.98 and onwards, there is a need to consider the position of a number of organisations intrinsically linked with policing that would be affected by legislative devolution1188.
cy-gb	12.167 Er i ni ymdrin â llywodraethu'r heddlu ym mharagraffau 12.98 ac wedi hynny, mae angen ystyried sefyllfa nifer o sefydliadau sydd â chysylltiad annatod â phlismona y byddai datganoli deddfwriaethol yn effeithio arnynt1188.

en-gb	The bodies concerned with national security, such as the Security Services and the National Crime Agency, would not be directly affected by devolution.
cy-gb	Ni fyddai datganoli yn cael effaith uniongyrchol ar y cyrff hynny sydd ynghlwm wrth ddiogelwch cenedlaethol, megis y Gwasanaethau Diogelwch a'r Asiantaeth Troseddau Genedlaethol.

en-gb	Similarly, the Civil Nuclear Constabulary, Ministry of Defence Police, Serious Fraud Agency, British Transport Police, National Police Air Service and statutory Commissioners for UK wide regulation, such as the Investigatory Powers Commissioner, would not be directly affected.
cy-gb	Yn yr un modd, ni fyddai'n cael effaith uniongyrchol ar y Gwnstabliaeth Niwclear Sifil, Heddlu'r Weinyddiaeth Amddiffyn, yr Asiantaeth Twyll Ddifrifol, yr Heddlu Trafnidiaeth Prydeinig, y Gwasanaeth Heddlu Awyr Cenedlaethol na Chomisiynwyr statudol rheoleiddiol ledled y DU, megis y Comisiynydd Pwerau Ymchwilio.

en-gb	Consideration would need to be given to certain other bodies referred to in paragraph 4.84, in particular the arrangements for inspection and investigation.
cy-gb	Byddai angen ystyried rhai cyrff eraill y cyfeirir atynt ym mharagraff 4.84, yn arbennig y trefniadau arolygu  ac ymchwilio.

en-gb	Police forces are inspected by Her Majesty’s Inspectorate of Constabulary and Fire and Rescue Services and investigated by the Independent Office for Police Conduct.
cy-gb	12.168 Arolygir heddluoedd gan Arolygiaeth Cwnstabliaeth a Gwasanaethau Tân ac Achub Ei Mawrhydi a Swyddfa Annibynnol Ymddygiad yr Heddlu sy'n ymchwilio iddynt.

en-gb	Whilst those arrangements are valuable and could be continued, there would also be an opportunity  to do something different.
cy-gb	Er bod y trefniadau hynny yn werthfawr ac y gallent barhau, byddai hefyd gyfle i wneud rhywbeth gwahanol.

en-gb	There are two alternatives which should  be considered.
cy-gb	Mae dau opsiwn amgen y dylid eu hystyried.

en-gb	The Welsh police forces work closely with devolved public bodies.
cy-gb	12.169 Dylai heddluoedd Cymru weithio'n agos gyda chyrff cyhoeddus datganoledig.

en-gb	The first approach might be one which provides a focus on the entirety of the public service and criminal justice system response to an incident or crime.
cy-gb	Gallai'r opsiwn cyntaf helpu i ganolbwyntio ar ymateb llawn gwasanaethau cyhoeddus a chyfiawnder troseddol i ddigwyddiad neu drosedd.

en-gb	An example of this would be the public protection arena where the police service activity is closely aligned with the work of social services, health and often education.
cy-gb	Enghraifft o hyn fyddai maes amddiffyn y cyhoedd lle mae perthynas agos rhwng gweithgarwch gwasanaeth yr heddlu a gwaith gwasanaethau cymdeithasol, iechyd ac yn aml addysg.

en-gb	Whilst we received evidence from Her Majesty’s Chief Inspector of Constabulary and Fire and Rescue Services, Sir Tom Winsor that his inspectorate works with devolved inspection regimes there is potential, with legislative devolution, that a Welsh Policing Inspectorate could be developed.
cy-gb	Er i ni gael tystiolaeth gan Brif Arolygydd Cwnstabliaeth a Gwasanaethau Tân ac Achub Ei Mawrhydi, Syr Tom Winsor fod ei arolygiaeth yn gweithio gyda chyfundrefnau arolygu datganoledig mae potensial, gyda datganoli deddfwriaethol, i ddatblygu Arolygiaeth Plismona Cymru.

en-gb	This would have the advantages of fully understanding the devolved public service environment and of maximising the links with other devolved inspection arrangements.
cy-gb	Byddai i hyn fanteision deall yn llawn amgylchedd gwasanaethau cyhoeddus datganoledig, ac achub ar y cysylltiadau â threfniadau arolygu datganoledig eraill.

en-gb	There would even be potential for a single Welsh public service inspectorate (as the work of the police is so closely aligned with their devolved partners).
cy-gb	Byddai hyd yn oed botensial ar gyfer un arolygiaeth gwasanaethau cyhoeddus yng Nghymru (gan fod cysylltiad mor agos rhwng gwaith yr heddlu a'i bartneriaid datganoledig).

en-gb	OE018 Sir Thomas Winsor :
cy-gb	OE018 Syr Thomas Winsor :

en-gb	A second approach under legislative devolution of justice would be a joint inspectorate of criminal justice, drawing as Northern Ireland does on the expertise of the separate inspectorates of Police and Prisons in England and Wales, which we have discussed at paragraph 4.168.
cy-gb	12.170 Ail opsiwn yn sgil datganoli cyfiawnder yn ddeddfwriaethol fyddai arolygiaeth cyfiawnder troseddol ar y cyd, gan ddilyn esiampl Gogledd Iwerddon ac achub ar arbenigedd arolygiaethau ar wahân yr Heddlu a Charchardai yng Nghymru a Lloegr, a drafodwyd gennym ym mharagraff 4.168.

en-gb	However, in any such joint inspectorate it would be vital to safeguard the distinctive responsibilities of HM Inspectorate of Prisons in terms of monitoring and reporting on the way in which the human rights of those detained are being respected.
cy-gb	Fodd bynnag, mewn unrhyw arolygiaeth ar y cyd o'r fath, byddai'n rhaid diogelu priod gyfrifoldebau Arolygiaeth Carchardai EM o ran monitro ac adrodd ar y ffordd y mae hawliau dynol y rheini a gedwir yn cael eu parchu.

en-gb	In the light of our recommendations about offender rehabilitation, it would also be for consideration how this might affect the remit HM Inspectorate of Probation.
cy-gb	Yn sgil ein hargymhellion ynghylch adsefydlu troseddwyr, byddai hefyd angen ystyried sut y gallai hyn effeithio ar gylch gwaith Arolygiaeth Prawf EM.

en-gb	Similarly, the arrangements for the Independent Office for Police Conduct could be delivered in a different way.
cy-gb	12.171 Yn yr un modd, gellid cyflwyno trefniadau Swyddfa Annibynnol Ymddygiad yr Heddlu mewn ffordd wahanol.

en-gb	Whilst we have had evidence1190 that the focus of Independent Office for Police Conduct investigations is moving from an adversarial one to one of learning lessons, there is a real opportunity for a lessons learned approach to become the method of operating for investigating activities of the Welsh Police forces.
cy-gb	Er i ni gael tystiolaeth fod ffocws ymchwiliadau Swyddfa Annibynnol Ymddygiad yr Heddlu yn symud o un gwrthwynebus i un lle dysgir gwersi, mae cyfle gwirioneddol i ddysgu gwersi fod yn sail i gynnal ymchwiliadau i weithgareddau heddluoedd yng Nghymru.

en-gb	Such a move would mirror the approach adopted in the aviation and medical sectors.
cy-gb	Byddai newid o'r fath yn adlewyrchu'r hyn sy'n digwydd yn y sector hedfan a'r sector meddygol.

en-gb	As with the suggestions made for the Inspectorate, the arrangements for the Independent Office for Police Conduct could be closely aligned with the wider Welsh public service investigation and inspection regime or with the criminal justice system.
cy-gb	12.172 Fel gyda'r awgrymiadau a wnaed ar gyfer yr Arolygiaeth, gallai'r trefniadau ar gyfer Swyddfa Annibynnol Ymddygiad yr Heddlu fod yn gyson â'r gyfundrefn ehangach ar gyfer arolygu ac ymchwilio i wasanaethau cyhoeddus yng Nghymru, neu'r system cyfiawnder troseddol.

en-gb	We make no specific recommendations on inspection and investigation, since  we regard these as matters to be decided in Wales following  legislative devolution.
cy-gb	Ni wnawn unrhyw argymhellion penodol o ran arolygu ac ymchwilio, oherwydd ystyriwn fod y rhain yn faterion i benderfynu arnynt yng Nghymru yn dilyn datganoli deddfwriaethol.

en-gb	As a further example, the relationship of the Welsh police to the College of Policing would need to be reviewed with legislative devolution.
cy-gb	12.173 Fel enghraifft bellach, byddai angen i'r berthynas rhwng yr heddlu yng Nghymru a'r Coleg Plismona gael ei hadolygu yn dilyn datganoli deddfwriaethol.

en-gb	In all these cases, it will be crucial to ensure effective systems are in place that maintain interoperability with policing throughout the  United Kingdom.
cy-gb	Yn yr holl achosion hyn, bydd yn hanfodol sicrhau bod systemau effeithiol ar waith sy'n cynnal rhyngweithrededd plismona ledled y Deyrnas Unedig.

en-gb	A prosecution service
cy-gb	b)  Gwasanaeth erlyn

en-gb	12.174 With legislative devolution of justice to Wales, then (as the Silk Commission pointed out) it would be for the Assembly to decide whether to establish a single independent prosecution service for Wales.
cy-gb	12.174 Wrth ddatganoli cyfiawnder yn ddeddfwriaethol i Gymru, (fel y nododd Comisiwn Silk) mater i'r Cynulliad fyddai penderfynu p'un ai i sefydlu un gwasanaeth erlyn annibynnol i Gymru.

en-gb	Such a service would properly operate under the arms-length supervision of the Counsel General to ensure that decisions on prosecution were made independently of any political or governmental influence.
cy-gb	Byddai gwasanaeth o'r fath yn gweithredu ar sail goruchwyliaeth hyd braich y Cwnsler Cyffredinol er mwyn sicrhau bod penderfyniadau ynghylch erlyn yn cael eu gwneud yn annibynnol ar unrhyw ddylanwad gwleidyddol neu lywodraethol.

en-gb	With a separate judiciary for Wales it would be expected that a prosecution service for Wales be established.
cy-gb	Gyda barnwriaeth ar wahân i Gymru, byddai disgwyl sefydlu gwasanaeth erlyn i Gymru.

