en-gb	Although technology can be used to increase access to justice, provision must be made for the most vulnerable in society and the greater use of technology must not further marginalise them.
cy-gb	Er y gellir defnyddio technoleg i wella mynediad at gyfiawnder, mae'n rhaid darparu ar gyfer y bobl fwyaf agored i niwed mewn cymdeithas ac ni ddylai'r defnydd helaethach o dechnoleg eu hymylu ymhellach.

en-gb	WS158 Legal Advice Centre at University House London:
cy-gb	3.WS158 Y Ganolfan Cyngor Cyfreithiol yn University House, Llundain:

en-gb	WS160 Avon and Bristol Law Centre:
cy-gb	306  WS160 Canolfan y Gyfraith Avon a Bryste:

en-gb	93% of Welsh households have access to the internet but Wales has around 10% lower network capability than England309.
cy-gb	Mae gan 93% o aelwydydd yng Nghymru fynediad at y rhyngrwyd ond mae galluogrwydd y rhwydwaith yng Nghymru 10% yn is na'r rhwydwaith yn Lloegr.

en-gb	WS118 Stephen Whale:
cy-gb	WS118 Stephen Whale:

en-gb	10, OE029 Professor  Susskind:
cy-gb	10, OE029 Yr Athro  Susskind:

en-gb	WS063 Civil Justice Council:
cy-gb	WS063 Y Cyngor Cyfiawnder Sifil:

en-gb	2, WS074 Prof Penny Derbyshire:
cy-gb	2, WS074 Yr Athro Penny Derbyshire:

en-gb	5, WS105 Justice:
cy-gb	5, WS105 Justice:

en-gb	5, WS149 Dr Joe Tomlinson:
cy-gb	5, WS149 Dr Joe Tomlinson:

en-gb	3,  WS168 Dr Marie Burton:
cy-gb	3, WS168  Dr Marie Burton:

en-gb	3.50.3  The Support Through Court310 has since 2013 operated a law clinic from Cardiff Civil Justice Centre with the assistance of Law Works and local practitioners311.
cy-gb	3.50.3  Ers 2013, mae Support Through Court wedi gweithredu clinig y gyfraith o Ganolfan Cyfiawnder Sifil Caerdydd gyda chynhorthwy LawWorks ac ymarferwyr lleol.

en-gb	The use of the Support Through Court unit in Cardiff has increased from 1,800 matters in 2013-14 to 4,100 in 2017-18, with the majority of assistance in private family law312.
cy-gb	Mae'r defnydd o Support Through Court yng Nghaerdydd wedi cynyddu o 1,800 o faterion yn 2013-14 i 4,100 yn 2017-18, gyda'r rhan fwyaf o gynhorthwy yn cael ei roi ym maes cyfraith teulu breifat.

en-gb	Increased demand has led the Support Through Court to open an additional one day-perweek service at Newport Civil and Family Court, but it lacks resources to extend further into Wales.
cy-gb	O ganlyniad i'r galw cynyddol mae Support Through Court wedi agor gwasanaeth ychwanegol, un diwrnod yr wythnos, yn Llys Sifil a Theulu Casnewydd, ond nid oes ganddi ddigon o adnoddau i ymestyn ymhellach yng Nghymru.

en-gb	The running costs of a full-time Support Through Court unit are £50,000 per annum, which are mostly salary and insurance costs.
cy-gb	Mae'n costio £50,000 y flwyddyn i redeg Support Through Court lawn amser, sy'n gostau cyflog ac yswiriant gan mwyaf.

en-gb	At our request, the Support Through Court has modelled the estimated costs of expansion of its service.
cy-gb	Gwnaethom ofyn i Support Through Court fodelu costau amcangyfrifedig ehangu ei gwasanaeth.

en-gb	The estimated costs of expanding the Support Through Court to cover full time services in Cardiff, Caernarfon, Swansea and Wrexham and part time services in Newport, Port Talbot and Mold would be £390,000 per annum.
cy-gb	Mae wedi amcangyfrif y byddai'n costio £390,000 y flwyddyn i ehangu Support Through Court i gwmpasu gwasanaethau llawn amser yng Nghaerdydd, Caernarfon, Abertawe a Wrecsam a gwasanaethau rhan-amser yng Nghasnewydd, Port Talbot a'r Wyddgrug.

en-gb	Public awareness
cy-gb	6. ymwybyddiaeth ymhlith y cyhoedd

en-gb	In March 2018, the Welsh Barometer surveyed 1,015 Welsh adults.
cy-gb	Ym mis Mawrth 2018, cynhaliodd Baromedr Cymru arolwg o blith 1,015 o oedolion yng Nghymru.

en-gb	Poll results revealed 60% of those asked were not confident that everyone in the UK was able to access the legal system e.g. lawyers, courts and advice services.
cy-gb	Datgelodd canlyniadau'r arolwg nad oedd 60% o'r rhai a holwyd yn hyderus bod pawb yn y DU yn gallu cael mynediad at y system gyfreithiol e.e. cyfreithwyr, llysoedd a gwasanaethau cynghori.

en-gb	This increased to 65% in South East Wales (not including Cardiff) and 63% in South West Wales.
cy-gb	Cynyddodd hyn i 65% yn y de-ddwyrain (heb gynnwys Caerdydd) a 63% yn y de-orllewin.

en-gb	The 2017 user survey by Citizens Advice in Wales found that only 48% of those surveyed believed the outcome would be fair if they went to court313.
cy-gb	Canfu arolwg defnyddwyr 2017 gan Cyngor ar Bopeth yng Nghymru mai dim ond 48% o'r rhai a holwyd oedd yn credu y byddai'r canlyniad yn deg pe baent yn mynd  i'r llys313.

en-gb	There is also a lack of public awareness of what support is available to people about their rights.
cy-gb	Mae diffyg ymwybyddiaeth ymhlith y cyhoedd hefyd o'r cymorth sydd ar gael i bobl am eu hawliau.

en-gb	Those who are most likely to need help with understanding the system are those who are least likely to know where to look for the information and advice that they need314.
cy-gb	Y rhai sydd fwyaf tebygol o fod angen cymorth i ddeall y system yw'r rhai sydd leiaf tebygol o wybod ble i droi am y wybodaeth a'r cyngor sydd eu hangen arnynt314.

en-gb	This includes disabled people, people with mental health issues, people with learning difficulties, people in crisis and people whose first language is not English or Welsh.
cy-gb	Mae hyn yn cynnwys pobl anabl, pobl â phroblemau iechyd meddwl, pobl ag anawsterau dysgu, pobl mewn argyfwng a phobl nad Cymraeg na Saesneg yw eu hiaith gyntaf.

en-gb	It also includes people who are digitally excluded, for reasons including relevant skills, access to equipment and inadequate broadband or other digital infrastructure, as access to information is increasingly digitised315.
cy-gb	Mae hefyd yn cynnwys pobl sydd wedi'u hallgáu'n ddigidol, am resymau sy'n cynnwys sgiliau perthnasol, mynediad at gyfarpar a band eang neu seilwaith digidol arall annigonol, wrth i fynediad at wybodaeth ddod yn gynyddol ddigidol315.

en-gb	The Ministry of Justice has recognised in its response to the post implementation review of LASPO the need for raising public awareness of how people can access support to help them resolve their issues, ideally before they become legal problems316.
cy-gb	Yn ei hymateb i'r adolygiad ôl-weithredol o'r Ddeddf Cymorth Cyfreithiol, Dedfrydu a Chosbi Troseddwyr, mae'r Weinyddiaeth Gyfiawnder wedi cydnabod bod angen codi ymwybyddiaeth y cyhoedd o'r ffordd y gall pobl gael gafael ar gymorth i'w helpu i ddatrys eu problemau, yn ddelfrydol cyn iddynt fynd yn broblemau cyfreithiol316.

en-gb	The National Advice Network also recognises this.
cy-gb	Mae'r Rhwydwaith Cynghori Cenedlaethol hefyd yn cydnabod hyn.

en-gb	There is a clear need for greater public education as we set out at paragraphs 10.2  and 10.49 and following.
cy-gb	Mae angen amlwg am fwy o addysg i'r cyhoedd fel y nodwn ym mharagraffau 10.2 a 10.49 ac wedi hynny.

en-gb	Conclusions and recommendations
cy-gb	Casgliadau ac argymhellion

en-gb	the impact of LAsPo:
cy-gb	Effaith y Ddeddf Cymorth Cyfreithiol, Dedfrydu a Chosbi troseddwyr:

en-gb	the need to provide early advice
cy-gb	yr angen i roi cyngor cynnar

en-gb	The overwhelming evidence is that the impact of LASPO on civil and family justice has been very severe in Wales.
cy-gb	Y dystiolaeth anorchfygol yw bod y Ddeddf Cymorth Cyfreithiol, Dedfrydu a Chosbi Troseddwyr wedi cael effaith ddifrifol iawn ar gyfiawnder sifil a theuluol yng Nghymru.

en-gb	Many who need legal advice are not now able to obtain it and the effect has been worst on the most vulnerable groups in society317.
cy-gb	Nid yw llawer y mae angen cyngor cyfreithiol arnynt yn gallu cael gafael arno mwyach ac ar y grwpiau mwyaf agored i niwed y cafwyd yr effaith fwyaf317.

en-gb	The reality is that people are unable to access the advice needed and are forced to continue alone or simply give up.
cy-gb	Y gwir amdani yw na all pobl gael gafael ar y cyngor sydd ei angen ac maent yn gorfod parhau i weithredu ar eu pen eu hunain neu roi'r gorau iddi.

en-gb	As we have made clear, this poses a risk to the Rule of Law.
cy-gb	Fel yr eglurwn, mae hyn yn peryglu Rheolaeth y Gyfraith.

en-gb	Of additional concern, disabled people’s access to legal advice and assistance with benefits cases has been diminished318.
cy-gb	Yr hyn sydd hefyd o bryder yw bod mynediad pobl anabl at gyngor a chynhorthwy cyfreithiol ar gyfer achosion sy'n ymwneud â budd-daliadau wedi lleihau318.

en-gb	The focus of civil legal aid, including the provision of advice by the third sector, should be, as the Bach Commission identified319, to encourage early dispute resolution across a broad range of legal issues and to prevent further distress and cost320.
cy-gb	Fel y nododd Comisiwn Bach319, dylai ffocws cymorth cyfreithiol sifil, gan gynnwys gwasanaethau cynghori a ddarperir gan y trydydd sector, fod ar annog pobl i ddatrys anghydfodau ar gam cynnar mewn amrywiaeth eang o faterion cyfreithiol ac atal rhagor o ofid meddwl a chost320.

en-gb	It should be available to people before they reach crisis point321.
cy-gb	Dylai fod ar gael i bobl cyn bod argyfwng321.

en-gb	In 2012-13 the number of people advised under the early legal advice scheme in England and Wales was
cy-gb	Yn 2012-13, cafodd 573,737 o bobl gyngor o dan y cynllun cyngor cyfreithiol cynnar yng Nghymru a Lloegr.

en-gb	WS028 Disability Wales:
cy-gb	WS028 Anabledd Cymru:

en-gb	2, WS013 CAB Port Talbot:
cy-gb	2, WS013 CAB Port Talbot:

en-gb	12, WS063 Civil Justice Council:
cy-gb	12, WS063 Y Cyngor Cyfiawnder Sifil:

en-gb	1, WS130 Public Law Project:
cy-gb	1, WS130 Public Law Project:

en-gb	2 WS146 Norfolk Community Law Service:
cy-gb	2 WS146 Gwasanaeth Cyfraith Gymunedol Norfolk:

en-gb	4, WS160 Avon and Bristol Law Centre:
cy-gb	4, WS160 Canolfan y Gyfraith Avon a Bryste:

en-gb	We asked the Secure Anonymised Information Linkage Databank at Swansea University to assess to what extent legal needs are being met by the current provision and how it compares regionally in Wales.
cy-gb	Gwnaethom ofyn i Fanc Data Cyswllt Diogel Gwybodaeth Ddienw ym Mhrifysgol Abertawe asesu i ba raddau y mae anghenion cyfreithiol yn cael eu diwallu gan y ddarpariaeth bresennol a sut mae'n cymharu'n rhanbarthol yng Nghymru.

en-gb	This work was funded by the Legal Education Foundation but various issues including issues in relation in use of CAB data made it impossible to provide a meaningful report.
cy-gb	Ariannwyd y gwaith hwn gan y Sefydliad Addysg Gyfreithiol ond oherwydd amrywiol broblemau, gan gynnwys problemau o ran defnyddio data Cyngor ar Bopeth, bu'n amhosibl paratoi adroddiad ystyrlon.

en-gb	WS040 Plaid Cymru:
cy-gb	WS040 Plaid Cymru:

en-gb	7, WS050 Stephen Carr:
cy-gb	7, WS050 Stephen Carr:

en-gb	2, WS087 Arfon Jones:
cy-gb	2, WS087 Arfon Jones:

en-gb	2, WS093 Tom Jones:
cy-gb	2, WS093 Tom Jones:

en-gb	1, WS126 Janine Roderick:
cy-gb	1, WS126 Janine Roderick:

en-gb	3, WS132 Prof Alan Paterson:
cy-gb	3, WS132 Yr Athro Alan Paterson:

en-gb	321  WS046 Shelter Cymru:
cy-gb	321 WS046 Shelter Cymru:

en-gb	The policy as enacted by LASPO represented a failure to provide a fair and just policy on an issue fundamental to justice and the Rule of Law.
cy-gb	Fel y'i deddfwyd gan y Ddeddf Cymorth Cyfreithiol, Dedfrydu a Chosbi Troseddwyr, methodd y polisi â chynnig polisi teg a chyfiawn ar fater sy'n hanfodol i gyfiawnder a Rheolaeth  y Gyfraith.

en-gb	Better provision in Wales
cy-gb	b)  Gwell darpariaeth yng nghymru

en-gb	If responsibility for legal aid and advice in relation to civil and family matters had been a matter decided in Wales for the benefit of Wales, the position would, we have little doubt, have been different.
cy-gb	3.56 Pe bai'r cyfrifoldeb am gymorth a chyngor cyfreithiol mewn perthynas â materion sifil a theuluol wedi bod yn fater i'w benderfynu yng Nghymru er budd Cymru, rydym yn eithaf sicr y byddai'r sefyllfa wedi bod yn wahanol.

en-gb	The Welsh Government would not only have had to take into account the requirements of the Equality Act 2010 in framing the scope of legal aid but also (among other things) legislation requiring it to have regard to the UN Convention on the Rights of the Child.
cy-gb	Byddai Llywodraeth Cymru nid yn unig wedi gorfod ystyried gofynion Deddf Cydraddoldeb 2010 wrth lunio cwmpas cymorth cyfreithiol ond hefyd (ymhlith pethau eraill) y ddeddfwriaeth sy'n ei gwneud yn ofynnol iddi roi sylw i Gonfensiwn y Cenhedloedd Unedig ar Hawliau'r Plentyn323.

en-gb	There is also the requirement under the Future Generations Act to act in accordance with the principles of prevention, collaboration, involvement, integration and balancing short and long-term needs.
cy-gb	Mae gofyniad hefyd o dan Ddeddf Cenedlaethau'r Dyfodol i weithredu yn unol ag egwyddorion atal, cydweithio, cynnwys, integreiddio a chydbwyso anghenion byrdymor a hirdymor.

en-gb	Furthermore, the provision of support for people affected by gender-based violence, domestic abuse and sexual violence is already part of Welsh law.
cy-gb	At hynny, mae darparu cymorth i bobl y mae trais ar sail rhywedd, cam-drin domestig a thrais rhywiol wedi effeithio arnynt eisoes yn rhan o  gyfraith Cymru324.

en-gb	The Rights of Children and Young Persons (Wales) Measure 2011.Violence against Women, Domestic Abuse and Sexual Violence (Wales) Act 2015.
cy-gb	323324   Mesur Hawliau Plant a Phobl Ifanc (Cymru) 2011Deddf Trais yn erbyn Menywod, Cam-drin Domestig a Thrais Rhywiol (Cymru) 2015..

en-gb	Some of the changes under LASPO which the UK Government is now considering concern better access to justice on matters relating to children and families, as well as a greater emphasis on prevention and collaboration, which as we set out at paragraph 3.25, are ones on which existing Welsh legislation would have had a direct bearing.
cy-gb	3.57 Mae rhai o'r newidiadau o dan y Ddeddf Cymorth Cyfreithiol, Dedfrydu a Chosbi Troseddwyr y mae Llywodraeth y DU bellach yn eu hystyried yn ymwneud â gwell mynediad at gyfiawnder mewn perthynas â materion sy'n ymwneud â phlant a theuluoedd, yn ogystal â mwy o bwyslais ar atal a chydweithio, fel y nodwn ym mharagraff 3.25, yn rhai y byddai deddfwriaeth bresennol Cymru wedi cael dylanwad uniongyrchol arnynt.

en-gb	While it is not possible to say definitively that the legislative context in Wales would have resulted in different decisions about the scope or funding of legal aid from the outset, we have little doubt it would have been, because the relevant legislative context is different from that in England.
cy-gb	Er nad oes modd dweud yn bendant y byddai'r cyd-destun deddfwriaethol yng Nghymru wedi arwain at benderfyniadau gwahanol ynghylch cwmpas neu gyllid cymorth cyfreithiol o'r cychwyn, rydym yn eithaf sicr y byddai hynny wedi digwydd, am fod y cyd-destun deddfwriaethol perthnasol yn wahanol i'r cyd-destun yn Lloegr.

en-gb	This strengthens the case for change in order to enable decisions about access to justice to be taken in a manner consistent with that legislative framework.
cy-gb	Mae hyn yn cryfhau'r achos dros newid er mwyn ei gwneud yn bosibl i benderfyniadau ynglŷn â mynediad at gyfiawnder gael eu gwneud mewn modd sy'n gyson â'r fframwaith deddfwriaethol hwnnw.

en-gb	the importance of the third sector
cy-gb	c)  Pwysigrwydd y trydydd sector

en-gb	When the Ministry of Justice withdrew from 2010 a significant part of the scope of legal aid and the funding for it, it failed to take any meaningful steps or devise any meaningful plan to enable the third sector to be properly funded to assist in meeting the obvious need for advice and therefore helping to maintain access to justice as an essential prerequisite to the Rule of Law.
cy-gb	3.58 Pan dynnodd y Weinyddiaeth Gyfiawnder ran sylweddol o gwmpas cymorth cyfreithiol a'r cyllid ar ei gyfer yn ôl yn 2010, methodd â chymryd unrhyw gamau ystyrlon na llunio unrhyw gynllun ystyrlon i'w gwneud yn bosibl i'r trydydd sector gael ei ariannu'n briodol er mwyn helpu i ddiwallu'r angen amlwg am gyngor ac felly helpu i gynnal mynediad at gyfiawnder fel elfen hanfodol o Reolaeth y Gyfraith.

en-gb	Sommerland, H and Sanderson, P (2013) Social justice on the margins:
cy-gb	Sommerland, H a Sanderson, P (2013) Social justice on the margins:

en-gb	the future of the not for profit sector as providers of legal aid in  England and Wales.
cy-gb	the future of the not for profit sector as providers of legal aid in England and Wales.

en-gb	35(3) Journal of Social Welfare and Family Law:
cy-gb	35(3) Journal of Social Welfare and Family Law:

en-gb	The result has been that despite the enormous efforts of the third sector such provision is now inadequate.
cy-gb	3.59 Er gwaethaf ymdrechion enfawr gan y trydydd sector, y canlyniad yw bod darpariaeth o'r fath bellach yn annigonol.

en-gb	Although there are currently 34 independent clinics providing free – ‘pro bono’ – legal advice in Wales, demand outstrips supply.
cy-gb	Er bod 34 o glinigau annibynnol yn rhoi cyngor cyfreithiol am ddim - 'pro bono' - yng Nghymru ar hyn o bryd, mae'r galw yn fwy na'r cyflenwad.

en-gb	For example, a Citizens Advice pro bono rota of solicitors in Pontypridd is fully booked for a month in advance.
cy-gb	Er enghraifft, ar gyfer rota pro bono o gyfreithwyr. Cyngor ar Bopeth ym Mhontypridd mae angen aros mis i gael apwyntiad.

en-gb	Further, in one of the most deprived areas in Wales, namely the Cynon Valley, it has been impossible to provide a pro bono rota of solicitors due to limited provision of solicitors.
cy-gb	At hynny, yn un o'r ardaloedd mwyaf difreintiedig yng Nghymru, sef Cwm Cynon, bu'n amhosibl darparu rota pro bono o gyfreithwyr oherwydd darpariaeth gyfyngedig  o gyfreithwyr.

en-gb	There is evidence that work is under way to stimulate increased provision of pro bono advice in Wales through funding from the Big Lottery Fund with collaboration between 40 different organisations.
cy-gb	3.60 Mae tystiolaeth bod gwaith yn mynd rhagddo i ysgogi darpariaeth fwy o gyngor pro bono yng Nghymru drwy arian gan Gronfa'r Loteri Fawr, gyda 40 o sefydliadau gwahanol yn cydweithio.

en-gb	Many of those involved have welcomed the increased focus on advice services from the Welsh Government and the setting up of the National Advice Network.
cy-gb	Mae llawer o'r rhai dan sylw wedi croesawu'r pwyslais cynyddol ar wasanaethau cynghori gan Lywodraeth Cymru a sefydlu'r Rhwydwaith Cynghori Cenedlaethol.

en-gb	However, some independent advice providers are frustrated that Welsh Government funding is only to all Wales  organisations.
cy-gb	Fodd bynnag, mae rhai darparwyr cyngor annibynnol yn teimlo rhwystredigaeth mai dim ond i sefydliadau Cymru gyfan y rhoddir cyllid Llywodraeth Cymru.

en-gb	The Independent Advice Quality Framework is too onerous for small providers.
cy-gb	Mae'r Fframwaith Ansawdd Cyngor Annibynnol  yn rhy feichus i ddarparwyr bach.

en-gb	These issues need to be addressed.
cy-gb	Mae angen mynd i'r afael â'r  materion hyn.

en-gb	WS095 Law Works:
cy-gb	WS095 LawWorks 1.

en-gb	1.
cy-gb	WS131 Riverside Advice:

en-gb	WS131 Riverside Advice:
cy-gb	1, WS025 Advice UK:

en-gb	1, WS025 Advice UK:
cy-gb	3 WS023, Speakeasy:

en-gb	3 WS023, Speakeasy:
cy-gb	2.

en-gb	Coordination of all advice and assistance services
cy-gb	d)  Cydgysylltu'r holl wasanaethau cynghori a chymorth

en-gb	The Bach Commission concluded that people’s ability to understand a legal problem or to know where to turn to for information and support is poor.
cy-gb	3.61  Daeth Comisiwn Bach i'r casgliad bod gallu pobl i ddeall problem gyfreithiol neu wybod ble i droi am wybodaeth a chymorth  yn wael.

en-gb	Increasing public knowledge about the availability of advice and support requires sustained action now and in the long-term.
cy-gb	Mae gwella gwybodaeth y cyhoedd am y cyngor a'r cymorth sydd ar gael yn gofyn am weithredu estynedig yn awr ac yn yr hirdymor.

en-gb	Coordination of promotion and awareness-raising between all the agencies involved would increase its impact, in addition to better public legal education, which we consider in paragraphs 10.49 to 10.53.
cy-gb	Byddai cydgysylltu'r gwaith o hyrwyddo a chodi ymwybyddiaeth rhwng yr holl asiantaethau dan sylw yn cynyddu ei effaith, yn ogystal â rhoi gwell addysg gyfreithiol gyhoeddus, a ystyriwn ym mharagraffau  10.49 i 10.53.

en-gb	It is clear that what is needed is an overall coordinated approach to the issues of advice and assistance – legal aid, third sector provision, litigants in person and public awareness.
cy-gb	3.62 Mae'n amlwg mai'r hyn sydd ei angen yw dull cydgysylltiedig cyffredinol o ymdrin â materion cyngor a chymorth – cymorth cyfreithiol, darpariaeth y trydydd sector, ymgyfreithwyr drostynt eu hunain ac ymwybyddiaeth y cyhoedd.

en-gb	This is needed in part to ensure a proper and balanced approach to funding lawyers in private practice and third sector bodies that provide legal aid and advice.
cy-gb	Mae angen hyn yn rhannol er mwyn sicrhau dull priodol a chytbwys o ariannu cyfreithwyr mewn practis preifat a chyrff yn y trydydd sector sy'n rhoi cymorth a chyngor cyfreithiol.

en-gb	It is no longer possible to treat differently these two different groups that provide legal help and assistance.
cy-gb	Nid oes modd trin y ddau grŵp gwahanol hyn sy'n rhoi help a chynhorthwy cyfreithiol yn wahanol mwyach.

en-gb	Coordination, particularly of funding, based on assessed need, is also necessary in order to avoid ‘advice deserts’, whether in terms of subject or geography.
cy-gb	3.63 Mae hefyd angen prosesau cydgysylltu, yn enwedig o ran cyllid, sy'n seiliedig ar angen a aseswyd, hefyd er mwyn osgoi 'ardaloedd dim cyngor', boed hynny ar sail testun neu ddaearyddiaeth.