en-gb	other bodies
cy-gb	c)  Cyrff eraill

en-gb	Legislative devolution will require the Welsh Government and the Assembly to consider whether to invite other bodies to continue to provide services to Wales or to establish Welsh bodies.
cy-gb	12.175 Bydd datganoli deddfwriaethol yn gofyn i Lywodraeth Cymru a'r Cynulliad ystyried p'un a ddylid gwahodd cyrff eraill i barhau i ddarparu gwasanaethau i Gymru, neu sefydlu cyrff Cymreig.

en-gb	Appropriate criteria in deciding how to proceed would include the scale of the institution and the relative costs of establishing a new body; the scope for merging bodies in Wales; the requirement for specific knowledge and expertise, either in a particular field or in relation to Wales; and the volume of work required to make an organisation viable.
cy-gb	Ymhlith y meini prawf priodol ar gyfer penderfynu sut i fwrw ati fyddai maint y sefydliad a chostau cymharol sefydlu corff newydd; y cwmpas i uno cyrff yng Nghymru; y gofyniad am wybodaeth ac arbenigedd penodol, naill ai mewn maes penodol neu mewn perthynas â Chymru; a faint o waith fyddai ei angen i wneud sefydliad yn ddichonadwy.

en-gb	Some bodies could be invited to continue to provide for Wales, for example the Law Commission and the Criminal Cases Review Commission.
cy-gb	Gellid gwahodd rhai cyrff i barhau i ddarparu i Gymru, er enghraifft Comisiwn y Gyfraith a'r Comisiwn Adolygu Achosion Troseddol.

en-gb	These are important matters.
cy-gb	12.176 Mae'r rhain yn faterion pwysig.

en-gb	However, decisions on them can only follow the principal decisions on governance and devolution.
cy-gb	Fodd bynnag, gall penderfyniadau yn eu cylch ond dilyn y prif benderfyniadau ynghylch llywodraethu a datganoli.

en-gb	For example, the implications for judicial bodies would fall to be considered at the point when the creation of a separate Welsh judiciary was being contemplated.
cy-gb	Er enghraifft, byddai'r goblygiadau i gyrff barnwrol yn cael eu hystyried ar adeg ystyried creu barnwriaeth ar wahân i Gymru.

en-gb	The Judicial Appointments Commission, Judicial Appointments and Conduct Ombudsman, Judicial College, Judicial Conduct and  Investigation Office, Judicial Office.
cy-gb	Y Comisiwn Penodiadau Barnwrol, yr Ombwdsmon Penodiadau Barnwrol ac Ymddygiad Barnwrol, y Coleg Barnwrol, y Swyddfa Ymddygiad Barnwrol ac Ymchwiliadau Barnwrol, y Swyddfa Farnwrol.

en-gb	With legislative devolution, the Welsh Government will need to review,  and keep under continuing review, the justice infrastructure for Wales.
cy-gb	yn sgil datganoli deddfwriaethol, bydd angen i Lywodraeth Cymru adolygu a pharhau i adolygu seilwaith cyfiawnder Cymru.

en-gb	Independence of the justice system:
cy-gb	Annibyniaeth y system gyfiawnder;

en-gb	Wales as a just, equal and diverse nation
cy-gb	Cymru fel gwlad gyfiawn, gydradd  ac amrywiol

en-gb	1. safeguarding the independence of the institutions of justice and their accountability
cy-gb	1. Diogelu annibyniaeth sefydliadau cyfiawnder a'u hatebolrwydd

en-gb	12.177 Whilst it is essential that the judiciary and other institutions have an interdependent relationship with the Welsh Government and the Assembly (as we have discussed at paragraphs 12.138 and following) it is of fundamental importance that the institutions of justice in Wales are, and are seen to be, independent.
cy-gb	12.177 Er ei bod yn hanfodol i'r farnwriaeth a sefydliadau eraill fwynhau cydberthynas ryngddibynnol â Llywodraeth Cymru a'r Cynulliad (fel rydym wedi'i drafod ym mharagraff 12.138 ac wedi hynny) mae'n hanfodol bwysig bod sefydliadau cyfiawnder yng Nghymru yn annibynnol, ac yn cael eu gweld felly.

en-gb	Welsh Ministers are currently subject to the duty under section 3(1) of Constitutional Reform Act 2005 – “all with responsibility for matters relating to the judiciary or otherwise to the administration of justice must uphold the continued independence of the judiciary”.
cy-gb	Mae Gweinidogion Cymru yn ddarostyngedig i'r ddyletswydd o dan adran 3(1) o Ddeddf Diwygio Cyfansoddiadol 2005 - “all with responsibility for matters relating to the judiciary or otherwise to the administration of justice must uphold the continued independence of the judiciary”.

en-gb	However, there are specific references to Scotland and Northern Ireland, which each have their own legislation regarding judicial independence.
cy-gb	Fodd bynnag, mae cyfeiriadau penodol at yr Alban a Gogledd Iwerddon, sydd â'u deddfwriaeth eu hunain o ran annibyniaeth farnwrol.

en-gb	With legislative devolution of justice, it would be essential for the Assembly to pass an Act equivalent to the Judiciary and Courts (Scotland) Act 2008.
cy-gb	Yn sgil datganoli cyfiawnder yn ddeddfwriaethol, byddai'n rhaid i'r Cynulliad basio Deddf a oedd yn cyfateb i Ddeddf Barnwriaeth a Llysoedd (yr Alban) 2008.

en-gb	12.178 In the case of the judiciary and the prosecution authority, their independence must be absolute.
cy-gb	12.178 Yn achos y farnwriaeth a'r awdurdod erlyn, mae eu hannibyniaeth yn absoliwt.

en-gb	Their accountability is, in the case of the courts, public decision making with an appellate structure.
cy-gb	Yn achos y llysoedd, mae eu hatebolrwydd yn gyfystyr â gwneud penderfyniadau cyhoeddus â strwythur apeliadol.

en-gb	The decisions of a prosecutor are subject to judicial review.
cy-gb	Mae penderfyniadau erlynydd yn destun adolygiad barnwrol.

en-gb	Both the judiciary and the prosecution authorities have an explanatory accountability by the provision of annual reports to Parliament.
cy-gb	Mae gan y farnwriaeth a'r awdurdodau erlyn atebolrwydd esboniadol drwy ddarparu adroddiadau blynyddol i'r Senedd.

en-gb	The President of Welsh Tribunals reports annually to the Assembly.
cy-gb	Mae Llywydd Tribiwnlysoedd Cymru yn cyflwyno adroddiadau blynyddol i'r Cynulliad.

en-gb	12.179 In the case of the police, they must have full operational independence.
cy-gb	12.179 Yn achos yr heddlu, rhaid bod ganddo annibyniaeth weithredol lawn.

en-gb	This includes full independence in relation to their prosecution decision making both as regards policy and individual cases.
cy-gb	Mae hyn yn cynnwys annibyniaeth lawn o ran ei benderfyniadau erlyn, mewn perthynas â pholisi ac achosion unigol.

en-gb	The accountability of the Chief Constable for such decisions should remain as at present through judicial review as a requirement of the Rule of Law and as a means of ensuring uniform application across Wales, unless differences are objectively justifiable.
cy-gb	Dylai atebolrwydd y Prif Gwnstabl am benderfyniadau o'r fath barhau fel y mae drwy adolygiad barnwrol fel un o ofynion Rheolaeth y Gyfraith ac fel dull o sicrhau y gweithredir yn yr un modd ledled Cymru, oni fydd modd cyfiawnhau gwahaniaethau mewn ffordd wrthrychol.

en-gb	Wales as a just, equal and diverse nation
cy-gb	Cymru fel gwlad gyfiawn, gydradd ac amrywiol

en-gb	Diversity
cy-gb	a)  Amrywiaeth

en-gb	12.180 Justice in Wales should be for the people of Wales.
cy-gb	12.180  Dylai cyfiawnder yng Nghymru fod i bobl Cymru.

en-gb	A focus of this approach would be to address the current inequalities in the justice system with regard to Black, Asian and Minority Ethnic groups, women, LGBT people, disabled people and those on low incomes or subject to other economic disadvantages.
cy-gb	Ffocws yn hyn o beth fyddai mynd i'r afael â'r anghydraddoldebau presennol yn y system gyfiawnder o ran grwpiau Pobl Dduon, Asiaidd a Lleiafrifoedd Ethnig, menywod, pobl LGBT, pobl anabl a'r rheini ar incymau isel neu sy'n profi anfanteision economaidd eraill.

en-gb	These inequalities need to be tackled with greater determination.
cy-gb	Mae angen mynd i'r afael â'r anghydraddoldebau hyn yn fwy pendant.

en-gb	We welcome the initiatives the Welsh Government has taken with respect to hate crime.
cy-gb	Croesawn y mentrau mae Llywodraeth Cymru wedi'u rhoi ar waith o ran troseddau casineb.

en-gb	We also welcome the work undertaken as a result of Welsh legislation aimed at tackling violence against women, sexual violence and domestic abuse.
cy-gb	Hefyd, croesawn y gwaith a wnaed o ganlyniad i ddeddfwriaeth Gymreig sy'n anelu at fynd i'r afael â thrais yn erbyn menywod, trais rhywiol a chamdrin domestig.

en-gb	We have highlighted some of the further steps which are necessary:
cy-gb	Rydym wedi tynnu sylw at rai o'r camau pellach sydd  eu hangen:

en-gb	Alternatives to custody for women convicted of offences, particularly those with caring responsibilities, should be developed – see paragraphs 4.271 and following.
cy-gb	12.180.1 Dylid datblygu opsiynau amgen i gadw menywod a geir  yn euog o drosedd yn y carchar, yn enwedig menywod  â chyfrifoldebau gofalu – gweler paragraffau 4.271 ac  wedi hynny.

en-gb	Research to establish the underlying causes of the overrepresentation of people from Black, Asian and Minority Ethnic backgrounds in the justice system in Wales.
cy-gb	12.180.2 Ymchwil i bennu achosion sylfaenol gorgynrychiolaeth pobl o gefndiroedd Pobl Dduon, Asiaidd a Lleiafrifoedd Ethnig yn y system gyfiawnder yng Nghymru.

en-gb	Increased support for front line services to support individuals suffering from mental ill health, to avoid the need for them to come into contact with the justice system.
cy-gb	12.180.3 Mwy o gefnogaeth i wasanaethau rheng flaen er mwyn cynorthwyo unigolion â salwch meddwl, fel nad ydynt yn dod i gysylltiad â'r system gyfiawnder.

en-gb	Apprenticeships in the police and legal professions (see paragraphs 4.131 and 9.51).
cy-gb	12.180.4 Prentisiaethau o fewn yr heddlu a phroffesiynau cyfreithiol (gweler paragraffau 4.131 a 9.51).