en-gb	A mixed economy of legal aid, third sector, pro bono work and independent provision of information and advice is necessary to meet the need.
cy-gb	Mae angen economi gymysg o gymorth cyfreithiol, y trydydd sector, gwaith pro bono a gwybodaeth a chyngor a ddarperir yn annibynnol er mwyn diwallu anghenion.

en-gb	Services should be geared to prevention and early intervention as far as possible.
cy-gb	Dylai gwasanaethau fod wedi'u hanelu at atal ac ymyrraeth gynnar hyd y gellir.

en-gb	They should be capable of responding to people who have multiple problems.
cy-gb	Dylent fod yn gallu ymateb i bobl sydd â phroblemau lluosog.

en-gb	This clearly suggests that strategic, independent and secure arrangements for supporting this mixed economy are required.
cy-gb	Mae hyn yn amlwg yn awgrymu bod angen trefniadau strategol, annibynnol a diogel i gefnogi'r economi  gymysg hon.

en-gb	sustainability of funding
cy-gb	e)  Cynaliadwyedd cyllid

en-gb	3.64 Sustainable funding arrangements for the advice sector, combined with legal aid funding, should be established through this approach.
cy-gb	3.64 Dylai trefniadau cyllido cynaliadwy ar gyfer y sector gwasanaethau cynghori, ynghyd ag arian cymorth cyfreithiol, gael eu sefydlu drwy'r dull gweithredu hwn.

en-gb	We envisage it should be administered by a body independent from government, as independent legal advice is an essential step to obtaining justice and central to access to justice.
cy-gb	Rydym yn rhagweld y dylai gael ei weinyddu gan gorff sy'n annibynnol ar y llywodraeth, gan fod cyngor cyfreithiol annibynnol yn gam hanfodol i sicrhau cyfiawnder ac yn ganolog i fynediad at gyfiawnder.

en-gb	The objective would be to base funding on identified need, ensuring gaps in provision were covered and that services were coordinated and quality assured.
cy-gb	Yr amcan fyddai seilio cyllid ar angen a nodwyd, gan sicrhau bod bylchau mewn darpariaeth yn cael eu llenwi a bod gwasanaethau yn cael eu cydlynu, gan sicrhau eu hansawdd.

en-gb	Provision of streamlined administration
cy-gb	f)  trefniadau gweinyddol symlach

en-gb	3.65 At the same time, administration should be streamlined to avoid funds being absorbed by overheads.
cy-gb	3.65 Ar yr un pryd, dylai trefniadau gweinyddol fod yn symlach er mwyn osgoi sefyllfa lle mae cyllid yn cael ei lyncu gan orbenion.

en-gb	In engagement meetings across Wales, we received evidence of complaints about the bureaucracy of the Legal Aid Agency.
cy-gb	Mewn cyfarfodydd ymgysylltu ledled Cymru, cawsom dystiolaeth o gwynion am fiwrocratiaeth yr Asiantaeth Cymorth Cyfreithiol.

en-gb	The Public Law Project in their submission noted that, despite the significant legal aid cuts, the administrative budget for the Legal Aid Agency increased every year from 2012 until 2017.
cy-gb	Nododd y Public Law Project yn ei sylwadau, er gwaethaf y toriadau sylweddol mewn cymorth cyfreithiol, fod cyllideb weinyddol yr Asiantaeth Cymorth Cyfreithiol wedi cynyddu bob blwyddyn rhwng 2012 a 2017.

en-gb	The Legal Aid Agency’s administrative running costs in 2018-19 were £86.7 million. This was nearly as much as the agency’s expenditure of £97.9 million on legal advice and assistance.
cy-gb	Costau rhedeg gweinyddol yr Asiantaeth Cymorth Cyfreithiol yn 2018-19 oedd £86.7 miliwn, sef bron cymaint â gwariant yr asiantaeth ar gyngor a chynhorthwy cyfreithiol, sef £97.9 miliwn.

en-gb	Any system for Wales would need to channel as high a proportion as possible of its resources to front line services.
cy-gb	Byddai angen i unrhyw system yng Nghymru sianelu cymaint o'i hadnoddau â phosibl at wasanaethau rheng flaen.

en-gb	WS130 Public Law Project:
cy-gb	WS130 Public Law Project:

en-gb	Legal Aid Agency (2019) Annual Reports and accounts 2018-19:
cy-gb	Yr Asiantaeth Cymorth Cyfreithiol (2019) Annual Reports and Accounts 2018-19:

en-gb	the way forward
cy-gb	g)  y ffordd ymlaen

en-gb	3.66 There is a need in Wales for a clear strategy to bring together the funding streams for legal aid and the third sector advice and assistance provision.
cy-gb	3.66 Mae angen strategaeth glir yng Nghymru er mwyn dwyn ynghyd y ffrydiau cyllido ar gyfer cymorth cyfreithiol a gwasanaethau cynghori a chynhorthwy a ddarperir gan y trydydd sector.

en-gb	The strategy should be driven by an independent body that would ensure that there is no gap in provision and that the funding is sustainable.
cy-gb	Dylai'r strategaeth gael ei llywio gan gorff annibynnol a fyddai'n sicrhau nad oes unrhyw fwlch mewn darpariaeth a bod y cyllid yn gynaliadwy.

en-gb	It should be designed to meet the needs of the people of Wales and deliver fairly and equitably across Wales.
cy-gb	Dylai gael ei llunio i ddiwallu anghenion pobl Cymru a sicrhau tegwch ledled Cymru.

en-gb	It should  take into account future developments such as those we refer to in  relation to ombudsmen at paragraph 5.57.
cy-gb	Dylai ystyried datblygiadau yn y dyfodol megis y rhai y cyfeiriwn atynt mewn perthynas ag ombwdsmyn ym mharagraff 5.57.

en-gb	As part of that strategy we  would expect:
cy-gb	Fel rhan o'r strategaeth honno byddem yn disgwyl y canlynol:

en-gb	A quality framework to be delivered which would combine standards of quality with a proportionate approach to allow small providers to be included.
cy-gb	Dylid cyflwyno fframwaith ansawdd a fyddai'n cyfuno safonau ansawdd â dull cymesur o gynnwys darparwyr bach.

en-gb	The independent body to assist in raising charitable funds  in addition to administering public funds to provide core  long-term funding and monitoring progress.
cy-gb	Dylai'r corff annibynnol helpu i godi arian elusennol yn ogystal â gweinyddu arian cyhoeddus er mwyn darparu cyllid hirdymor craidd a monitro cynnydd.

en-gb	The promotion and awareness raising of available advice and support, prioritising outreach to connect particularly with disabled people, people with mental health issues, people  with learning difficulties, people in crisis, people whose  first language is not English or Welsh and people who are  digitally excluded.
cy-gb	Dylid mynd ati i hyrwyddo a chodi ymwybyddiaeth o'r cyngor a'r cymorth sydd ar gael, gan flaenoriaethu allgymorth i gysylltu'n benodol â phobl anabl, pobl â phroblemau iechyd meddwl, pobl ag anawsterau dysgu, pobl mewn argyfwng, pobl nad Cymraeg na Saesneg yw eu hiaith gyntaf  a phobl sydd wedi'u hallgáu'n ddigidol.

en-gb	The Support Through Court should be expanded so it is available at all courts and tribunals in Wales.
cy-gb	Dylid ehangu Support Through Court er mwyn sicrhau ei bod ar gael mewn llysoedd a thribiwnlysoedd ledled Cymru.

en-gb	We recommend:
cy-gb	Argymhellwn y canlynol:

en-gb	the funding for legal aid and for the third sector providing advice and assistance should be brought together in Wales to form a single fund under the strategic direction of an independent body.
cy-gb	Dylai'r cyllid ar gyfer cymorth cyfreithiol a'r trydydd sector sy'n rhoi cyngor a chynhorthwy gael ei ddwyn ynghyd yng nghymru i ffurfio un gronfa o dan gyfeiriad strategol corff annibynnol.

en-gb	support through Court should be expanded so that there is availability at courts and tribunals across Wales.
cy-gb	Dylid ehangu support through Court er mwyn sicrhau ei bod ar gael mewn llysoedd a thribiwnlysoedd ledled Cymru.

en-gb	Criminal legal aid
cy-gb	Cymorth cyfreithiol troseddol

en-gb	1. the scope
cy-gb	1. y cwmpas

en-gb	3.67 The criteria for who is eligible for criminal legal aid in England and Wales are set out in LASPO.
cy-gb	3.67 Nodir y meini prawf ar gyfer pwy sy'n gymwys i gael cymorth cyfreithiol troseddol yng Nghymru a Lloegr yn y Ddeddf Cymorth Cyfreithiol, Dedfrydu a Chosbi Troseddwyr.

en-gb	Whether an individual is eligible depends first on a means test333 and second, an interests of justice test which concerns the merits and seriousness of the case.
cy-gb	Mae p'un a yw unigolyn yn gymwys yn dibynnu'n gyntaf ar brawf modd333 ac yn ail ar brawf er budd cyfiawnder sy'n ymwneud â theilyngdod a difrifoldeb yr achos.

en-gb	Crown Court trials are deemed to automatically satisfy this test.
cy-gb	Tybir bod treialon yn Llys y Goron yn bodloni'r prawf hwn yn awtomatig.

en-gb	Transform Justice conclude that in practice this means that defendants in the Magistrates’ Court will not usually receive legal aid for non-imprisonable offences334.
cy-gb	Daw Transform Justice i'r casgliad bod hyn, yn ymarferol, yn golygu na fydd diffynyddion yn y Llys Ynadon fel arfer yn cael cymorth cyfreithiol am droseddau na ellir rhoi dedfryd o garchar ar eu cyfer334.

en-gb	2. the expenditure and adequacy
cy-gb	2. Gwariant a digonolrwydd

en-gb	The total expenditure on criminal legal aid in England and Wales fell from £1,045 million in 2011-12 (£1,177 million in 2018-19 prices) to £873 million in 2018-19335, a real terms reduction of nearly 26%.
cy-gb	Gostyngodd cyfanswm y gwariant ar gymorth cyfreithiol troseddol yng Nghymru a Lloegr o £1,045 miliwn yn 2011-12 (£1,177 miliwn yn ôl prisiau 2018-19) i £873 miliwn yn 2018-19335, sef gostyngiad o bron 26% mewn termau real.

en-gb	In Wales, for the period 2011-12 to 2018-19, it reduced from £48.44 million (£54.65 million in 2018-19 prices) to £36.10 million, a real terms reduction of nearly 34%.
cy-gb	Yng Nghymru, ar gyfer y cyfnod 2011-12 i 201819, gostyngodd o £48.44 miliwn (£54.65 miliwn yn ôl prisiau 2018-19) i £36.10 miliwn, sef gostyngiad o bron 34% mewn termau real.

en-gb	Criminal legal aid expenditure in Wales by category for the period 2011-12 to 2018-19 is set out in Figure 11.
cy-gb	Nodir gwariant ar gymorth cyfreithiol troseddol yng Nghymru yn ôl categori ar gyfer y cyfnod 2011-12 i 2018-19 yn Ffigur 11.

en-gb	For the Magistrates and Crown Court, an annual household disposable income of over £12,475 will be means tested.
cy-gb	Ar gyfer y Llys Ynadon a Llys y Goron, bydd incwm gwario blynyddol aelwyd o fwy na £12,475 yn destun prawf modd.

en-gb	For the Magistrates’ Court, a person is not eligible for legal aid if they have an annual household disposable income of more than £22,325.
cy-gb	Ar gyfer y Llys Ynadon, nid yw person yn gymwys i gael cymorth cyfreithiol os yw incwm gwario blynyddol ei aelwyd yn fwy na £22,325.

en-gb	For a Crown Court trial, an annual household disposable income of £37,500 or more will not be eligible for legal aid.
cy-gb	Ar gyfer treial yn Llys y Goron, ni fydd incwm gwario blynyddol aelwyd o £37,500 neu fwy yn gymwys i gael cymorth cyfreithiol.

en-gb	Transform Justice (2016) Justice denied?
cy-gb	Transform Justice (2016) Justice denied?

en-gb	The experience of unrepresented defendants in the criminal courts.
cy-gb	The experience of unrepresented defendants in the criminal courts.

en-gb	335  See Figure 4 at paragraph 3.11.
cy-gb	335  Gweler Ffigur 4 ym mharagraff 3.11.

en-gb	Criminal legal aid in Wales 2011-12 to 2018-19
cy-gb	Cymorth cyfreithiol troseddol yng nghymru 2011-12 i 2018-19

en-gb	Criminal legal aid by category (£millions)
cy-gb	Cymorth cyfreithiol troseddol yn ôl categori (£Miliynau)

en-gb	2012-13 2013-14 2014-15 2015-16 2016-17 2017-18 2018-19
cy-gb	2012-13 2013-14 2014-15 2015-16 2016-17 2017-18 2018-19

en-gb	Work undertaken at the police  21.70 station and Magistrates’
cy-gb	Gwaith yng ngorsaf yr  21.70 heddlu a'r Llys

en-gb	Court
cy-gb	Ynadon

en-gb	Work undertaken in the Crown Court by solicitors as litigators in preparation and assistance in court
cy-gb	Gwaith yn Llys y Goron gan gyfreithwyr fel ymgyfreithwyr wrth baratoi a chynorthwyo yn y llys

en-gb	Work undertaken in the Crown Court by advocates
cy-gb	Gwaith yn Llys y Goron gan eiriolwyr

en-gb	Long-running cases in the Crown Court and cases in the higher courts
cy-gb	Achosion hir yn Llys y Goron ac achosion yn yr uwch lysoedd

en-gb	3.69 The decline in expenditure in Wales has had a severe impact on the availability of publicly funded criminal legal aid in Wales which has a much smaller part of the available funding than it had in 2011-12.
cy-gb	3.69 Mae'r gostyngiad mewn gwariant yng Nghymru wedi cael effaith ddifrifol ar y cymorth cyfreithiol troseddol a ariennir yn gyhoeddus sydd ar gael yng Nghymru sydd wedi cael rhan lawer llai o'r arian sydd ar gael nag a gafodd yn 2011-12.

en-gb	This cannot be justified by the argument that criminal legal aid is demand led and that there are more large scale cases in England.
cy-gb	Ni ellir cyfiawnhau hyn drwy ddweud  y rhoddir cymorth cyfreithiol troseddol yn ôl y galw a bod mwy o achosion mawr yn Lloegr.

en-gb	The differential reduction is too severe for that.
cy-gb	Mae'r gwahaniaeth yn y gostyngiad yn rhy fawr am hynny.

en-gb	3. the number of lawyers providing criminal legal aid
cy-gb	3. nifer y cyfreithwyr sy'n darparu cymorth cyfreithiol troseddol

en-gb	3.70 Wales has seen a drop in the number of criminal legal aid providers between 2011 and 2019.
cy-gb	3.70  Bu gostyngiad yn nifer y cyfreithwyr sy'n darparu cymorth cyfreithiol troseddol yng Nghymru rhwng 2011 a 2019.

en-gb	Figure 12 shows those who have a contract to provide advocacy and those who have a contract as litigators to prepare cases for the Crown Court and assist in that Court.
cy-gb	Dengys Ffigur 12 y rhai sydd â chontract i ddarparu gwasanaeth eiriolaeth a'r rhai sydd â chontract fel ymgyfreithwyr i baratoi achosion ar gyfer Llys y Goron a chynorthwyo yn y Llys hwnnw.

en-gb	The decline in the number of litigators has been more marked than the decline in the number of advocates, no doubt reflecting the decline in the number of solicitors doing criminal legal aid work.
cy-gb	Mae'r lleihad yn nifer yr ymgyfreithwyr wedi bod  yn fwy sylweddol na'r lleihad yn nifer yr eiriolwyr, sydd, yn  ddi-os, yn adlewyrchu'r lleihad yn nifer y cyfreithwyr sy'n darparu cymorth cyfreithiol troseddol.

en-gb	LITIGATORS
cy-gb	YMGYFREITHWYR

en-gb	ADVOCATES
cy-gb	EIRIOLWYR

en-gb	Criminal legal aid providers in Wales 2011 to 2019
cy-gb	Darparwyr cymorth cyfreithiol troseddol yng nghymru 2011 i 2019

en-gb	Criminal law duty solicitors
cy-gb	Cyfreithwyr cyfraith trosedd ar ddyletswydd

en-gb	3.71  Any individual detained by the police has the right to a solicitor and advice free of charge.
cy-gb	3.71  Mae gan unrhyw unigolyn sy'n cael ei gadw yn y ddalfa gan yr heddlu yr hawl i gael cyfreithiwr a chyngor am ddim.

en-gb	This is the case at any time of day, and regardless of wealth, age or nationality.
cy-gb	Mae hynny'n wir ar unrhyw adeg ddydd a nos, ac ni waeth beth fo sefyllfa ariannol, oedran na chenedligrwydd yr unigolyn.

en-gb	This is provided mainly by criminal duty solicitors.
cy-gb	Darperir hyn yn bennaf gan gyfreithwyr troseddol ar ddyletswydd.

en-gb	3.72  In 2019 over 60% of the criminal duty solicitors in Mid and West Wales are aged over 50, and only one is aged under 35.
cy-gb	3.72  Yn 2019, mae dros 60% o'r cyfreithwyr troseddol ar ddyletswydd yn y canolbarth a'r gorllewin yn 50 oed neu'n hŷn, a dim ond un sydd o dan 35 oed.

en-gb	The Law Society points to the fall in fees as a potential reason:
cy-gb	Mae Cymdeithas y Cyfreithwyr yn cyfeirio at y gostyngiad mewn ffioedd fel rheswm posibl:

en-gb	fees have seen no increase since 1998 and were cut by 8.75% in 2014337.
cy-gb	nid yw ffioedd wedi cynyddu ers 1998 a chawsant eu torri 8.75% yn 2014.

en-gb	Figure 13details the number of criminal duty solicitors across Wales and the number and percentage of them aged over 50.
cy-gb	Mae Ffigur 13 yn manylu ar nifer y cyfreithwyr troseddol ar ddyletswydd ledled Cymru a'r nifer ohonynt a'r ganran sydd dros 50 oed.

en-gb	The Law Society (2018) Criminal duty solicitors: a looming crisis
cy-gb	Cymdeithas y Cyfreithwyr (2018) Criminal duty solicitors: a looming crisis.

en-gb	NORTH WALES
cy-gb	GOGLEDD CYMRU

en-gb	NUMBER OF
cy-gb	NIFER Y CYFREITHWYR

en-gb	PRACTISING
cy-gb	TROSEDDOL AR

en-gb	CRIMINAL DUTY
cy-gb	DDYLETSWYDD SY’N

en-gb	SOLICITORS
cy-gb	YMARFER

en-gb	CRIMINAL DUTY
cy-gb	TROSEDDOL AR

en-gb	SOLICITORS OVER
cy-gb	DDYLETSWYDD SYDD

en-gb	THE AGE OF 50
cy-gb	DROS 50 OED

en-gb	PERCENTAGE OF
cy-gb	CANRAN Y CYFREITHWYR

en-gb	WEST WALES
cy-gb	GORLLEWIN CYMRU

en-gb	MID WALES
cy-gb	CANOLBARTH CYMRU

en-gb	SOUTH WALES
cy-gb	DE CYMRU

en-gb	3.73  In 2017-18 there were only 11 practising criminal duty solicitors in Mid Wales.
cy-gb	3.73  Yn 2017-18, dim ond 11 o gyfreithwyr troseddol ar ddyletswydd a oedd yn ymarfer yn y canolbarth.

en-gb	Evidence from some of them referred to significant practical problems given the distances and travel times involved in attending arrests and court hearings.
cy-gb	Cyfeiriodd tystiolaeth gan rai ohonynt at y problemau ymarferol sylweddol o ystyried y pellteroedd a'r amseroedd teithio dan sylw pan fydd angen bod yn bresennol ar gyfer arestiadau a gwrandawiadau llys338.

en-gb	We consider at paragraphs 8.33 to 8.39 the issues of travel and geography; and at paragraphs 9.34 to 9.51 the routes to qualification into the legal professions.
cy-gb	Ystyriwn faterion o ran teithio a daearyddiaeth ym mharagraffau 8.33 i 8.39; ac ym mharagraffau 9.34 i 9.51 o ran llwybrau at gymhwyso yn y proffesiynau cyfreithiol.

en-gb	3.74  The decline in the number of criminal legal aid solicitors has, on the evidence we received, been due to two principal factors: (1) the lower remuneration level of that work compared to other areas in law; and (2) the dearth of new practitioners wishing to do criminal legal aid work.
cy-gb	3.74  Gellir priodoli'r lleihad yn nifer y cyfreithwyr cymorth cyfreithiol troseddol, yn ôl y dystiolaeth a gyflwynwyd i ni, i ddau brif ffactor (1) lefel cydnabyddiaeth is ar gyfer y gwaith hwnnw o gymharu â meysydd cyfreithiol eraill; a (2) prinder ymarferwyr newydd sydd am wneud gwaith cymorth cyfreithiol troseddol339.

en-gb	Newly qualified solicitors are choosing not to practise in crime and instead are doing other, more remunerative work that is readily available such as family law.
cy-gb	Mae cyfreithwyr newydd gymhwyso yn dewis peidio ag ymarfer ym maes cyfraith trosedd ac, yn lle hynny, yn gwneud gwaith arall, sy'n talu'n well, sydd ar gael yn hawdd, megis cyfraith teulu340.

en-gb	3.75  Although the main effects of LASPO were to reduce the scope of and eligibility for civil and family legal aid, both the Bar Council and the Criminal Bar Association have highlighted that the unsustainably low fees for criminal legal aid work is a serious problem.
cy-gb	Er mai prif effeithiau'r Ddeddf Cymorth Cyfreithiol, Dedfrydu a Chosbi Troseddwyr oedd lleihau cwmpas a chymhwysedd cymorth cyfreithiol sifil a theuluol, mae Cyngor y Bar a Chymdeithas y Bar Troseddol wedi nodi bod y ffioedd anghynaliadwy o isel am waith cymorth cyfreithiol troseddol yn broblem ddifrifol341.

en-gb	The Bar Council reiterated its concerns about the significant under-funding of criminal justice in written evidence to us.
cy-gb	Pwysleisiodd Cyngor y Bar ei bryderon am dangyllido cyfiawnder troseddol yn sylweddol mewn tystiolaeth ysgrifenedig i ni342.

en-gb	Professor Martin Chalkley has estimated that in England and Wales, Crown Court legal aid defence fees under the Advocates Graduated Fee Scheme reduced by 21% in actual terms in the period 2007 to 2018, implying a total reduction of 45% in real terms.
cy-gb	Mae'r Athro Martin Chalkley343 wedi amcangyfrif bod ffioedd amddiffyn cymorth cyfreithiol yn Llys y Goron yng Nghymru a Lloegr o dan y Cynllun Ffioedd Graddedig i Eiriolwyr wedi gostwng 21% mewn termau real yn y cyfnod 2007 i 2018, gan awgrymu bod gostyngiad o 45% i gyd mewn termau real.

en-gb	In April 2018, the Ministry of Justice implemented a reformed Advocates Graduated Fee Scheme and made amendments to it following a consultation that closed in October 2018.
cy-gb	Ym mis Ebrill 2018, rhoddodd y Weinyddiaeth Gyfiawnder Gynllun Ffioedd Graddedig diwygiedig i Eiriolwyr ar waith, gan ei newid yn sgil ymgynghoriad a ddaeth i ben ym mis Hydref 2018.

en-gb	It is too soon to say what the effect will be on fees since the new scheme pays for cases in a different way.
cy-gb	Mae'n rhy gynnar i ddweud beth fydd yr effaith ar ffioedd gan fod y cynllun newydd yn talu am achosion mewn ffordd wahanol.

en-gb	3.76  Evidence from the Wales & Chester Circuit Bar is that the change  to criminal legal aid has had a detrimental impact on those requiring access to justice and on the sustainability of practice at the  Criminal Bar344.
cy-gb	3.76  Yn ôl tystiolaeth gan Far Cylchdaith Cymru a Chaer mae'r newid i gymorth cyfreithiol troseddol wedi cael effaith andwyol ar y rhai y mae angen mynediad at gyfiawnder arnynt ac ar gynaliadwyedd ymarfer yn y Bar Troseddol344.

en-gb	Public Defender service
cy-gb	Gwasanaeth Amddiffynwyr Cyhoeddus

en-gb	3.77  The Public Defender Service, to which we referred briefly at paragraph 3.10, was established in 2001 to provide criminal defence representation by salaried lawyers in the police station, Crown and higher courts in addition to similar services provided by private practitioners.
cy-gb	3.77  Sefydlwyd y Gwasanaeth Amddiffynwyr Cyhoeddus, y cyfeiriwn ato'n fras ym mharagraff 3.10, yn 2001 er mwyn darparu cynrychiolaeth amddiffyn troseddol gan gyfreithwyr cyflogedig yng ngorsaf yr heddlu, yn Llys y Goron ac yn yr uwch lysoedd, yn ogystal â gwasanaethau tebyg a ddarperir gan ymarferwyr preifat.

en-gb	It has offices in Cheltenham, Darlington, Pontypridd and Swansea.
cy-gb	Mae ganddo swyddfeydd yn Cheltenham, Darlington, Pontypridd ac Abertawe.