en-gb	There should be an emphasis on seeking to attract recruits from under-represented groups and those from more deprived socio-economic areas.
cy-gb	Dylid rhoi pwyslais ar geisio denu newydd-ddyfodiaid o grwpiau nas cynrychiolir yn ddigonol a'r rhai o ardaloedd economaidd-gymdeithasol  mwy difreintiedig.

en-gb	Steps should be taken to raise awareness in Wales of entitlements to legal aid and other available advice, as well as contributing evidence about where eligibility thresholds should be set and supporting pilots to establish the most effective means of delivering early advice on issues such as welfare benefits and housing problems (see paragraphs 3.66.3 and 3.66.4).
cy-gb	12.180.5 Dylid cymryd camau i godi ymwybyddiaeth yng Nghymru o'r hawl i gael cymorth cyfreithiol a chyngor arall sydd ar gael, yn ogystal â chyfrannu tystiolaeth ynghylch pennu trothwyon cymhwysedd a chefnogi cynlluniau peilot i bennu'r dulliau mwyaf effeithiol o roi cyngor cynnar ar faterion fel budd-daliadau lles a phroblemau tai (gweler paragraffau 3.66.3 a 3.66.4).

en-gb	This need not await the establishment of an independent body.
cy-gb	Nid oes angen aros i sefydlu corff annibynnol i wneud hyn.

en-gb	HMCTS should publish its audit of the accessibility of courts in Wales to allow scrutiny of priorities for investment.
cy-gb	12.180.6 Dylai Gwasanaeth Llysoedd a Thribiwnlysoedd EM gyhoeddi ei archwiliad o hygyrchedd llysoedd yng Nghymru fel bod modd craffu ar flaenoriaethau buddsoddi.

en-gb	Providing support for the use of digital services for those who are not able to use a digital system, as we have suggested at paragraph 8.13.
cy-gb	12.180.7 Helpu pobl i ddefnyddio gwasanaethau digidol os na allant wneud hynny, fel rydym wedi'i awgrymu ym mharagraff 8.13.

en-gb	Fairness and equality
cy-gb	b)  tegwch a chydraddoldeb

en-gb	12.181 With legislative devolution of justice, the Welsh Government and the Assembly should make significant reforms which would make a material contribution to Wales being a just, equal, diverse and prosperous nation.
cy-gb	12.181 Yn sgil datganoli cyfiawnder yn ddeddfwriaethol, dylai Llywodraeth Cymru a'r Cynulliad gyflwyno diwygiadau sylweddol a fyddai'n gwneud cyfraniad pwysig at greu Cymru gyfiawn, gyfartal, amrywiol a llewyrchus.

en-gb	We have already explained the contribution that could be made, but the following is a summary:
cy-gb	Rydym eisoes wedi egluro'r cyfraniad y gellid ei wneud, ond isod crynhoir y prif rannau:

en-gb	The provision of advice and legal aid to enable people in Wales to access support at an earlier stage and avoid the need for court proceedings – see paragraph 3.66.
cy-gb	12.181.1  Darparu cyngor a chymorth cyfreithiol er mwyn galluogi pobl yng Nghymru i gael cymorth yn gynharach ac osgoi'r angen i fynd i'r llys – gweler paragraff 3.66.

en-gb	A scheme for ombudsmen services to deal with the majority of small civil disputes – see paragraph 5.57.
cy-gb	12.181.2 Cynllun i wasanaethau ombwdsmon ymdrin â'r mwyafrif o anghydfodau sifil bach – gweler paragraff 5.57.

en-gb	Designated courts to adopt a problem-solving approach engaging a range of services to ensure that, where a case has had to come to court, the issues faced by both victims and defendants can be addressed in a holistic way – see paragraph 4.166.
cy-gb	12.181.3 Llysoedd dynodedig i fynd ati i ddatrys problemau mewn ffordd sy'n cynnwys amrywiaeth o wasanaethau er mwyn sicrhau, lle mae achos wedi gorfod dod i'r llys, y gellir ymdrin â'r materion a wynebir gan ddioddefwyr a diffynyddion mewn ffordd gyfannol - gweler paragraff 4.166.

en-gb	Recruitment to the judiciary – see paragraph 12.156. This should be mirrored for other appointments in the justice system.
cy-gb	12.181.4 Recriwtio i'r farnwriaeth – gweler paragraff 12.156, dylai hyn gael ei wneud ar gyfer penodiadau eraill yn y system gyfiawnder.

en-gb	The establishment of a strong, distinct legal identity for Wales in terms of both its legislation and its administration of justice would strengthen the appeal to those seeking a career or to build a business in Wales.
cy-gb	Byddai sefydlu hunaniaeth gyfreithiol gref a nodedig i Gymru o ran ei deddfwriaeth a'r ffordd mae'n gweinyddu cyfiawnder yn cynyddu'r apêl i'r sawl sydd am ddilyn gyrfa neu sefydlu busnes yng Nghymru.

en-gb	This could result in new career opportunities for a more diverse range of people.
cy-gb	Gallai hyn arwain at gyfleoedd gyrfa newydd i ystod ehangach o bobl.

en-gb	12.182 There are both significant needs and significant opportunities to achieve a reformed justice system which is truly integrated into policies for a fair, just and prosperous Wales.
cy-gb	12.182 Mae anghenion sylweddol a chyfleoedd sylweddol i gyflawni system gyfiawnder ddiwygiedig sydd wedi'i hintegreiddio'n wirioneddol mewn polisïau ar gyfer Cymru deg, gyfiawn a llewyrchus.

en-gb	We are encouraged by the insights and determination of those who contributed to developing this vision.
cy-gb	Mae dealltwriaeth a phendantrwydd y sawl a gyfrannodd at ddatblygu'r weledigaeth hon wedi bod yn galonogol.

en-gb	12.183 There are undeniably serious issues in the way of achieving what we have set out, particularly leadership, capacity, capability and confidence and the retention of the ablest in Wales or the encouragement of their return.
cy-gb	12.183 Yn ddiau, mae problemau difrifol yn ein rhwystro rhag cyflawni ein nod, yn enwedig arweinyddiaeth, gallu, adnoddau a hyder a chadw'r goreuon yng Nghymru neu eu hannog i ddychwelyd.

en-gb	However, we believe that these, if fully addressed in the round across the Welsh education system and in government, should not stand in the way of achieving the fundamental and necessary changes we have identified.
cy-gb	Fodd bynnag, credwn, os eir i'r afael â'r rhain drwy system addysg Cymru ac o fewn y llywodraeth, na ddylent ein hatal rhag cyflwyno'r newidiadau sylfaenol ac angenrheidiol a nodwyd gennym.

en-gb	the implementation and monitoring of our recommendations
cy-gb	Gweithredu a monitro ein hargymhellion

en-gb	12.184 We have made a number of recommendations throughout the report which could be implemented under the current scheme of devolution to the benefit of the people of Wales.
cy-gb	12.184 Rydym wedi gwneud nifer o argymhellion drwy gydol yr adroddiad a allai gael eu gweithredu o dan y drefn ddatganoli bresennol er budd pobl Cymru.

en-gb	Many of the recommendations however will require legislation of the UK Parliament.
cy-gb	Fodd bynnag, bydd llawer o'r argymhellion yn gofyn am ddeddfwriaeth Senedd y DU.

en-gb	12.185 It would be unacceptable and a wrong to the people of Wales to fail to reform the justice system as it currently operates.
cy-gb	12.185 Byddai'n annerbyniol ac yn annheg peidio â diwygio'r system gyfiawnder fel y mae, i bobl Cymru.

en-gb	12.186 A start needs to be made immediately.
cy-gb	12.186 Rhaid dechrau arni nawr.

en-gb	The Welsh Government should set out its list of the recommendations it will seek to implement under the current scheme of devolution.
cy-gb	Dylai Llywodraeth Cymru restru'r argymhellion y bydd yn ceisio eu rhoi ar waith o dan y drefn ddatganoli bresennol.

en-gb	We would hope and expect that the Home Office and the Ministry of Justice would work with the Welsh Government to implement those recommendations.
cy-gb	Byddem yn gobeithio ac yn disgwyl i'r Swyddfa Gartref a'r Weinyddiaeth Gyfiawnder weithio gyda Llywodraeth Cymru er mwyn gweithredu'r argymhellion hynny.

en-gb	12.187 The Assembly should be closely involved in the ongoing process of reform.
cy-gb	12.187 Dylai'r Cynulliad chwarae rhan bwysig yn y diwygiadau parhaus.

en-gb	We envisage a small committee being formed to monitor on an open and transparent basis the implementation of the recommendations under the current scheme of devolution and review on a regular basis the progress that is being made towards implementing the recommendations that require legislation of the UK Parliament.
cy-gb	Rhagwelwn sefydlu pwyllgor bach i fonitro'r ffordd y gweithredir yr argymhellion o dan y drefn ddatganoli bresennol, mewn ffordd agored a thryloyw, ac adolygu hynt gweithredu'r argymhellion sydd angen deddfwriaeth Senedd y DU yn rheolaidd.

en-gb	the Welsh Government should begin the process of reform by listing the recommendations it will seek to implement whilst the current scheme of devolution continues. the Assembly should make arrangements to monitor and review the process of reform.
cy-gb	Dylai Llywodraeth Cymru ddechrau'r broses o ddiwygio drwy restru'r argymhellion y bydd yn ceisio eu rhoi ar waith tra bydd y drefn ddatganoli bresennol yn parhau. Dylai'r Cynulliad wneud trefniadau i fonitro ac adolygu'r broses ddiwygio.