en-gb	A specialist advocacy team was set up in 2014; the team has around 25 solicitors and barristers, some of whom are Queen’s Counsel.
cy-gb	Sefydlwyd tîm eiriolaeth arbenigol yn 2014; mae'r tîm yn cynnwys tua 25 o gyfreithwyr a bargyfreithwyr, y mae rhai ohonynt yn Gwnsleriaid y Frenhines.

en-gb	The Public Defender Service in England and Wales provides free assistance to those arrested or voluntarily attending at police stations but not further on in the proceedings if they do not satisfy the legal aid requirements.
cy-gb	Mae'r Gwasanaeth Amddiffynwyr Cyhoeddus yng Nghymru a Lloegr yn rhoi cymorth am ddim i'r rhai sy'n cael eu harestio neu sy'n mynd i orsaf yr heddlu yn wirfoddol ond nid ymhellach ymlaen yn yr achos os nad ydynt yn bodloni'r gofynion o ran cymorth cyfreithiol.

en-gb	The Service employs 16 people in the Wales offices, and has two advocates who are based in Wales.
cy-gb	Mae'r Gwasanaeth yn cyflogi 16 o bobl yn y swyddfeydd yng Nghymru, ac mae dau eiriolwr wedi'u lleoli yng Nghymru.

en-gb	The expenditure for the Pontypridd and Swansea offices in 2018-19 was £995,540, a rise from £871,022  in 2017-18345.
cy-gb	Y gwariant ar gyfer y swyddfeydd ym Mhontypridd ac Abertawe yn 2018-19 oedd £995,540, o gymharu ag £871,022 yn 2017-18345.

en-gb	In criminal proceedings before the courts, the reduction in legal aid has brought about an increase in the number of people conducting their own cases in court without legal representation as litigants in person346.
cy-gb	Mewn achosion troseddol gerbron y llysoedd, mae'r gostyngiad mewn cymorth cyfreithiol wedi arwain at gynnydd yn nifer y bobl sy'n cynnal eu hachosion eu hunain yn y llys heb gynrychiolaeth gyfreithiol fel ymgyfreithwyr drostynt eu hunain346.

en-gb	In the magistrates’ courts, for example, 20-30% of defendants are unrepresented and at the Crown Court 7% are unrepresented at the first hearing34.
cy-gb	Yn y llysoedd ynadon, er enghraifft, nid oes cynrychiolaeth gan 20-30% o ddiffynyddion ac yn Llys y Goron nid oes cynrychiolaeth gan 7% yn ystod y gwrandawiad cyntaf34.

en-gb	The number of unrepresented defendants in these courts appears to have risen in the last five years despite the eligibility for criminal legal aid remaining the same348.
cy-gb	Ymddengys fod nifer y diffynyddion heb gynrychiolaeth yn y llysoedd hyn wedi cynyddu yn ystod y pum mlynedd diwethaf er bod y cymhwysedd i gael cymorth cyfreithiol troseddol wedi aros yn ddigyfnewid348.

en-gb	Research suggests that most of those in the magistrates’ courts and many of those in the Crown Court do not choose to appear unrepresented but were unable to receive legal aid349.
cy-gb	Awgryma ymchwil nad oedd y rhan fwyaf o'r rhai yn y llysoedd ynadon a llawer o'r rhai yn Llys y Goron wedi dewis peidio ag ymddangos heb gynrychiolaeth ond nad oeddent yn gallu cael  cymorth cyfreithiol349.

en-gb	Litigants in person
cy-gb	. ymgyfreithwyr drostynt eu hunain

en-gb	WS010 Wales & Chester Circuit:
cy-gb	WS010 Cylchdaith Cymru a Chaer:

en-gb	2018-19 spend was higher due to changes in staffing, and the move of the Pontypridd office to new premises.
cy-gb	Roedd gwariant 2018-19 yn uwch oherwydd newidiadau staffio, a symud swyddfa Pontypridd i safle newydd.

en-gb	(Information provided by the Public Defender Service to the Commission).
cy-gb	(Gwybodaeth a roddwyd i'r Comisiwn gan y Gwasanaeth Amddiffynwyr Cyhoeddus).

en-gb	WS007 Transform Justice:
cy-gb	WS007 Transform Justice:

en-gb	Conclusions and recommendation
cy-gb	Casgliadau ac argymhelliad

en-gb	We have examined the provision of criminal legal aid in both Scotland and Northern Ireland.
cy-gb	Rydym wedi ystyried y ffordd y darperir cymorth cyfreithiol troseddol yn yr Alban ac yng Ngogledd Iwerddon.

en-gb	In Scotland, eligibility criteria for criminal legal aid includes a means test for initial advice and assistance and also for representation in more serious cases.
cy-gb	Yn yr Alban, mae meini prawf cymhwysedd ar gyfer cymorth cyfreithiol troseddol yn cynnwys prawf modd ar gyfer cyngor a chynhorthwy cychwynnol a hefyd gynrychiolaeth mewn achosion mwy difrifol.

en-gb	Representation in less serious cases entails both a means and merits test.
cy-gb	Mae cynrychiolaeth mewn achosion llai difrifol yn gofyn am brawf modd a theilyngdod.

en-gb	The means test includes an assessment of whether meeting the expense of a case would mean ‘undue’ hardship for the accused or their dependants.
cy-gb	Mae'r prawf modd yn cynnwys asesiad o b'un a fyddai talu cost achos yn golygu caledi 'gormodol' i'r cyhuddedig neu ddibynyddion.

en-gb	The merits test is an assessment of whether it is in the interests of justice for the accused to be legally represented.
cy-gb	Mae'r prawf teilyngdod yn asesu p'un a yw er budd cyfiawnder i'r cyhuddedig gael cynrychiolaeth gyfreithiol.

en-gb	The Scottish Legal Aid Board administers and grants criminal legal aid in the great majority of cases (97% in 2017-18).
cy-gb	Mae Bwrdd Cymorth Cyfreithiol yr Alban yn gweinyddu ac yn rhoi cymorth cyfreithiol troseddol yn y mwyafrif helaeth o achosion (97% yn 2017-18).

en-gb	Scotland has a slightly smaller per capita expenditure on legal aid than England and Wales yet a greater percentage of the population is eligible to receive legal aid350.
cy-gb	Mae gwariant y pen ar gymorth cyfreithiol yn yr Alban ychydig yn is nag ydyw yng Nghymru a Lloegr ond eto mae canran fwy o'r boblogaeth yn gymwys i gael cymorth cyfreithiol350.

en-gb	In Scotland in 2017-18, 93% of applications for legal aid for advice and assistance and for proceedings in less serious cases were granted, and for more serious offences 92% of applications were granted351.
cy-gb	Yn yr Alban yn 2017-18, cafodd 93% o geisiadau am gymorth cyfreithiol ar gyfer cyngor a chynhorthwy ac mewn achosion llai difrifol eu cymeradwyo, ac ar gyfer troseddau mwy difrifol cafodd 92% o geisiadau eu cymeradwyo351.

en-gb	We consider that the current criminal legal aid budget in Wales can be used more effectively to resource a reformed criminal legal system in Wales.
cy-gb	Rydym o'r farn y gellir defnyddio'r gyllideb cymorth cyfreithiol troseddol bresennol yng Nghymru yn fwy effeithiol er mwyn darparu adnoddau ar gyfer system gyfreithiol droseddol ddiwygiedig yng Nghymru.

en-gb	In Northern Ireland, the criminal legal aid expenditure352 per capita is higher than in England and Wales, probably for historical reasons353.
cy-gb	Yng Ngogledd Iwerddon, mae gwariant y pen ar gymorth cyfreithiol troseddol352 yn uwch nag ydyw yng Nghymru a Lloegr, am resymau hanesyddol fwy na thebyg353.

en-gb	The position is that the court grants criminal legal aid.
cy-gb	Y llysoedd sy'n rhoi cymorth cyfreithiol troseddol.

en-gb	The eligibility criteria are:
cy-gb	Y meini prawf cymhwysedd yw:

en-gb	does the defendant have enough income to pay for their defence; and is it in the interests of justice for the defendant to receive legal aid.
cy-gb	a oes gan y diffynnydd ddigon o incwm i dalu am ei amddiffyniad; ac a yw er budd cyfiawnder  bod y diffynnydd yn cael cymorth cyfreithiol.

en-gb	Many jurisdictions, including the Nordic nations, have a public defender service which provides legal representation in criminal cases.
cy-gb	Mae gan lawer o awdurdodaethau, gan gynnwys y gwledydd Nordig, wasanaeth amddiffyn cyhoeddus sy'n darparu cynrychiolaeth gyfreithiol mewn achosion troseddol.

en-gb	Most of the Nordic public defence attorney schemes are administered by the court and provided almost entirely by private practitioners, not stateemployed lawyers.
cy-gb	Caiff y rhan fwyaf o'r cynlluniau cyfreithwyr amddiffyn cyhoeddus yn y gwledydd Nordig eu gweinyddu gan y llys a'u darparu bron yn gyfan gwbl gan ymarferwyr preifat, yn hytrach na chyfreithwyr a gyflogir gan y wladwriaeth.

en-gb	The exception is Finland where there are public legal aid attorneys as well as private practitioners able to act as public
cy-gb	Yr eithriad yw'r Ffindir lle mae cyfreithwyr cymorth cyfreithiol cyhoeddus yn ogystal ag ymarferwyr preifat yn gallu gweithredu fel amddiffynwyr cyhoeddus.

en-gb	In 2018-19, the Legal Services Agency Northern Ireland spent £46.46 million on criminal legal aid (Legal Services Agency Northern Ireland (2019) Annual Report 2018-19).
cy-gb	Yn 2018-19, gwariodd Asiantaeth Gwasanaethau Cyfreithiol Gogledd Iwerddon £46.46 miliwn ar gymorth cyfreithiol troseddol (Asiantaeth Gwasanaethau Cyfreithiol Gogledd Iwerddon (2019) Annual Report 2018-19).

en-gb	353  OE015 Professor Alan Paterson:
cy-gb	353 OE015 Yr Athro Alan Paterson:

en-gb	Where the accused is facing a criminal charge which may attract a potential sanction of some severity, public defender schemes tend not to be means tested (in part because in some of them, accused persons may not represent themselves).
cy-gb	Lle bydd y sawl a gyhuddwyd yn wynebu cyhuddiad troseddol a all esgor ar gosb ddifrifol, ni fydd cynlluniau amddiffyn cyhoeddus yn seiliedig ar brawf modd fel arfer (yn rhannol oherwydd, mewn rhai ohonynt, na chaiff unigolion sydd wedi'u cyhuddo gynrychioli eu hunain).

en-gb	Providing criminal legal representation in such cases on a non-means tested basis appears more consistent with the view that the right to a defence (innocent until proven guilty) is a fundamental right rather than a means dependent benefit and must be treated as a key tenet of access to justice.
cy-gb	Mae darparu cynrychiolaeth gyfreithiol droseddol mewn achosion o'r fath lle nad yw'n seiliedig ar brawf modd yn ymddangos yn fwy cyson â'r farn bod yr hawl i amddiffyniad (bod rhywun yn ddieuog hyd nes ei fod yn cael ei brofi'n euog) yn hawl sylfaenol yn hytrach na budd sy'n dibynnu ar fodd a bod yn rhaid iddi gael ei thrin fel un o brif egwyddorion mynediad at gyfiawnder.

en-gb	Defendants found guilty may however be liable to repay defence costs, usually subject to their means.
cy-gb	Fodd bynnag, gall diffynyddion a gafwyd yn euog fod  yn atebol am ad-dalu costau amddiffyn, fel arfer yn dibynnu ar eu  sefyllfa ariannol354.

en-gb	3.84 We consider that the typical approaches of the Nordic nations accords better with creating a fair and just society in Wales and that a system based on those approaches with legal aid administered by the courts is one that is better suited to assisting those accused of crime.
cy-gb	Rydym o'r farn bod y dulliau gweithredu nodweddiadol a geir yn y gwledydd Nordig yn cyd-fynd yn well â chreu cymdeithas deg a chyfiawn yng Nghymru a bod system sy'n seiliedig ar y dulliau hynny lle y gweinyddir cymorth cyfreithiol gan y llysoedd yn un sy'n fwy addas i helpu'r rhai sydd wedi'u cyhuddo o drosedd.

en-gb	We consider:
cy-gb	Rydym o'r farn:

en-gb	3.84.1  the method of providing criminal legal aid should be reformed so that legal aid solicitors, both salaried and private practitioners, are readily available at the point of arrest in the rural and post-industrial areas of Wales; and
cy-gb	3.84.1  y dylai'r dull o roi cymorth cyfreithiol troseddol gael ei ddiwygio fel bod cyfreithwyr cymorth cyfreithiol, yn rhai cyflogedig ac yn ymarferwyr preifat, ar gael yn hawdd ar adeg arestio yn ardaloedd gwledig ac ôl-ddiwydiannol Cymru;

en-gb	3.84.2  a public defence scheme for legal representation in court in non-trivial cases akin to the typical approaches adopted in Nordic nations (with practitioners more widely distributed across Wales and services free at the point of access) would provide a model for better and fairer access to justice for those facing criminal prosecution compared with the current model of criminal legal aid.
cy-gb	3.84.2  y byddai cynllun amddiffyn cyhoeddus ar gyfer cynrychiolaeth gyfreithiol yn y llys mewn achosion nad ydynt yn rhai bychain sy'n debyg i'r hyn a fabwysiadwyd yn y gwledydd Nordig (gydag ymarferwyr wedi'u dosbarthu'n ehangach ledled Cymru a gwasanaethau am ddim ar adeg mynediad) yn cynnig model sy'n rhoi mynediad gwell a thecach at gyfiawnder i'r rhai sy'n wynebu erlyniad troseddol o gymharu â'r model presennol o gymorth cyfreithiol troseddol.

en-gb	Criminal legal aid policy and delivery should be designed in Wales to meet needs across Wales and based on the approaches to public defender schemes adopted by the nordic nations.
cy-gb	Dylai polisi cymorth cyfreithiol troseddol a'r broses o'i roi ar waith gael eu llunio yng nghymru er mwyn diwallu anghenion ledled Cymru a bod yn seiliedig ar y ffordd y rhoddir cynlluniau amddiffyn cyhoeddus ar waith yn y gwledydd nordig.

en-gb	Criminal justice:
cy-gb	Cyfiawnder troseddol:

en-gb	reducing crime and
cy-gb	gostwng troseddu a

en-gb	promoting rehabilitation
cy-gb	hyrwyddo adsefydlu

en-gb	134
cy-gb	138

en-gb	4.1  The criminal justice system is a term commonly used to describe the main bodies that are involved in the administration of the criminal law – the police forces, Crown Prosecution Service, courts, prisons and probation services.
cy-gb	4.1  Mae'r system cyfiawnder troseddol yn derm a ddefnyddir yn gyffredin i ddisgrifio'r prif gyrff sy'n gysylltiedig â gweinyddu'r gyfraith droseddol - yr heddluoedd, Gwasanaeth Erlyn y Goron, llysoedd, a'r gwasanaeth carchardai a phrawf.

en-gb	It is not a system in the ordinary sense of the word as each body has its specific responsibilities and the courts are completely independent of the other bodies.
cy-gb	Nid yw'n system yng ngwir ystyr y gair gan fod gan bob corff ei gyfrifoldebau penodol ei hun ac mae'r llysoedd yn llwyr annibynnol ar y cyrff eraill.

en-gb	Although lawyers who represent those accused of crime are an essential part of the delivery of criminal justice, they are not commonly thought of as part of the criminal justice system.
cy-gb	Er bod cyfreithwyr sy'n cynrychioli'r rhai a gyhuddir o drosedd yn rhan hanfodol o gyflwyno'r system cyfiawnder troseddol, ni chânt eu hystyried fel arfer yn rhan o'r system honno.

en-gb	The focus of this Chapter is the way in which the system should align with devolved areas which we have outlined at paragraph 2.31 and operate to reduce crime and promote rehabilitation.
cy-gb	Ffocws y Bennod hon yw'r ffordd y dylai'r system gyd-fynd â meysydd datganoledig a amlinellwyd gennym ym mharagraff 2.31 a gweithredu i ostwng troseddu a hyrwyddo adsefydlu.

en-gb	We have already considered criminal legal aid at paragraphs  3.67 to 3.84.
cy-gb	Rydym eisoes wedi ystyried cymorth cyfreithiol troseddol ym mharagraffau 3.67 i 3.84.

en-gb	4.2  Part 1 of this Chapter discusses the complex division of government responsibility and funding.
cy-gb	4.2  Mae Rhan 1 o'r bennod hon yn trafod y rhaniad cymhleth rhwng cyfrifoldeb a chyllid y llywodraeth.

en-gb	Part 2 explores the position of victims of crime and what can be done to improve their position.
cy-gb	Mae Rhan 2 yn ymchwilio i sefyllfa dioddefwyr troseddau a'r hyn y gellir ei wneud i wella eu sefyllfa.

en-gb	Part 3 discusses Black, Asian and Minority Ethnic people in the criminal justice system.
cy-gb	Mae Rhan 3 yn trafod pobl dduon ac Asiaidd a lleiafrifoedd ethnig yn y system cyfiawnder troseddol.

en-gb	Part 4 explores the role of the police.
cy-gb	Mae Rhan 4 yn ystyried rôl yr heddlu.

en-gb	Part 5 sets out the role of the CPS and courts.
cy-gb	Mae Rhan 5 yn nodi rôl Gwasanaeth Erlyn y Goron a'r llysoedd.

en-gb	Part 6 sets out the position on youth justice, probation and imprisonment, the need for a whole system approach and a review of sentencing policy.
cy-gb	Mae Rhan 6 yn nodi'r sefyllfa o ran cyfiawnder ieuenctid, y gwasanaeth prawf a charcharu, yr angen am ddull system gyfan o weithredu ac adolygiad o'r polisi dedfrydu.

en-gb	4.3  Six important factors shape the context in which the organisations involved in criminal justice operate and influence how they perform their respective roles in reducing crime and promoting rehabilitation.
cy-gb	4.3  Mae chwe ffactor pwysig yn llunio'r cyd-destun y mae'r sefydliadau sy'n ymwneud â chyfiawnder troseddol yn gweithredu ynddo ac yn dylanwadu ar y modd y maent yn cyflawni eu priod rolau wrth ostwng troseddu a hyrwyddo adsefydlu.

en-gb	4.3.1  If criminal justice is to be effective, most particularly its treatment of victims, in policing and in the administration of the sentences of the courts (the principal role of the prison and probation services), it must be closely integrated with services which are the responsibility of other parts of local, devolved and central government – for example, health, drug and alcohol misuse, housing, education, employment, accessing benefits and managing debt and other welfare services.
cy-gb	4.3.1  Er mwyn i gyfiawnder troseddol fod yn effeithiol, yn enwedig o ran y ffordd y mae'n trin dioddefwyr, wrth blismona a gweinyddu dedfrydau'r carchardai (prif rôl y gwasanaeth carchardai a phrawf), rhaid iddo gael ei integreiddio'n agos â gwasanaethau y mae rhannau eraill o lywodraeth leol, ddatganoledig a chanolog yn gyfrifol amdanynt – er enghraifft, iechyd, camddefnyddio cyffuriau ac alcohol, tai, addysg, cyflogaeth, cael budd-daliadau a rheoli dyledion a gwasanaethau lles eraill.

en-gb	This integration needs to overcome the difficulties which organisational structures and cultures inevitably create.
cy-gb	Mae angen i'r integreiddio hwn oresgyn yr anawsterau y mae strwythurau sefydliadol a diwylliannau yn anochel yn eu creu.

en-gb	WS175 Health Minister:
cy-gb	WS175 Y Gweinidog Iechyd:

en-gb	4.3.2  The nature of the current devolution scheme for Wales affects most aspects of the system.
cy-gb	4.3.2  Mae natur trefn ddatganoli bresennol Cymru yn effeithio ar y rhan fwyaf o'r agweddau ar y system.

en-gb	The retention of policy responsibility by the UK Government for the police, CPS, the courts and the prison and probation services means there are more interfaces between bodies accountable to different governments than is the case elsewhere in the UK.
cy-gb	Mae'r ffaith bod Llywodraeth y DU dal i fod yn gyfrifol am faterion polisi ym meysydd yr heddlu, Gwasanaeth Erlyn y Goron, y llysoedd a'r gwasanaeth carchardai a phrawf, yn golygu bod mwy o ryngwynebau rhwng cyrff sy'n atebol i lywodraethau gwahanol nag sy'n wir am unrhyw le arall yn y DU.

en-gb	These are most pronounced in areas where there is a natural overlap between matters over which the Welsh Government has competence and those over which the UK Government has retained responsibility.
cy-gb	Mae'r rhain yn fwyaf amlwg mewn ardaloedd lle mae gorgyffwrdd naturiol rhwng materion y mae gan Lywodraeth Cymru gymhwysedd  drostynt a'r rhai y mae Llywodraeth y DU yn dal i fod yn  gyfrifol amdanynt.

en-gb	4.3.3  The Welsh Government makes a substantial contribution to the criminal justice system without having a say on criminal justice policy (save in limited areas) or on expenditure or how resources could be used more effectively to create a better overall system.
cy-gb	4.3.3  Gwna Llywodraeth Cymru gyfraniad sylweddol i'r system cyfiawnder troseddol heb leisio barn ar y polisi cyfiawnder troseddol (ar wahân i feysydd cyfyngedig) nac ar wariant na'r modd y gellid defnyddio adnoddau yn fwy effeithiol i greu system well yn gyffredinol.

en-gb	For example youth justice para 4.179.
cy-gb	Er enghraifft cyfiawnder ieuenctid para 4.179.

en-gb	4.3.4  The different focus and ambition of UK and Welsh legislation and government policies has exacerbated the problem.
cy-gb	4.3.4  Mae ffocws ac uchelgais gwahanol polisïau a deddfwriaeth y DU a Chymru wedi gwaethygu'r broblem.

en-gb	In Wales, the emphasis has been on devising policies and directing funds to tackle social injustice and exclusion and to foster an environment which should reduce the causes of crime.
cy-gb	Yng Nghymru, bu'r pwyslais ar lunio polisïau a defnyddio arian i fynd i'r afael ag anghyfiawnder cymdeithasol ac allgáu, a meithrin amgylchedd a ddylai leihau achosion troseddau.

en-gb	One example of this is the drive to address the consequences of Adverse Childhood Experiences to which we refer in more detail at paragraphs 4.15, 4.203 and following.
cy-gb	Un enghraifft o hyn yw'r ymgyrch i fynd i'r afael â chanlyniadau Profiadau Niweidiol yn ystod Plentyndod y cyfeiriwn atynt yn fanylach ym mharagraffau 4.15, 4.203 ac wedi hynny.

en-gb	Another example is the specific programmes in Wales designed to tackle domestic abuse.
cy-gb	Enghraifft arall yw'r rhaglenni penodol yng Nghymru a luniwyd i fynd i'r afael â cham-drin domestig.

en-gb	4.3.5  The UK Government has failed to achieve any sustained reform of prisons and probation as we set out at paragraphs 4.199 and following.
cy-gb	4.3.5  Mae Llywodraeth y Du wedi methu â diwygio'r gwasanaeth carchardai a phrawf mewn modd cynaledig fel y nodwn ym mharagraff 4.199 ac wedi hynny.

en-gb	4.3.6  The UK Government has made significant cuts to the funds provided for criminal justice and the effect on Wales has been severe.
cy-gb	4.3.6  Mae Llywodraeth y DU wedi gwneud toriadau sylweddol i'r arian a ddarperir ar gyfer cyfiawnder troseddol ac mae'r effaith ar Gymru wedi bod yn ddifrifol.

en-gb	the complex division of government responsibility and funding
cy-gb	y rhaniad cymhleth rhwng cyfrifoldeb a chyllid y llywodraeth

en-gb	1. the overall complexity of criminal justice policy and organisation
cy-gb	1. Cymhlethdod cyffredinol polisi cyfiawnder troseddol  a'i drefniadaeth

en-gb	4.4  Any criminal justice system is complex because of various different interests that have to be accommodated within the system.
cy-gb	4.4  Mae unrhyw system cyfiawnder troseddol yn gymhleth oherwydd y buddiannau gwahanol amrywiol y mae'n rhaid ymdrin â hwy o fewn y system.

en-gb	The complexity in Wales is significantly increased because of the joint responsibilities of the UK Government, the Welsh Government and local authorities for criminal justice.
cy-gb	Mae'r cymhlethdod yng Nghymru yn fwy o lawer oherwydd cydgyfrifoldebau Llywodraeth y DU, Llywodraeth Cymru ac awdurdodau lleol am gyfiawnder troseddol.

en-gb	Figure 14 illustratesthe complexity by showing the number of committees, boards and other groups that exist in Wales on a wide range of matters relating to justice policy, operations and delivery.
cy-gb	Dengys Ffigur 14 y cymhlethdod drwy ddangos nifer y pwyllgorau, y byrddau a'r grwpiau eraill sy'n bodoli yng Nghymru ar ystod eang o faterion yn ymwneud â pholisi, gweithredu a chyflawni cyfiawnder.