en-gb	Appendix A
cy-gb	Atodiad A

en-gb	List of figures
cy-gb	Rhestr o ffigurau

en-gb	Figure 1:
cy-gb	ffigur 1:

en-gb	Timeline of democratic devolution in Wales, 1997 to 2019
cy-gb	Llinell amser datganoli democrataidd yng Nghymru, 1997 i 2019

en-gb	Expenditure on courts and tribunals, legal aid, criminal injuries compensation and prisons and probation in Wales
cy-gb	Gwariant ar lysoedd a thribiwnlysoedd, cymorth cyfreithiol, digolledu am anafiadau troseddol a'r gwasanaeth carchardai a phrawf yng Nghymru

en-gb	Figure 3
cy-gb	ffigur 3:

en-gb	Real terms change in overall resource spending on prisons and change in prisoner population across England and Wales andin Wales
cy-gb	Newid mewn termau real mewn gwariant adnoddau cyffredinol ar garchardai a newid ym mhoblogaeth y carchardai ledled Cymru a Lloegr ac yng Nghymru

en-gb	Expenditure on legal aid in England and in Wales
cy-gb	Gwariant ar gymorth cyfreithiol yn Lloegr ac yng Nghymru

en-gb	Civil and family legal aid in Wales 2011-12 to 2018-19
cy-gb	Cymorth cyfreithiol sifil a theuluol yng Nghymru 2011-12 i 2018-19

en-gb	Legal aid for court representation and advocacy in family matters
cy-gb	Cymorth cyfreithiol ar gyfer cynrychiolaeth ac eiriolaeth yn y llys mewn materion teuluol

en-gb	Civil and family legal aid providers in Wales 2011 to 2019
cy-gb	Darparwyr cymorth cyfreithiol sifil a theuluol yng Nghymru 2011 i 2019

en-gb	Volume of civil and family representation applications granted to legal aid providers in Cardiff, Rhondda Cynon Taff and Wrexham by category
cy-gb	Nifer y ceisiadau am gynrychiolaeth sifil a theuluol gan ddarparwyr cymorth cyfreithiol yng Nghaerdydd, Rhondda Cynon Taf a Wrecsam a gymeradwywyd yn ôl categori

en-gb	Income of third sector advice providers in Wales, 2017-18
cy-gb	Incwm darparwyr gwasanaethau cynghori yn y trydydd sector yng Nghymru, 2017-18

en-gb	Funding streams for the Citizens Advice in Wales
cy-gb	Ffrydiau ariannu ar gyfer Cyngor ar Bopeth Lleol yng Nghymru

en-gb	to
cy-gb	i

en-gb	Criminal legal aid in Wales 2011-12 to 2018-19
cy-gb	Cymorth cyfreithiol troseddol yng Nghymru 2011-12 i 2018-19

en-gb	Criminal legal aid providers in Wales 2011 to 2019
cy-gb	Darparwyr cymorth cyfreithiol troseddol yng Nghymru 2011 i 2019

en-gb	Criminal duty solicitors across Wales
cy-gb	Cyfreithwyr troseddol ar ddyletswydd ledled Cymru

en-gb	The complexity of the justice system in Wales
cy-gb	Cymhlethdod y system gyfiawnder yng Nghymru

en-gb	BAME representation in police, CPS, prison, probation staff and the judiciary across Wales in 2019
cy-gb	Cynrychiolaeth BAME ymhlith staff yr heddlu, Gwasanaeth Erlyn y Goron, carchardai, y gwasanaeth prawf a'r farnwriaeth yng Nghymru yn 2019

en-gb	BAME police officers by force in Wales in 2019
cy-gb	Swyddogion yr heddlu BAME fesul heddlu yng Nghymru yn 2019

en-gb	People residing in Wales who entered the criminal justice system for the first time who were identified by ethnicity
cy-gb	Pobl sy'n byw yng Nghymru a ddaeth yn rhan o'r system cyfiawnder troseddol am y tro cyntaf a nodwyd yn ôl ethnigrwydd

en-gb	Trajectory of police precepts for Welsh police forces from
cy-gb	Trywydd praeseptau'r heddlu ar gyfer heddluoedd Cymru o

en-gb	1995-96 to 2018-19
cy-gb	1995-1996 i 2018-19

en-gb	The level of precept in 2018-19 for each Welsh force
cy-gb	Lefel y praesept yn 2018/19 ar gyfer pob heddlu yng Nghymru

en-gb	Police funding in Wales
cy-gb	Cyllid yr Heddlu yng Nghymru

en-gb	Change in staff numbers in the four Welsh police forces
cy-gb	Newid yn niferoedd y staff yn y pedwar heddlu yng Nghymru

en-gb	Demographics and recorded crime rates by each Welsh police force in 2019
cy-gb	Demograffeg a chyfraddau troseddau a gofnodwyd gan bob heddlu yng Nghymru 2019

en-gb	Rate of prosecutions and convictions in England and Wales
cy-gb	Cyfradd erlyniadau ac euogfarnau yng Nghymru a Lloegr

en-gb	Benefits of the whole system approach to offender managementand rehabilitation
cy-gb	Manteision y dull system gyfan o reoli ac adsefydlu troseddwyr

en-gb	HMPPS net resource expenditure 2018-19
cy-gb	Gwariant Adnoddau Net Gwasanaeth Carchardai a Phrawf EM 2018-19

en-gb	Use of treatment requirements in Community Orders and Suspended Sentence Orders in England and Wales
cy-gb	Defnydd o ofynion triniaeth mewn Gorchmynion Cymunedol a Gorchmynion Dedfrydau Gohiriedig yng Nghymru a Lloegr

en-gb	Proportion of offenders who reoffend  Community
cy-gb	Cyfran y troseddwyr sy'n aildroseddu - Cwmni

en-gb	Rehabilitation Company (%)
cy-gb	Adsefydlu Cymunedol (%)

en-gb	Proportion of offenders who reoffend
cy-gb	Cyfran y troseddwyr sy'n aildroseddu - Gwasanaeth

en-gb	NPS (%)
cy-gb	Prawf Cenedlaethol (%)

en-gb	The cost of each prison in Wales as at 2017-18
cy-gb	Cost pob carchar yng Nghymru ar 2017-18

en-gb	Prison capacity, population and staffing in 2019
cy-gb	Capasiti'r carchar, poblogaeth a staff 2019

en-gb	The location of all Welsh prisoners including women in 2018
cy-gb	Lleoliad pob carcharor yng Nghymru gan gynnwys menywod yn 2018

en-gb	Welsh prisons’ performance ratings 2018-19
cy-gb	Graddau perfformiad carchardai Cymru 2018-19

en-gb	Number of self-harm incidents 2008 to 2018
cy-gb	Nifer y digwyddiadau yn ymwneud â hunan-niweidio 2004 i 2018

en-gb	Costs of keeping women in custody in 2017-18
cy-gb	Costau cadw menywod yn y carchar

en-gb	Overarching framework of the Future Generations Act
cy-gb	Fframwaith cyffredinol Deddf Cenedlaethau'r Dyfodol

en-gb	Challenges to Welsh public authorities
cy-gb	Heriau i awdurdodau cyhoeddus yng Nghymru

en-gb	Caseload in the Welsh tribunals 2016-17 to 2018-19
cy-gb	Llwyth achosion tribiwnlysoedd Cymru 2016 i 2019

en-gb	Coroners Areas in Wales
cy-gb	Ardaloedd crwneriaid yng Nghymru

en-gb	Number and rate of children looked after in Wales 2003 to 2018
cy-gb	Nifer a chyfradd y plant sy'n derbyn gofal yng Nghymru 2003 i 2018

en-gb	Comparisons of the rate of looked after children by local authority 2004 to 2018 in the UK
cy-gb	Cymharu cyfradd plant sy'n derbyn gofal 2004 i 2018, yn y DU

en-gb	Variations in numbers of looked after children in Wales
cy-gb	Amrywiadau yn niferoedd y plant sy'n derbyn gofal yng Nghymru

en-gb	Map showing rates of looked after children per 10,000 population by local authority 2017-18
cy-gb	Map sy'n dangos cyfraddau plant sy'n derbyn gofal fesul 10,000 o'r boblogaeth yn ôl awdurdod lleol 2017-18

en-gb	Comparisons of the rate per 10,000 children looked after by region across England and Wales
cy-gb	Cymariaethau o'r gyfradd fesul 10,000 o blant sy'n derbyn gofal yn ôl rhanbarth ledled Cymru a Lloegr

en-gb	Rates per 100,000 applications for and resulting Care Orders per child
cy-gb	Cyfraddau fesul 100,000 o geisiadau am Orchmynion Gofal a Gorchmynion Gofal Canlyniadol fesul plentyn

en-gb	Placements of children looked after at 31 March 2014 to 2018 in Wales
cy-gb	Lleoliadau Plant sy'n Derbyn Gofal ar 31 Mawrth, 2014 i 2018 yng Nghymru

en-gb	Costs of a care order case
cy-gb	Costau achos gorchymyn gofal

en-gb	Overall expenditure by local authorities in Wales on looked after children
cy-gb	Gwariant cyffredinol awdurdodau lleol yng Nghymru ar blant sy'n derbyn gofal

en-gb	Court closures in Wales by jurisdiction 2001 to 2010
cy-gb	Cau llysoedd yng Nghymru yn ôl awdurdodaeth 2001 i 2010

en-gb	HMCTS venues in Wales by jurisdiction in 2000 and 2019
cy-gb	Lleoliadau Gwasanaeth Llysoedd a Thribiwnlysoedd EM yng Nghymru yn 2000 a 2019

en-gb	Courts and tribunals in Wales by jurisdiction in 2019
cy-gb	Llysoedd a thribiwnlysoedd yng Nghymru yn ôl awdurdodaeth y llys yn 2019

en-gb	Locations and heat map of the main and branch offices of law firms in 2019
cy-gb	Lleoliadau a map gwres prif swyddfeydd a swyddfeydd cangen cwmnïau cyfreithwyr

en-gb	Size of population per law firm by local authority area in 2019
cy-gb	Nifer y bobl fesul cwmni cyfreithwyr yn ôl ardal awdurdod lleol

en-gb	Self-employed barristers 2010 to 2019
cy-gb	Bargyfreithwyr hunangyflogedig 2010 hyd at 2019

en-gb	Gross Value Added in legal activities in Wales, 2008 to 2017
cy-gb	Gwerth Ychwanegol Gros mewn gweithgareddau cyfreithiol yng Nghymru, 2008 i 2017

en-gb	UK cities (excluding London) by number of legal activities businesses per 10,000 head of population
cy-gb	Dinasoedd y DU (ac eithrio Llundain) yn ôl nifer y busnesau â gweithgareddau cyfreithiol fesul 10,000 y pen o'r boblogaeth

en-gb	Number and route of those qualifying as a solicitor in England and Wales
cy-gb	Nifer a llwybr y rhai sy'n cymhwyso fel cyfreithiwr yng Nghymru a Lloegr

en-gb	Areas of law practised in England, England (without London) and Wales in 2019
cy-gb	Meysydd cyfreithiol sy'n cael eu hymarfer yn Lloegr, Lloegr (heb Lundain) a Chymru yn 2019

en-gb	Breakdown of total Welsh National Procurement Service solicitorfirm spend by the Welsh public sector
cy-gb	Dadansoddiad o gyfanswm gwariant cwmnïau cyfreithwyr Gwasanaeth Caffael Cenedlaethol Cymru yn ôl y sector cyhoeddusyng Nghymru

en-gb	Law firm nearshore UK operations
cy-gb	Gweithrediadau cwmnïau cyfreithwyr i drosglwyddo busnes o agos

en-gb	Law student numbers in UK and Wales 2016-2017
cy-gb	Niferoedd y myfyrwyr sy'n astudio'r gyfraith yn y DU a Chymru 2016 i 2017

en-gb	Breakdown of law student numbers in Wales by institution 2017-18
cy-gb	Dadansoddiad o niferoedd y myfyrwyr sy'n astudio'r Gyfraith fesul sefydliad ar gyfer 2017 i 2018