en-gb	Primarily, these committees and bodies are concerned with criminal and social justice and social policy matters.
cy-gb	Yn bennaf, mae'r pwyllgorau a'r cyrff hyn yn ymwneud â chyfiawnder troseddol a chymdeithasol a materion polisi cymdeithasol.

en-gb	Figure 14 differentiates between those that are led by UK Government officials (left hand side) and Welsh Government officials (right hand side).
cy-gb	Mae Ffigur 14 yn dangos y gwahaniaeth rhwng y rhai a arweinir gan swyddogion Llywodraeth y DU (ochr chwith) a swyddogion Llywodraeth Cymru (ochr dde).

en-gb	It illustrates how complicated the current devolution scheme makes  the arrangements.
cy-gb	Mae'n dangos pa mor gymhleth y mae'r drefn ddatganoli bresennol yn gwneud y trefniadau.

en-gb	Key:
cy-gb	Allwedd:

en-gb	the complexity of the justice system in Wales
cy-gb	Cymhlethdod y system gyfiawnder yng nghymru

en-gb	2. uK Government’s role358
cy-gb	Rôl Llywodraeth y Du358

en-gb	The Home Office has policy responsibility across both England and Wales for reducing crime and action on all forms of crime (serious and organised crime, cybercrime, hate crime, economic crime, knife and gun crime and modern slavery).
cy-gb	Mae gan y Swyddfa Gartref gyfrifoldeb polisi ledled Cymru a Lloegr am ostwng troseddu a gweithredu ar bob math o drosedd (troseddau difrifol a chyfundrefnol, seiberdroseddu, troseddau casineb, troseddau economaidd, troseddau yn ymwneud â chyllyll a drylliau a chaethwasiaeth fodern).

en-gb	It leads on civil emergencies and counter terrorism.
cy-gb	Mae'n arwain ar argyfyngau sifil a gwrthderfysgaeth.

en-gb	The Home Office leads on overall policy for the 43 police forces in England and Wales, as we explain in more detail in paragraph 4.81, and for the Fire and Rescue Service in England.
cy-gb	Mae'r Swyddfa Gartref yn arwain ar bolisi cyffredinol ar gyfer y 43 o heddluoedd yng Nghymru a Lloegr, fel yr eglurwn yn fanylach ym mharagraff 4.81, ac ar gyfer y Gwasanaeth Tân ac Achub yn Lloegr.

en-gb	Policy on the legality of drugs and alcohol is a Home Office responsibility but issues as to enforcement and treatment are dealt with differently in Wales359.
cy-gb	Un o gyfrifoldebau'r Swyddfa Gartref yw'r polisi ar gyfreithlondeb cyffuriau ac alcohol ond ymdrinnir â materion fel gorfodi a thriniaeth yn wahanol yng Nghymru359.

en-gb	The Ministry of Justice is responsible for prison and probation policy, including reducing reoffending; funding the court system; providing support for victims and witnesses; and for relations with the judiciary.
cy-gb	Y Weinyddiaeth Gyfiawnder sy'n gyfrifol am bolisi'r gwasanaeth carchardai a phrawf, gan gynnwys gostwng aildroseddu; ariannu'r system llysoedd; darparu cymorth i ddioddefwyr a thystion; ac am gydberthnasau â'r farnwriaeth.

en-gb	Its main executive agencies are HMPPS and the Legal Aid Agency.
cy-gb	Ei phrif asiantaethau gweithredol yw Gwasanaeth Carchardai a Phrawf Ei Mawrhydi a'r Asiantaeth Cymorth Cyfreithiol.

en-gb	It is jointly responsible with the Lord Chief Justice for HMCTS, as we have explained in paragraph 2.82.
cy-gb	Mae'n gyfrifol ar y cyd â'r Arglwydd Brif Ustus am Wasanaeth Llysoedd a Thribiwnlysoedd EM, fel yr eglurwyd gennym ym mharagraff 2.82.

en-gb	Both the Home Office and the Ministry of Justice sponsor a large number of arm’s length bodies with roles in  the criminal justice system, some of which are considered elsewhere  in this report360.
cy-gb	Mae'r Swyddfa Gartref a'r Weinyddiaeth Gyfiawnder yn noddi nifer fawr o gyrff hyd braich â rolau yn y system cyfiawnder troseddol, yr ystyrir rhai ohonynt mewn rhannau eraill o'r adroddiad hwn360.

en-gb	The Attorney General has overall ministerial responsibility for the CPS and the Serious Fraud Office.
cy-gb	Y Twrnai Cyffredinol sydd â chyfrifoldeb gweinidogol cyffredinol am Wasanaeth Erlyn y Goron a'r Swyddfa Twyll Difrifol.

en-gb	However, decisions to prosecute are made independently by them.
cy-gb	Fodd bynnag, gwneir penderfyniadau i erlyn yn annibynnol ganddynt.

en-gb	The Attorney General has power to refer unduly lenient sentences to the Court of Appeal and to bring proceedings for contempt of court.
cy-gb	Mae gan y Twrnai Cyffredinol y pŵer i gyfeirio dedfrydau rhy drugarog i'r Llys Apêl a dwyn achos am ddirmyg llys.

en-gb	WS113 Enhanced Harm Reduction Group for Wales:
cy-gb	WS113 Grw p Lleihau Niwed Cymru:

en-gb	360  Para 4.225.
cy-gb	360  Para 4.225.

en-gb	Welsh Government’s role
cy-gb	Rôl Llywodraeth Cymru

en-gb	Although the criminal justice system remains the primary responsibility of the UK Government, there are significant overlaps with the policy responsibilities of the Welsh Government in areas such as health and education where, if a modern approach was to be adopted, there needs to be alignment to tackle crime, deal with crime reduction and promote rehabilitation, as we have mentioned at paragraph 2.31361.
cy-gb	Er mai Llywodraeth y DU sy'n parhau i fod â'r prif gyfrifoldeb am y system cyfiawnder troseddol, mae gorgyffwrdd sylweddol â chyfrifoldebau polisi Llywodraeth Cymru mewn meysydd megis iechyd ac addysg lle, pe bai dull modern yn cael ei fabwysiadu, y byddai angen mynd i'r afael â throseddau, delio â gostwng troseddu a hyrwyddo adsefydlu mewn modd cyson, fel y crybwyllwyd ym mharagraff 2.31361.

en-gb	The Welsh Government has developed and implemented policies on community safety, female offending and youth justice, working with both devolved and UK bodies.
cy-gb	Mae Llywodraeth Cymru wedi datblygu a gweithredu polisïau ar ddiogelwch cymunedol, troseddu gan ferched a chyfiawnder ieuenctid, gan weithio gyda chyrff datganoledig ac ar lefel y DU.

en-gb	It was the first government in the UK to appoint an anti-slavery tsar and has supported a framework for action against hate crime since 2014.
cy-gb	Hon oedd y llywodraeth gyntaf yn y DU i benodi tsar atal caethwasiaeth ac mae wedi cefnogi fframwaith ar gyfer gweithredu yn erbyn troseddau casineb ers 2014.

en-gb	As the Welsh Government has responsibility for health and social care, it has worked to set criminal justice policies with an emphasis on prevention.
cy-gb	Gan fod gan Lywodraeth Cymru gyfrifoldeb am iechyd a gofal cymdeithasol, mae wedi gweithio i bennu polisïau cyfiawnder troseddol gyda phwyslais ar atal.

en-gb	Substance misuse policy362 is one example of this approach.
cy-gb	Mae polisi camddefnyddio sylweddau362 yn un enghraifft o hyn.

en-gb	The Violence Against Women, Domestic Abuse and Sexual Violence (Wales) Act 2015 placed duties on public bodies regarding prevention, protection and support, although it was unable to place duties on the police, CPS or courts363.
cy-gb	Mae Deddf Trais yn erbyn Menywod, Cam-drin Domestig a Thrais Rhywiol (Cymru) 2015 yn gosod dyletswyddau ar gyrff cyhoeddus o ran atal, diogelu a chefnogi, er nad oedd yn gallu gosod dyletswyddau ar yr heddlu, Gwasanaeth Erlyn y Goron na'r llysoedd363.

en-gb	The Children (Abolition of Defence of Reasonable Chastisement) (Wales) Bill, introduced in March 2019, is based on an approach of protecting children’s rights.
cy-gb	Mae'r Bil Plant (Diddymu Amddiffyniad Cosb Resymol) (Cymru), a gyflwynwyd ym mis Mawrth 2019, yn seiliedig ar ddiogelu hawliau plant.

en-gb	Since 2014, the Welsh Government has developed strategies to address offending behaviours such as those in relation to youth justice as described at paragraph 4.183.
cy-gb	Ers 2014, mae Llywodraeth Cymru wedi datblygu strategaethau i fynd i'r afael ag ymddygiadau troseddol megis y rhai mewn perthynas â chyfiawnder ieuenctid fel y'u disgrifir ym mharagraff 4.183.

en-gb	ibid:
cy-gb	ibid:

en-gb	363  ibid:
cy-gb	363  ibid:

en-gb	Local authorities’ role
cy-gb	Rôl awdurdodau lleol

en-gb	4.11  Responsibility for local government is devolved.
cy-gb	4.11 Mae'r cyfrifoldeb am lywodraeth leol wedi ei ddatganoli.

en-gb	Local authorities have a number of responsibilities in relation to justice, including some powers to bring prosecutions.
cy-gb	Mae gan awdurdodau lleol nifer o gyfrifoldebau mewn perthynas â chyfiawnder, gan gynnwys rhai pwerau i erlyn.

en-gb	They are responsible for Youth Offending Teams.
cy-gb	Maent yn gyfrifol am Dimau Troseddwyr Ifanc.

en-gb	4.12  In addition, local authorities are the focus of two sets of bodies:
cy-gb	4.12 Hefyd, awdurdodau lleol yw ffocws dwy set o gyrff:

en-gb	4.12.1  Community Safety Partnerships which were established by Home Office legislation (the Crime and Disorder Act 1998364).
cy-gb	4.12.1  Sefydlwyd Partneriaethau Diogelwch Cymunedol gan ddeddfwriaeth y Swyddfa Gartref (Deddf Trosedd ac Anrhefn 1998364).

en-gb	They are the responsibility of local authorities and the police.
cy-gb	Cyfrifoldeb awdurdodau lleol a'r heddlu ydynt.

en-gb	Half of the required partners are now devolved.
cy-gb	Mae hanner y partneriaid sy'n ofynnol bellach wedi'u datganoli.

en-gb	This is reflected in amendments to the Act giving the Welsh Ministers powers to set certain requirements, either alone or jointly with the Secretary of State.
cy-gb	Adlewyrchir hyn mewn diwygiadau i'r Ddeddf sy'n rhoi pwerau i Weinidogion Cymru osod rhai gofynion, naill ai ar eu pen eu hunain neu ar y cyd â'r Ysgrifennydd Gwladol.

en-gb	4.12.2  Public Service Boards were established by the Future Generations Act.
cy-gb	4.12.2  Sefydlwyd Byrddau Gwasanaethau Cyhoeddus gan Ddeddf Cenedlaethau'r Dyfodol.

en-gb	They replaced the voluntary Local Service Boards in each of the 22 local authority areas in Wales.
cy-gb	Gwnaethant ddisodli'r Byrddau Gwasanaethau Lleol gwirfoddol ym mhob un o'r 22 o awdurdodau lleol yng Nghymru.

en-gb	The Public Service Boards have responsibilities which in practice significantly overlap with the Community Safety Partnerships as they are responsible for conducting local well-being assessments, creating well-being plans to address key issues and working together to deliver results in the short, medium and long-term.
cy-gb	Mae gan y Byrddau Gwasanaethau Cyhoeddus gyfrifoldebau sydd, yn ymarferol, yn gorgyffwrdd yn sylweddol â'r Partneriaethau Diogelwch Cymunedol gan eu bod yn gyfrifol am gynnal asesiadau llesiant lleol, creu cynlluniau llesiant i fynd i'r afael â materion allweddol a chydweithio i gyflawni canlyniadau yn y byrdymor, y tymor canolig a'r hirdymor.