en-gb	Law student numbers in Wales by domicile 2017-18
cy-gb	Niferoedd y myfyrwyr sy'n astudio'r Gyfraith fesul domisil 2017-18

en-gb	Law graduates in Wales known destination (2016-17 cohort)
cy-gb	Cyrchfan hysbys graddedigion y Gyfraith yng Nghymru carfan 2016-17)

en-gb	Welsh law school rankings in the UK
cy-gb	Statws ysgolion y gyfraith Cymru yn y DU

en-gb	Professional legal education – providers in Wales
cy-gb	Addysg gyfreithiol broffesiynol – darparwyr yng Nghymru

en-gb	Student numbers in professional legal education courses in 2019
cy-gb	Niferoedd y myfyrwyr ar gyrsiau addysg gyfreithiol broffesiynol yn 2019

en-gb	Legal education initiatives in Scotland and Northern Ireland
cy-gb	Mentrau addysg gyfreithiol yn yr Alban a Gogledd Iwerddon

en-gb	Percentage of judiciary in Wales who speak Welsh
cy-gb	Canran y farnwriaeth yng Nghymru sy'n siarad Cymraeg

en-gb	Student numbers on law courses with some Welsh medium teaching
cy-gb	Niferoedd y myfyrwyr sy'n dilyn cyrsiau cyfreithiol â rhywfaint ohonynt drwy gyfrwng y Gymraeg

en-gb	APPenDIx B
cy-gb	AtoDiAD B

en-gb	expert contributors
cy-gb	Cyfranwyr arbenigol

en-gb	We would like to thank the following for their particular assistance to the
cy-gb	Hoffem ddiolch i'r canlynol am gynorthwyo'r Comisiwn drwy ystyried

en-gb	Commission in the consideration of its report:
cy-gb	ei adroddiad:

en-gb	Professor Karen Broadhurst
cy-gb	yr Athro Karen Broadhurst

en-gb	Professor of Social Work, Lancaster University, Principal Academic Advisor
cy-gb	Athro Gwaith Cymdeithasol, Prifysgol Caerhirfryn, Prif Gynghorydd

en-gb	to the Nuffield Family Justice Observatory and Co-Director of the Centre for
cy-gb	Academaidd Arsyllfa Cyfiawnder Teuluol Nuffield a Chyd-gyfarwyddwr

en-gb	Child and Family Justice Research
cy-gb	Canolfan Ymchwil Cyfiawnder Plant a Chyfiawnder Teuluol

en-gb	Bob Chapman
cy-gb	Bob Chapman

en-gb	Former Chair of the National Advice Network Wales
cy-gb	Cyn-Gadeirydd Rhwydwaith Cyngor Cenedlaethol Cymru

en-gb	Professor Conor Gearty
cy-gb	yr Athro Conor Gearty

en-gb	Professor of Human Rights Law, London School of Economics and Political
cy-gb	Athro Cyfraith Hawliau Dynol, Ysgol Economeg a Gwyddor Wleidyddol

en-gb	Science and member of Matrix Chambers
cy-gb	Llundain ac aelod o Siambrau Matrixs

en-gb	ruth henke QC
cy-gb	Ruth henke Cf

en-gb	Deputy High Court Judge and member of 30 Park Place Chambers and
cy-gb	Dirprwy Farnwr yn yr Uchel Lys ac aelod o 30 Siambrau Plas y Parc a

en-gb	Linenhall Chambers
cy-gb	Siambrau Linenhall

en-gb	umar hussain mBe
cy-gb	umar hussain MBE

en-gb	Director of Finance, South Wales Police
cy-gb	Cyfarwyddwr Cyllid, Heddlu De Cymru

en-gb	Guto Ifan
cy-gb	Guto ifan

en-gb	Dr robert Jones
cy-gb	Dr Robert Jones

en-gb	sir James munby
cy-gb	syr James Munby

en-gb	Chair of the Nuffield Family Justice Observatory and former President of the
cy-gb	Cadeirydd Arsyllfa Cyfiawnder Teuluol Nuffield a chyn-Lywydd yr Is-adran

en-gb	Family Division (retired in 2018)
cy-gb	Deuluol (ymddeolodd yn 2018)

en-gb	Professor Alan Paterson oBe
cy-gb	yr Athro Alan Paterson oBE

en-gb	Professor of Law, University of Strathclyde
cy-gb	Athro'r Gyfraith, Prifysgol Strathclyde

en-gb	Fran targett
cy-gb	fran targett

en-gb	Chair of the National Advice Network
cy-gb	Cadeirydd y Rhwydwaith Cynghori Cenedlaethol

en-gb	Professor thomas Watkin QC
cy-gb	yr Athro thomas watkin Cf

en-gb	Honorary Professor of the School of Law and Politics, Cardiff University
cy-gb	Athro Anrhydeddus Ysgol y Gyfraith a Gwleidyddiaeth, Prifysgol Caerdydd

en-gb	APPenDIx B 521
cy-gb	AtoDiAD B 537

en-gb	Commissioners’ biographies
cy-gb	Bywgraffiadau'r Comisiynwyr

en-gb	Lord thomas of Cwmgiedd, Chair of the Commission on Justice in Wales Lord Thomas was appointed as the Lord Chief Justice of England and Wales in 2013 and retired in October 2017.
cy-gb	yr Arglwydd thomas o Gwmgiedd, Cadeirydd y Comisiwn ar Gyfiawnder yng nghymruPenodwyd yr Arglwydd Thomas yn Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr yn 2013 ac ymddeolodd ym mis Hydref 2017.

en-gb	He was called to the Bar in 1969 and became a Queen’s Counsel in 1984.
cy-gb	Fe'i galwyd i'r Bar yn 1969 a daeth yn Gwnsler y Frenhines yn 1984.

en-gb	He was appointed an Assistant Recorder in 1984, a Recorder in 1987 and a High Court judge in 1996.
cy-gb	Fe'i penodwyd yn Gofiadur Cynorthwyol yn 1984, yn Gofiadur yn 1987 ac yn farnwr Uchel Lys yn 1996.

en-gb	His other senior judicial leadership roles include Presiding Judge of the Wales and Chester circuit, Senior Presiding Judge for England and Wales, Vice-President of the Queen’s Bench Division and President of the Queen’s Bench Division.
cy-gb	Mae ei uwchrolau eraill ym maes arweinyddiaeth farnwrol yn cynnwys Barnwr Llywyddol Cylchdaith Cymru a Chaer, Uwch-farnwr Llywyddol Cymru a Lloegr, Is-lywydd Adran Mainc y Frenhines a Llywydd Adran Mainc y Frenhines.

en-gb	He is Chancellor of Aberystwyth University, Chairman of the Financial Markets Law Committee and President of the Qatar International Court.
cy-gb	Ef yw Cadeirydd Prifysgol Aberystwyth, Cadeirydd Pwyllgor y Gyfraith ar gyfer Marchnadoedd Ariannol, a Llywydd Llys Rhyngwladol Qatar.

en-gb	simon Davies
cy-gb	simon Davies

en-gb	Mr Davies was most recently the Chief People, Legal and Strategy Officer and a member of the Executive Committee of Lloyds Banking Group, following 25 years at Linklaters, one of the leading global law firms and the last eight of those years as Firmwide Managing Partner.
cy-gb	Yn fwyaf diweddar Mr Davies oedd Prif Swyddog Pobl, Cyfreithiol a Strategaeth Grŵp Bancio Lloyds ac roedd yn aelod o'r Pwyllgor Gweithredol, yn dilyn 25 mlynedd yn Linklaters, un o'r prif gwmnïau cyfreithiol byd-eang lle y bu'n Bartner Rheoli'r Cwmni cyfan am yr wyth mlynedd olaf.

en-gb	He is a Solicitor of the Senior Courts of England and Wales, has practised in Hong Kong and Japan, and is closely involved with fostering relations between the UK and China.
cy-gb	Mae'n Gyfreithiwr yn Uwch-lysoedd Cymru a Lloegr, mae wedi ymarfer yn Hong Kong a Japan ac yn ymwneud yn agos â meithrin cysylltiadau rhwng y DU a Tsieina.

en-gb	Professor elwen evans QC
cy-gb	yr Athro Elwen Evans Cf

en-gb	Professor Evans is one of the UK’s leading criminal barristers who led the prosecution in the April Jones murder case and the defence team in the Gleision mine disaster case.
cy-gb	Yr Athro Evans yw un o fargyfreithwyr troseddol blaenllaw'r DU a arweiniodd yr erlyniad yn achos llofruddiaeth April Jones a thîm yr amddiffyniad yn achos trychineb pwll glo Gleision.

en-gb	She sits as a Recorder at the Crown Court and was appointed Head of the College of Law and Criminology at Swansea University in 2015.
cy-gb	Mae'n eistedd fel Cofiadur yn Llys y Goron ac fe'i penodwyd yn Bennaeth Coleg y Gyfraith a Throseddeg ym Mhrifysgol Abertawe yn 2015.

en-gb	Dr nerys Llewelyn Jones
cy-gb	Dr nerys Llewelyn Jones

en-gb	Dr Llewelyn Jones is Managing Partner of Agri Advisor in Carmarthenshire, which she founded in 2011 to provide specialist legal and advocacy services to farmers, landowners and people living in rural areas.
cy-gb	Dr Llewelyn Jones yw Partner Rheoli Agri Advisor yn Sir Gaerfyrddin, a sefydlodd yn 2011 i ddarparu gwasanaethau cyfreithiol ac eirioli arbenigol i ffermwyr, perchnogion tir a phobl sy'n byw mewn ardaloedd gwledig.

en-gb	She has first-hand knowledge of the farming industry and a PhD in Sustainable Agriculture and its Implementation at an International, European and regional level.
cy-gb	Mae ganddi wybodaeth uniongyrchol am y diwydiant ffermio a Doethuriaeth mewn Amaethyddiaeth Gynaliadwy a'i Gweithrediad ar lefel Ryngwladol, Ewropeaidd a Rhanbarthol.

en-gb	She is an accredited mediator and a fellow of the Agricultural Law Association.
cy-gb	Mae'n gyfryngwr achrededig ac yn un o gymrodyr Cymdeithas y Gyfraith Amaethyddol.

en-gb	522 APPenDIx B
cy-gb	538 AtoDiAD B

en-gb	Juliet Lyon CBe
cy-gb	Juliet Lyon CBE

en-gb	Ms. Lyon is a Visiting Professor at the School of Law, Birkbeck, University of London and Chair of the Independent Advisory Panel on Deaths in Custody.
cy-gb	Ar hyn o bryd mae Ms. Lyon yn Athro Gwadd yn Ysgol y Gyfraith, Birkbeck, Prifysgol Llundain ac yn Gadeirydd y Panel Cynghori Annibynnol ar Farwolaethau yn y Ddalfa.

en-gb	She is a member of the Advisory Council of the Winston Churchill Memorial Trust.
cy-gb	Mae'n aelod o Gyngor Cynghorol Ymddiriedolaeth Goffaol Winston Churchill.

en-gb	Previously she was Director of the Prison Reform Trust and Secretary General of Penal Reform International.
cy-gb	Mae'n gyn-Gyfarwyddwr yr Ymddiriedolaeth Diwygio Carchardai ac yn gyn-Ysgrifennydd Cyffredinol Penal Reform International.

en-gb	She had a lead role on women’s justice as a Commissioner of the UK Women’s National Commission.
cy-gb	Roedd ganddi rôl flaenllaw ym maes cyfiawnder menywod fel Comisiynydd Comisiwn Cenedlaethol Menywod y DU.

en-gb	sarah Payne CBe
cy-gb	sarah Payne CBE

en-gb	Ms. Payne’s former roles include Director for the National Offender Management Service in Wales, Chief Executive of the Wales Probation Trust and Chair of the All Wales Criminal Justice Board.
cy-gb	Mae rolau blaenorol Ms Payne yn cynnwys Cyfarwyddwr y Gwasanaeth Cenedlaethol Rheoli Troseddwyr yng Nghymru, Prif Weithredwr Ymddiriedolaeth Prawf Cymru a Chadeirydd Bwrdd Cyfiawnder Troseddol Cymru Gyfan.

en-gb	She now works as an independent advisor on health, security and social justice matters and was a member of the advisory panel for the Lammy Review which recently reported on the treatment of, and outcomes for, Black, Asian and Minority Ethnic individuals in the Criminal Justice System.
cy-gb	Mae nawr yn gweithio fel cynghorydd annibynnol ar faterion iechyd, diogelwch a chyfiawnder cymdeithasol a bu'n aelod o'r panel cynghori ar gyfer Adolygiad Lammy a gyflwynodd adroddiad yn ddiweddar ar y ffordd y caiff unigolion o gefndir Du, Asiaidd a Lleiafrifoedd Ethnig eu trin yn y System Cyfiawnder Troseddol a'r canlyniadau ar eu cyfer.

en-gb	Professor rick rawlings
cy-gb	yr Athro Rick Rawlings

en-gb	Professor Rawlings is Professor of Public Law at University College London and Distinguished Honorary Professor at Cardiff University.
cy-gb	Mae'r Athro Rawlings yn Athro Cyfraith Gyhoeddus yng Ngholeg Prifysgol Llundain ac yn Athro Anrhydeddus Nodedig ym Mhrifysgol Caerdydd.

en-gb	He has written extensively about Welsh devolution, and on many other aspects of UK and European public law.
cy-gb	Mae wedi ysgrifennu'n helaeth ar ddatganoli yng Nghymru, ac ar sawl agwedd arall ar gyfraith gyhoeddus y DU ac Ewrop.

en-gb	A former Legal Adviser to the House of Lords Constitution Committee, he is a fellow of the Learned Society of Wales and Honorary Bencher of Middle Temple.
cy-gb	Fel cyn-Gynghorydd Cyfreithiol Pwyllgor Cyfansoddiad Tŷ'r Arglwyddi, mae'n gymrawd Cymdeithas Ddysgedig Cymru ac yn Feinciwr Anrhydeddus y Deml Ganol.

en-gb	He was most recently a Leverhume Major Research Fellow.
cy-gb	Yn fwyaf diweddar, bu'n Gymrawd Prif Ymchwil Leverhume.

en-gb	Professor Peter vaughan QPm
cy-gb	yr Athro Peter Vaughan QPM

en-gb	Professor Peter Vaughan was appointed Chief Constable of South Wales
cy-gb	Yr Athro Peter Vaughan yw Cyfarwyddwr Plismona a Diogelwch Prifysgol De Cymru.

en-gb	Police in 2010 and retired at the end of 2017, after 33 years police service.
cy-gb	Cyn hyn, bu'n Brif Gwnstabl Heddlu De Cymru rhwng 2010 a 2017, pan ymddeolodd ar ôl 33 o flynyddoedd gyda'r heddlu.

en-gb	As Chief Constable he was a vice president of the Association of Chief Police Officers (ACPO) and vice chair of the National Police Chiefs’ Council (NPCC).
cy-gb	Yn ystod ei gyfnod fel Prif Gwnstabl, bu'n Is-Lywydd Cymdeithas Prif Swyddogion yr Heddlu ac yn IsGadeirydd Cyngor Cenedlaethol Prif Swyddogion yr Heddlu.

en-gb	He also chaired the Welsh Chief Officer Group, the Cwm Taf Regional Collaboration Board and the Welsh Joint Emergency Service Group.
cy-gb	Cadeiriodd hefyd Grŵp Prif Swyddogion Cymru, Bwrdd Cydweithredu Rhanbarthol Cwm Taf a Chyd-grŵp Gwasanaethau Brys Cymru.

en-gb	He was also the national police lead for the service response to the Strategic Policing Requirement.
cy-gb	Bu'n arweinydd cenedlaethol ymateb gwasanaeth yr heddlu i'r Gofyniad Plismona Strategol hefyd.

en-gb	Peter is the Vice Lord Lieutenant for the County of Mid Glamorgan.
cy-gb	Peter yw Dirprwy yn Arglwydd-Raglaw Morgannwg Ganol.

en-gb	In January 2018 he became Professor of Policing and Security at the University of South Wales.
cy-gb	Ym mis Ionawr 2018 daeth yn Athro Plismona a Diogelwch ym Mhrifysgol De Cymru.

en-gb	523
cy-gb	539

en-gb	sir Wyn Williams
cy-gb	syr wyn williams

en-gb	Sir Wyn was called to the bar in 1974 and became a Queen’s Counsel in 1992
cy-gb	Galwyd Syr Wyn i'r bar yn 1974 a daeth yn Gwnsler y Frenhines yn 1992.

en-gb	He served as a Recorder until his appointment as a specialist Chancery judge for Wales in 2004.
cy-gb	Gwasanaethodd fel Cofiadur nes iddo gael ei benodi yn farnwr Siawnsri arbenigol i Gymru yn 2004.

en-gb	He was appointed a High Court judge in 2007 and assigned to the Queen’s Bench Division.
cy-gb	Fe'i penodwyd yn farnwr Uchel Lys yn 2007 a'i neilltuo i Adran Mainc y Frenhines.

en-gb	He served as a presiding judge for the Wales Circuit and as Deputy Chairman of the Boundary Commission for Wales, and was appointed the first President of Welsh Tribunals in December 2017.
cy-gb	Gwasanaethodd fel barnwr llywyddol ar gyfer Cylchdaith Cymru ac fel Dirprwy Gadeirydd y Comisiwn Ffiniau i Gymru, ac fe'i penodwyd yn Llywydd cyntaf Tribiwnlysoedd Cymru ym mis Rhagfyr 2017.

en-gb	members of the secretariat
cy-gb	Aelodau'r ysgrifenyddiaeth

en-gb	Andrew Felton, Secretary to the Commission (December 2017)
cy-gb	Andrew Felton - Ysgrifennydd y Comisiwn (Rhagfyr 2017)

en-gb	Kate Cassidy OBE, retired Director, the Welsh Government (February 2019)
cy-gb	Kate Cassidy OBE, Cyfarwyddwr wedi ymddeol, Llywodraeth Cymru Chwefror 2019)

en-gb	Lauren Cooper, PhD student, Cardiff University (April 2019 – September 2019)
cy-gb	Lauren Cooper, myfyriwr PhD, Prifysgol Caerdydd (Ebrill 2019)

en-gb	David Gordon, on secondment, Chief Inspector, South Wales Police (March
cy-gb	David Gordon, ar secondiad, Prif Arolygydd, Heddlu De Cymru (Mawrth

en-gb	2018
cy-gb	2018-

en-gb	– February
cy-gb	Chwefror

en-gb	Chris James (March 2018)
cy-gb	Chris James (Mawrth 2018)

en-gb	Nick Johnson (March 2019)
cy-gb	Nick Johnson (Mawrth 2019)

en-gb	Nova Leonard (January 2018 – September 2019)
cy-gb	Nova Leonard (Ionawr 2018)

en-gb	David Slade (March 2019)
cy-gb	David Slade (Mawrth 2019)

en-gb	Katherine Thomas (March 2019 – June 2019)
cy-gb	Katherine Thomas (Mawrth 2019 – Mehefin 2019)

en-gb	Rhys Thomas, on secondment, Barrister, Iscoed Chambers, Swansea
cy-gb	Rhys Thomas, ar secondiad, Bargyfreithiwr, Siambrau Iscoed, Abertawe

en-gb	January
cy-gb	Ionawr

en-gb	Martin Wade (October 2018)
cy-gb	Martin Wade (Hydref 2018)

en-gb	The other members of the Secretariat were seconded by the Welsh Government.
cy-gb	Cafodd aelodau eraill yr Ysgrifenyddiaeth eu darparu ar secondiad gan Lywodraeth Cymru.

en-gb	Principles for recommendations as set out in our call for evidence1193
cy-gb	Egwyddorion ar gyfer argymhellion fel y'u nodwyd yn ein cais am dystiolaeth 1193

en-gb	The centrality of justice to good governance, prosperity and fairness in society in Wales.
cy-gb	Pwysigrwydd cyfiawnder ar gyfer llywodraethu da, ffyniant a thegwch o fewn cymdeithas yng Nghymru.

en-gb	The underpinning of the Rule of Law and the independence of the judiciary.
cy-gb	Rheolaeth y Gyfraith ac annibyniaeth y farnwriaeth.

en-gb	The establishment of a robust and sustainable justice system in Wales, one which is characterised by clarity, coherence and, where appropriate, local accountability.
cy-gb	Sefydlu system gyfiawnder gadarn a chynaliadwy yng Nghymru sy'n eglur, yn rhesymegol a, lle bo'n briodol, yn atebol yn lleol.

en-gb	The delivery of speedy and effective justice in Wales in all types of cases and at proportionate cost.
cy-gb	Darparu system gyfiawnder gyflym ac effeithiol yng Nghymru ym mhob math o achos ac am gostau cymesur.

en-gb	v.
cy-gb	v.

en-gb	The proper provision of access to justice across Wales, including proper access to legal advice and to lawyers, taking into account the geography and demography of Wales, the availability of public transport and other services, the adequacy of the digital infrastructure and the significant areas of economic deprivation, both rural and post-industrial.
cy-gb	Darpariaeth briodol o fynediad at gyfiawnder ar draws Cymru, gan gynnwys mynediad priodol at gyngor cyfreithiol a chyfreithwyr, gan ystyried daearyddiaeth a demograffeg Cymru, argaeledd trafnidiaeth gyhoeddus a gwasanaethau eraill, digonolrwydd y seilwaith digidol ac ardaloedd o amddifadedd economaidd sylweddol, gwledig ac ôl-ddiwydiannol.

en-gb	vi.
cy-gb	vi.

en-gb	The proper coordination and integration of services and support in Wales across all areas of justice, particularly in relation to resolving problems relating to debt, housing and employment, and in reducing offending and rehabilitating offenders.
cy-gb	Cydlynu ac integreiddio gwasanaethau a chymorth yn briodol yng Nghymru ar draws pob maes cyfiawnder, yn arbennig mewn perthynas â datrys problemau yn ymwneud â dyledion, tai a chyflogaeth, ac atal troseddu ac adsefydlu troseddwyr.

en-gb	vii.
cy-gb	vii.

en-gb	The provision of a strong and sustainable legal services sector based in Wales which utilises the most up-to-date technology and which is highly competitive both in expertise and cost.
cy-gb	Darparu sector gwasanaethau cyfreithiol cryf a chynaliadwy sy'n defnyddio'r dechnoleg ddiweddaraf ac sy'n gystadleuol iawn o ran arbenigedd a chost.

en-gb	viii.
cy-gb	viii.

en-gb	The provision of socially inclusive legal and vocational education and training in Wales which meets the needs of people in Wales, is cost effective and is at the forefront of equipping lawyers for modern day practice in a global market.
cy-gb	Darparu addysg a hyfforddiant cyfreithiol a galwedigaethol sy'n gynhwysol yn gymdeithasol ac yn diwallu anghenion pobl Cymru, sy'n gost-effeithiol ac sydd yn flaengar wrth arfogi cyfreithwyr ar gyfer arfer modern mewn marchnad fyd-eang.

en-gb	ix.
cy-gb	ix.

en-gb	The treatment of the English and Welsh languages on the basis of equality.
cy-gb	Trin y Gymraeg a'r Saesneg yn gyfartal.

en-gb	https://gov.wales/sites/default/files/publications/2018-02/180227-commisson-justice-wales-call-for-evidence.pdf
cy-gb	https://llyw.cymru/sites/default/files/publications/2018-02/180227-comisiwn-gyfiander-yng-nghymru-cais-am-dystiolaeth.pdf

en-gb	533
cy-gb	553

en-gb	Please note: this document has been prepared solely to assist people in understanding the [insert name of Bill] (Wales) Bill.
cy-gb	Sylwch: paratowyd y ddogfen hon yn unswydd i gynorthwyo pobl i ddeall [insert name of Bill] (Cymru).

en-gb	It should not be relied on for any other purpose.
cy-gb	Ni ddylid dibynnu arni at unrhyw ddiben arall.

en-gb	Disused Mine and Quarry Tips (Wales) Bill
cy-gb	Bil Tomenni Mwyngloddiau a Chwareli Nas Defnyddir (Cymru)

en-gb	incorporating the
cy-gb	yn ymgorffori'r

en-gb	Regulatory Impact Assessment and Explanatory Notes
cy-gb	Asesiad Effaith Rheoleiddiol a’r Nodiadau Esboniadol

en-gb	Explanatory Memorandum to the Disused Mine and Quarry Tips (Wales) Bill
cy-gb	Memorandwm Esboniadol i'r Bil Tomenni Mwyngloddiau a Chwareli Nas Defnyddir (Cymru)

en-gb	This Explanatory Memorandum has been prepared by the Local Government, Housing, Climate Change and Rural Affairs Group of the Welsh Government and is laid before Senedd Cymru.
cy-gb	Mae’r Memorandwm Esboniadol hwn wedi’i baratoi gan Grŵp Llywodraeth Leol, Tai, Newid Hinsawdd a Materion Gwledig Llywodraeth Cymru ac mae'n cael ei osod gerbron Senedd Cymru.

en-gb	In my view the provisions of the Disused Mine and Quarry Tips (Wales) Bill, introduced by me on 25 November 2024, would be within the legislative competence of Senedd Cymru.
cy-gb	Yn fy marn i, byddai darpariaethau Bil Tomenni Mwyngloddiau a Chwareli Nas Defnyddir (Cymru), a gyflwynir gennyf ar 25 Tachwedd 2024, o fewn cymhwysedd deddfwriaethol Senedd Cymru.

en-gb	Huw Irranca-Davies MS
cy-gb	Huw Irranca-Davies AS

en-gb	Deputy First Minister and Cabinet Secretary for Climate Change and Rural Affairs
cy-gb	Y Dirprwy Brif Weinidog ac Ysgrifennydd y Cabinet dros Newid Hinsawdd a Materion Gwledig

en-gb	Member of the Senedd in charge of the Bill
cy-gb	Yr Aelod o’r Senedd sy’n gyfrifol am y Bil

en-gb	Contents page
cy-gb	Tudalen Cynnwys

en-gb	Part 1 – EXPLANATORY MEMORANDUM
cy-gb	Rhan 1 – MEMORANDWM ESBONIADOL

en-gb	Legislative Competence
cy-gb	Cymhwysedd Deddfwriaethol

en-gb	Power to make subordinate legislation
cy-gb	Y pŵer i wneud is-ddeddfwriaeth

en-gb	Regulatory Impact Assessment summary
cy-gb	Crynodeb o'r Asesiad Effaith Rheoleiddiol

en-gb	Impact Assessments
cy-gb	Asesiadau o’r Effaith

en-gb	Affordability Assessment
cy-gb	Asesiad Fforddiadwyedd

en-gb	Post implementation review
cy-gb	Adolygu ar ôl gweithredu

en-gb	ANNEX 1 – Explanatory Notes
cy-gb	ATODIAD 1 – Nodiadau Esboniadol

en-gb	ANNEX 2 – Index of Standing Orders
cy-gb	ATODIAD 2  – Mynegai Rheolau Sefydlog

en-gb	ANNEX 3 – Glossary
cy-gb	ATODIAD 3 – Geirfa

en-gb	PART 1 – EXPLANATORY MEMORANDUM
cy-gb	RHAN 1 – MEMORANDWM ESBONIADOL

en-gb	The Bill provides for a new system of regulation for disused tips in Wales (both coal and non-coal), delivering a consistent approach to the assessment, registration, monitoring, maintenance and oversight of disused tips.
cy-gb	Mae'r Bil yn darparu ar gyfer system newydd o reoleiddio tomenni nas defnyddir yng Nghymru (tomenni glo a thomenni nad ydynt yn domenni glo), gan ddarparu dull cyson o asesu, cofrestru, monitro, cynnal a chadw a goruchwylio tomenni nas defnyddir.

en-gb	It removes functions placed on local authorities in Wales under the Mines and Quarries (Tips) Act 1969 (the 1969 Act) to ensure that disused tips do not constitute a danger to members of the public.
cy-gb	Mae'n dileu swyddogaethau a osodwyd ar awdurdodau lleol yng Nghymru o dan Ddeddf Mwyngloddiau a Chwareli (Tomenni) 1969 (Deddf 1969) er mwyn sicrhau nad yw tomenni nas defnyddir yn beryglus i aelodau'r cyhoedd.

en-gb	This, in effect, largely disapplies Part 2 of the 1969 Act in relation to Wales.
cy-gb	Mae hyn, i bob pwrpas, yn datgymhwyso Rhan 2 o Ddeddf 1969 mewn perthynas â Chymru i raddau helaeth.

en-gb	The Bill establishes a new body to implement the regime, the Disused Tips Authority for Wales (the Authority), whose main objective, when carrying out its functions, is to ensure that disused tips do not threaten human welfare by reason of their instability.
cy-gb	Mae'r Bil yn sefydlu corff newydd i weithredu'r gyfundrefn, Awdurdod Tomenni Nas Defnyddir Cymru (Yr Awdurdod), a phrif amcan y corff hwn wrth gyflawni ei swyddogaethau yw sicrhau nad yw tomenni nas defnyddir yn bygwth lles pobl oherwydd eu hansefydlogrwydd.

en-gb	The Bill provides the Authority with the power to require an owner of land to carry out operations, and it gives the Authority the power to carry out operations on land itself.
cy-gb	Mae'r Bil yn rhoi'r pŵer i'r Awdurdod ei gwneud yn ofynnol i berchennog ar dir gyflawni gweithrediadau, ac mae'n rhoi'r pŵer i'r Awdurdod gyflawni gweithrediadau ar dir ei hun.

en-gb	It also makes provision for connected purposes.
cy-gb	Hefyd, mae'n gwneud darpariaeth ar gyfer dibenion cysylltiedig.

en-gb	Senedd Cymru (the Senedd) has the legislative competence to make the provisions in the Disused Mine and Quarry Tips (Wales) Bill (the Bill) pursuant to Part 4 of the Government of Wales Act 2006 (GoWA 2006) as amended by the Wales Act 2017.
cy-gb	Mae gan Senedd Cymru (y Senedd) y cymhwysedd deddfwriaethol i wneud y darpariaethau ym Mil Tomenni Mwyngloddiau a Chwareli Nas Defnyddir (Cymru) (y Bil) yn unol â Rhan 4 o Ddeddf Llywodraeth Cymru 2006 fel y'i diwygiwyd gan Ddeddf Cymru 2017.

en-gb	General Policy Background
cy-gb	Cefndir Polisi Cyffredinol

en-gb	Aim of the Bill
cy-gb	Nod y Bil

en-gb	3.1 The overarching aim of the Bill is to protect human welfare by introducing a consistent and robust system of assessment, registration, management, monitoring and oversight of disused tips in Wales.
cy-gb	3.1 Nod cyffredinol y Bil yw diogelu lles pobl trwy gyflwyno system gyson a chadarn o asesu, cofrestru, rheoli, monitro a goruchwylio tomenni nas defnyddir yng Nghymru.

en-gb	3.2 The Bill should not be looked at in isolation.
cy-gb	3.2 Ni ddylid trin y Bil fel endid ar wahân.

en-gb	It forms part of, and builds upon, broader work within the Coal Tip Safety Programme to deliver against policy objectives.
cy-gb	Mae'n rhan o waith ehangach o fewn y Rhaglen Diogelwch Tomenni Glo i gyflawni yn erbyn amcanion polisi ac mae’n adeiladu ar y gwaith hwn.

en-gb	Such work includes:
cy-gb	Mae'r gwaith hwn yn cynnwys:

en-gb	funding to support local authorities in carrying out necessary maintenance works to ensure the safety of disused tips (Welsh Government allocated £44.4m to local authorities for this purpose between 2022 and 2025),
cy-gb	cyllid i gynorthwyo awdurdodau lleol i wneud gwaith cynnal a chadw angenrheidiol er mwyn sicrhau diogelwch tomenni nas defnyddir (dyrannodd Llywodraeth Cymru £44.4m i awdurdodau lleol at y diben hwn rhwng 2022 a 2025),

en-gb	continuing to build and improve partnerships and collaboration across stakeholders and public sector organisation,
cy-gb	parhau i ddatblygu a gwella partneriaethau a chydweithio gyda rhanddeiliaid a sefydliadau'r sector cyhoeddus,

en-gb	addressing a skills gap in the workforce, to ensure sufficient capacity and capability to deliver the requisite ongoing inspections and maintenance programmes, and
cy-gb	mynd i'r afael â bwlch sgiliau yn y gweithlu, er mwyn sicrhau bod digon o gapasiti a gallu i gwblhau'r archwiliadau a'r rhaglenni cynnal a chadw parhaus sy’n ofynnol, a

en-gb	supporting research and development projects which aim to innovate activities and practices in the monitoring, maintenance and management of disused tips.
cy-gb	chynorthwyo prosiectau ymchwil a datblygu sy'n ceisio ymgymryd â gweithgareddau ac arferion arloesol wrth fonitro, cynnal a chadw a rheoli tomenni nas defnyddir.

en-gb	Objectives of the Bill
cy-gb	Amcanion y Bil

en-gb	3.3 The main purpose of the Bill is to prevent disused tips from threatening human welfare by reason of their instability.
cy-gb	3.3 Prif ddiben y Bil yw atal tomenni nas defnyddir rhag bygwth lles pobl oherwydd eu hansefydlogrwydd.

en-gb	The Bill will achieve this by establishing a regime for the assessment, registration, monitoring and management of disused tips.
cy-gb	Bydd y Bil yn cyflawni hyn trwy sefydlu cyfundrefn ar gyfer asesu, cofrestru, monitro a rheoli tomenni nas defnyddir.

en-gb	3.4 The objectives of the Bill include:
cy-gb	3.4 Mae amcanion y Bil yn cynnwys:

en-gb	ensuring that disused tips do not threaten human welfare due to instability;
cy-gb	sicrhau nad yw tomenni nas defnyddir yn bygwth lles pobl oherwydd ansefydlogrwydd;

en-gb	the creation and maintenance of a register of disused tips that pose a threat, or could pose a threat, to human welfare by reason of their instability;
cy-gb	creu a chynnal cofrestr o domenni nas defnyddir sy'n bygwth, neu a allai fygwth, lles pobl oherwydd eu hansefydlogrwydd;

en-gb	ensuring a consistent of approach to the management of all disused tips.
cy-gb	sicrhau dull cyson o reoli pob tomen nas defnyddir.

en-gb	3.5 The Bill will establish a new body, the Authority and confers functions on the Authority.
cy-gb	3.5 Bydd y Bil yn sefydlu corff newydd, yr Awdurdod, ac yn rhoi swyddogaethau i'r Awdurdod.

en-gb	The Authority’s main objective, as provided for in the Bill, is to ensure that disused tips do not threaten human welfare by reason of their instability.
cy-gb	Prif amcan yr Awdurdod, fel y darperir ar ei gyfer yn y Bil, yw sicrhau nad yw tomenni nas defnyddir yn bygwth lles pobl oherwydd eu hansefydlogrwydd.

en-gb	The Authority will undertake a range of activities, including the assessment and subsequent categorisation of disused tips, monitoring functions and the creation and maintenance of an electronic register of disused tips.
cy-gb	Bydd yr Awdurdod yn ymgymryd ag amrywiaeth o weithgareddau, gan gynnwys asesu a chategoreiddio tomenni nas defnyddir, monitro swyddogaethau a chreu a chynnal cofrestr electronig o domenni nas defnyddir.

en-gb	The Bill also provides the Authority with the ability to require an owner of land to carry out operations on land, where it considers such operations to be necessary to prevent or deal with threats to the stability of a disused tip, or to stabilise a disused tip or prevent it from becoming more unstable, so as to avoid or reduce threats, where it considers such operations necessary to achieve the objective set out in the Bill.
cy-gb	Hefyd, mae'r Bil yn rhoi'r gallu i'r Awdurdod ei gwneud yn ofynnol i berchennog ar dir gyflawni gweithrediadau ar dir, os yw'n ystyried bod angen gweithrediadau o'r fath i atal neu ymdrin â bygythiadau i sefydlogrwydd tomen nas defnyddir, neu i sefydlogi tomen nas defnyddir neu ei hatal rhag mynd yn fwy ansefydlog, er mwyn osgoi neu leihau bygythiadau, os yw'n credu bod y cyfryw weithrediadau yn angenrheidiol i gyflawni'r amcan a nodir yn y Bil.

en-gb	Where the Authority considers it necessary, it may carry out operations on any land to prevent or deal with threats to the stability of a disused tip, or stabilise a disused tip or prevent a disused tip from becoming more unstable, to avoid or reduce threats to human welfare.
cy-gb	Pan fo'r Awdurdod o'r farn bod hynny'n angenrheidiol, caiff gyflawni gweithrediadau ar unrhyw dir i atal neu ddelio â bygythiadau i sefydlogrwydd tomen nas defnyddir, neu sefydlogi tomen nas defnyddir neu atal tomen nas defnyddir rhag dod yn fwy ansefydlog, er mwyn osgoi neu leihau bygythiadau i les pobl.

en-gb	The Authority must provide advice and assistance to Welsh Minsters in relation to disused tips and can give information and advice to any person in relation to disused tips.
cy-gb	Rhaid i'r Awdurdod roi cyngor a chymorth i Weinidogion Cymru mewn perthynas â thomenni nas defnyddir ac mae'n gallu rhoi gwybodaeth a chyngor i unrhyw berson mewn perthynas â thomenni nas defnyddir.

en-gb	Fulfilling a Welsh Government commitment to legislate
cy-gb	Cyflawni ymrwymiad Llywodraeth Cymru i ddeddfu

en-gb	3.6 Our Programme for Government (2021-2026) includes a commitment to introduce legislation to deal with the legacy of centuries of mining and ensure coal tip safety during this Senedd term.
cy-gb	3.6 Mae ein Rhaglen Lywodraethu (2021-2026) yn cynnwys ymrwymiad i gyflwyno deddfwriaeth i ymdrin â gwaddol canrifoedd o gloddio a sicrhau diogelwch tomenni glo yn ystod tymor y Senedd hon.

en-gb	3.7 In June 2023, the then First Minister, announced his legislative priorities for the next Senedd Term.
cy-gb	3.7 Ym mis Mehefin 2023, cyhoeddodd y Prif Weinidog ar y pryd ei flaenoriaethau deddfwriaethol ar gyfer tymor nesaf y Senedd.

en-gb	As part of that statement, he announced a “A Disused Tips Safety Bill will be a world first in managing disused tips, reforming current laws around coal tip safety and give greater security to the people living in their shadow”.
cy-gb	Fel rhan o'r datganiad hwnnw, cyhoeddodd y byddai’n cyflwyno “Bil Diogelwch Tomenni nas Defnyddir a fydd yn arwain y gad o ran rheoli hen domenni gwastraff.  Bydd hwn yn diwygio cyfreithiau presennol ynghylch diogelwch tomenni glo ac yn rhoi rhagor o ddiogelwch i'r bobl sy'n byw yn eu cysgod”.

en-gb	3.8 On 9 July 2024 the then First Minister delivered his legislative statement in which he announced the Mines and Quarries (Disused Tips) (Wales) Bill “will give greater security to the people living in their shadow”.
cy-gb	3.8 Ar 9 Gorffennaf 2024 traddododd y Prif Weinidog ar y pryd ei ddatganiad deddfwriaethol lle cyhoeddodd y bydd y Bil Mwyngloddiau a Chwareli (Tomenni Nas Defnyddir) (Cymru) "yn rhoi mwy o sicrwydd i’r bobl sy’n byw yn eu cysgod”.

en-gb	3.9 This Bill satisfies the commitment to legislate.
cy-gb	3.9 Mae'r Bil hwn yn bodloni'r ymrwymiad i ddeddfu.

en-gb	Why is the Bill Needed?
cy-gb	Pam mae angen y Bil?

en-gb	The Mines and Quarries (Tips) Act 1969
cy-gb	Deddf Mwyngloddiau a Chwareli (Tomenni) 1969

en-gb	3.10 The existing legislative framework providing for the safety and stability of mining waste in the UK is the 1969 Act.
cy-gb	3.10 Y fframwaith deddfwriaethol presennol sy'n darparu ar gyfer diogelwch a sefydlogrwydd gwastraff mwyngloddio yn y DU yw Deddf 1969.

en-gb	This legislation was introduced following the catastrophic Aberfan disaster in South Wales in October 1966, when a coal tip landslide engulfed a row of houses and a school, killing 28 adults and 116 children.
cy-gb	Cyflwynwyd y ddeddfwriaeth hon yn dilyn trychineb Aberfan ym mis Hydref 1966, pan wnaeth tomen lo lithro ac amlyncu rhes o dai ac ysgol, gan ladd 28 oedolyn a 116 o blant.

en-gb	Prior to the 1969 Act, there were no laws or regulations governing mine and quarry tips and spoil tips.
cy-gb	Cyn Deddf 1969 nid oedd unrhyw ddeddfau na rheoliadau yn rheoli tomenni mwyngloddiau a chwareli a thomenni sborion.

en-gb	The scale of the increase in mining, especially in the South Wales valleys, led to tips being located higher up steep valleys, on a landscape which was and remains prone to natural landslides, and near growing communities.
cy-gb	Oherwydd graddfa'r cynnydd mewn mwyngloddio, yn enwedig yng nghymoedd y De, cafodd tomenni eu lleoli'n uwch i fyny dyffrynnoedd serth ar dirwedd a oedd yn agored i dirlithriadau naturiol (ac sy'n parhau i fod felly heddiw), ac yn agos at gymunedau a oedd yn tyfu.

en-gb	3.11 At the time the 1969 Act was introduced, the coal mining industry in the UK was still active.
cy-gb	3.11 Adeg cyflwyno Deddf 1969, roedd y diwydiant cloddio glo yn y DU yn parhau i fod yn weithredol.

en-gb	The legislation was focussed on an active mining industry and was designed to regulate the tipping of waste from operational coal mines, as well as mines and quarries associated with the extraction of other materials.
cy-gb	Roedd y ddeddfwriaeth yn canolbwyntio ar ddiwydiant mwyngloddio gweithredol, a'i bwriad oedd rheoleiddio tipio gwastraff o byllau glo gweithredol, yn ogystal â mwyngloddiau a chwareli a oedd yn gysylltiedig ag echdynnu deunyddiau eraill.

en-gb	At that time disused tips were not considered to be a problem.
cy-gb	Ni chredwyd bod tomenni nas defnyddir yn broblem ar y pryd.