en-gb	There are currently 19 such bodies365 in Wales, made up of the following statutory members:
cy-gb	Ar hyn o bryd mae 19 o gyrff365 o'r fath yng Nghymru, sy'n cynnwys yr aelodau statudol canlynol:

en-gb	The local authority
cy-gb	Yr awdurdod lleol

en-gb	The Local Health Board
cy-gb	Y Bwrdd Iechyd Lleol

en-gb	The Fire and Rescue Authority
cy-gb	Yr Awdurdod Tân ac Achub

en-gb	In addition, the following are statutory invitees:
cy-gb	Hefyd, mae'r canlynol yn wahoddedigion statudol:

en-gb	The Chief Constable
cy-gb	Prif Gwnstabliaid

en-gb	The Police and Crime Commissioner
cy-gb	Comisiynydd yr Heddlu a Throseddu

en-gb	Probation
cy-gb	Y Gwasanaeth Prawf

en-gb	At least one body representing relevant    voluntary organisations
cy-gb	O leiaf un corff sy'n cynrychioli'r sefydliadau    gwirfoddol perthnasol

en-gb	364365   Merthyr Tydfil and Rhondda Cynon Taf share a board as do Conwy and Denbighshire and Gwynedd and Anglesey.Crime and Disorder Act 1998.
cy-gb	364 365  Mae Merthyr Tudful a Rhondda Cynon Taf yn rhannu bwrdd fel y gwna Conwy a Sir Ddinbych a Gwynedd ac Ynys Môn.Deddf Trosedd ac Anhrefn 1998.

en-gb	4.13  Under the current arrangements, the bodies or persons responsible to the Ministry of Justice cannot be required to participate in the statutory Public Service Boards.
cy-gb	4.13  O dan y trefniadau cyfredol, nid yw'n ofynnol i'r cyrff na'r personau sy'n atebol i'r Weinyddiaeth Gyfiawnder gymryd rhan yn y Byrddau Gwasanaethau Cyhoeddus statudol.

en-gb	Conversely, there are few legislative levers which enable devolved bodies to be held to account for reducing reoffending and improving rehabilitation outcomes.
cy-gb	I'r gwrthwyneb, prin yw'r ysgogiadau deddfwriaethol sy'n galluogi cyrff datganoledig i gael  eu dwyn i gyfrif am ostwng aildroseddu a gwella canlyniadau o  ran adsefydlu.

en-gb	4.14  The local priorities identified in each Public Service Board plan vary from area to area.
cy-gb	4.14  Mae'r blaenoriaethau lleol a nodwyd yng nghynllun pob Bwrdd Gwasanaethau Cyhoeddus yn amrywio o ardal i ardal.

en-gb	However, making communities feel safe and reducing anti-social behaviour, substance misuse, domestic abuse and reoffending particularly feature in cities and post-industrial areas.
cy-gb	Fodd bynnag, mae gwneud i gymunedau deimlo'n ddiogel a lleihau ymddygiad gwrthgymdeithasol, camddefnyddio sylweddau, cam-drin domestig ac aildroseddu yn nodweddion amlwg mewn dinasoedd ac ardaloedd  ôl-ddiwydiannol.

en-gb	4.15  There is also a clear emphasis on early years in all Public Service Boards, including reducing Adverse Childhood Experiences366.
cy-gb	4.15  Mae pwyslais clir hefyd ar flynyddoedd cynnar ym mhob Bwrdd Gwasanaethau Cyhoeddus, gan gynnwys lleihau Profiadau Niweidiol yn ystod Plentyndod366.

en-gb	Research367 has shown that, in addition to long-term impacts on their health, adults who have had more than four Adverse Childhood Experiences are far more likely to be a victim of crime or to enter the criminal justice system.
cy-gb	Mae ymchwil367 wedi dangos, yn ogystal â'r effeithiau hirdymor ar eu hiechyd, fod oedolion sydd wedi cael mwy na phedwar Profiad Niweidiol yn ystod Plentyndod yn fwy tebygol o lawer o ddioddef troseddau neu ddod yn rhan o'r system cyfiawnder troseddol.

en-gb	The significance of this research is discussed further in paragraph 4.203 and following and at paragraph 7.82.
cy-gb	Trafodir arwyddocâd yr ymchwil hon ymhellach ym mharagraff 4.203 ac wedi hynny ac ym mharagraff 7.82.

en-gb	5. need for a strategy
cy-gb	5. yr angen am strategaeth

en-gb	the present position
cy-gb	y sefyllfa bresennol

en-gb	The All Wales Criminal Justice Board was formally established in 2011, after earlier attempts had been made to try and coordinate criminal justice policy and strategy across Wales.
cy-gb	Sefydlwyd Bwrdd Cyfiawnder Troseddol Cymru Gyfan yn ffurfiol yn 2011, ar ôl ymdrechion cynharach i geisio cydlynu polisi a strategaeth cyfiawnder troseddol ledled Cymru.

en-gb	These attempts arose from the need to replicate in Wales’ devolved structure some aspects of the National Criminal Justice Board for England and Wales that was created as a result of the recommendations in the Report of Lord Justice Auld published in 2001368.
cy-gb	Deilliodd yr ymdrechion hyn o'r angen i ailadrodd yn strwythur datganoledig Cymru rai agweddau ar Fwrdd Cyfiawnder Troseddol Cenedlaethol Cymru a Lloegr a grëwyd o ganlyniad i'r argymhellion yn Adroddiad yr Arglwydd Ustus Auld a gyhoeddwyd yn 2001368.

en-gb	The creation of an All Wales Criminal Justice Board was also a recommendation of the Silk Commission.
cy-gb	Roedd creu Bwrdd Cyfiawnder Troseddol Cymru Gyfan hefyd yn un o argymhellion y Comisiwn Silk.

en-gb	4.17
cy-gb	366

en-gb	The current membership of the All Wales Criminal Justice Board consists of the following:
cy-gb	4.17  Mae aelodaeth bresennol Bwrdd Cyfiawnder Troseddol Cymru Gyfan yn cynnwys y canlynol:

en-gb	(1) each of the four police forces of Wales (usually at Chief Constable or at Deputy Chief Constable level); (2) each of the Police and Crime Commissioners of each force; (3) the Crown Prosecution Service (usually the Chief Prosecutor); (4) HMPPS and the
cy-gb	(1) pob un o'r pedwar heddlu yng Nghymru (ar lefel Prif Gwnstabl neu Ddirprwy Brif Gwnstabl fel arfer), (2) Comisiynwyr yr Heddlu a Throseddu ym mhob heddlu, (3) Gwasanaeth Erlyn y Goron (y Prif Erlynydd fel arfer), (4) Gwasanaeth Carchardai a Phrawf Ei

en-gb	Adverse Childhood Experiences are defined as 1) verbal, physical or sexual abuse; and 2) being a child in a household where parental separation, domestic abuse, mental illness, drug or alcohol misuse or imprisonment occurred.
cy-gb	Diffinnir Profiadau Niweidiol yn ystod Plentyndod fel 1) cam-drin geiriol, corfforol neu rywiol; a 2) bod yn blentyn mewn cartref lle ceir rhieni wedi gwahanu, cam-drin domestig, salwch meddwl, camddefnyddio cyffuriau neu alcohol neu lle mae rhywun yn y carchar.

en-gb	Public Health Wales (2016) Adverse Childhood Experiences and their impact on health-harming behaviours in the Welsh adult population.
cy-gb	Iechyd Cyhoeddus Cymru (2016) Profiadau Niweidiol mewn Plentyndod a'u heffaith ar ymddygiad sy'n niweidio iechyd ymysg oedolion Cymru.

en-gb	368  Lord Justice Auld (2001) A review of the Criminal Courts of England and Wales.
cy-gb	368  Lord Justice Auld (2001) A review of the Criminal Courts of England and Wales.

en-gb	Wales Community Rehabilitation Company (usually at Executive Director and Probation Director level); (5) HMCTS (usually by the Delivery Manager); (6) the Welsh Government at Director or Deputy Director level; (7) Legal Aid Agency at Area Contract Manager level; (8) Victim Support (usually by the Director); (9) Youth Justice Board (by the Director and a Board Member); (10) Public Health Wales (usually by Programme Director of Adverse Childhood Experiences); (11) the third sector (Head of Planning Advice Cymru and Chief Executive Officer of Clinks); and (12) the Future Generations Commissioner.
cy-gb	Mawrhydi a Chwmni Adsefydlu Cymunedol Cymru (ar lefel Cyfarwyddwr Gweithredol a Chyfarwyddwr Prawf fel arfer), (5) Gwasanaeth Llysoedd a Thribiwnlysoedd EM (gan y Rheolwr Cyflawni fel arfer), (6) Llywodraeth Cymru ar lefel Cyfarwyddwr neu Ddirprwy Gyfarwyddwr, (7) Asiantaeth Cymorth Cyfreithiol ar lefel Rheolwr Contract Ardal, (8) Cymorth i Ddioddefwyr (y Cyfarwyddwr fel arfer), (9) Bwrdd Cyfiawnder Ieuenctid (gan y Cyfarwyddwr ac Aelod o'r Bwrdd), (10) Iechyd Cyhoeddus Cymru (Cyfarwyddwr Rhaglen Profiadau Niweidiol yn ystod Plentyndod fel arfer), (11) y trydydd sector (Pennaeth Cynghori ar Gynllunio Cymru a Phrif Weithredwr Clinks), a (12) Comisiynydd Cenedlaethau'r Dyfodol.

en-gb	This is a total of 21.
cy-gb	Mae hyn yn gwneud cyfanswm o 21.

en-gb	The Home Office and the judiciary are not represented.
cy-gb	Nid yw'r Swyddfa Gartref na'r farnwriaeth wedi eu cynrychioli.

en-gb	In addition, as we explain at paragraph 4.88, there is a Policing Board for Wales where many of the same persons are present.
cy-gb	Hefyd, fel yr eglurwn ym mharagraff 4.88, mae yna Fwrdd Plismona Cymru lle y mae llawer o'r un bobl yn bresennol.

en-gb	4.18  Before 2017, the All Wales Criminal Justice Board was usually chaired by one of the senior representatives in turn; since then it has usually been chaired by one of the Police and Crime Commissioners.
cy-gb	4.18  Cyn 2017, roedd Bwrdd Cyfiawnder Troseddol Cymru Gyfan yn cael ei gadeirio gan un o'r uwch-gynrychiolwyr yn eu tro; ers hynny, mae wedi cael ei gadeirio fel arfer gan un o Gomisiynwyr yr Heddlu a Throseddu.

en-gb	There are no representatives of defence practitioners.
cy-gb	Nid oes unrhyw gynrychiolwyr ar gyfer ymarferwyr amddiffyn.

en-gb	The Presiding Judges for Wales have attended occasionally as observers (a role we have explained at paragraph 2.86).
cy-gb	Mae Barnwyr Llywyddol Cymru wedi bod yn bresennol ambell waith fel sylwedyddion (rôl a eglurwyd gennym ym mharagraff 2.86).

en-gb	4.19  There are four Criminal Justice Boards in Wales that coincide with the four police force areas.
cy-gb	4.19  Mae pedwar Bwrdd Cyfiawnder Troseddol yng Nghymru sy'n cyddaro ag ardaloedd y pedwar heddlu.

en-gb	These were established for each of the police force areas in England and Wales as a result of the recommendations of the Auld Report in 2001.
cy-gb	Fe'u sefydlwyd ar gyfer pob un o ardaloedd yr heddlu yng Nghymru a Lloegr o ganlyniad i argymhellion Adroddiad Auld yn 2001.

en-gb	Each has since 2013 been chaired by the Police and Crime Commissioner for the area.
cy-gb	Ers 2013, mae pob un wedi cael ei gadeirio gan Gomisiynydd yr Heddlu a Throseddu ar gyfer yr ardal.

en-gb	The core members mirror the All Wales Board but representatives of the local authorities within the police force areas attend.
cy-gb	Mae'r aelodau craidd yn adlewyrchu Bwrdd Cymru Gyfan ond mae cynrychiolwyr o'r awdurdodau lleol yn ardaloedd yr heddluoedd yn bresennol.

en-gb	Members can also be co-opted from the health boards, drug and alcohol services, fire and rescue services and third sector.
cy-gb	Gall aelodau gael eu cyfethol hefyd o'r byrddau iechyd, gwasanaethau cyffuriau ac alcohol, gwasanaethau tân ac achub a'r trydydd sector.

en-gb	There are no representatives from defence practitioners.
cy-gb	Nid oes unrhyw gynrychiolwyr ar gyfer ymarferwyr amddiffyn.

en-gb	On occasions the Resident Judge of the court within the area attends as an observer.
cy-gb	Ar adegau, bydd Barnwr Preswyl y llys yn yr ardal yn bresennol fel sylwedydd.

en-gb	4.20 The priorities of the All Wales Criminal Justice Board are to:
cy-gb	4.20 Mae blaenoriaethau Bwrdd Cyfiawnder Troseddol Cymru Gyfan fel  a ganlyn:

en-gb	Reduce crime – deter first time offenders and reduce the number of victims of crime.
cy-gb	Gostwng troseddu - atal y rhai sy'n troseddu am y tro cyntaf a lleihau nifer y bobl sy'n dioddef troseddau.

en-gb	Reduce reoffending – to stop offending in the first place and stop offenders committing further offences.
cy-gb	Gostwng aildroseddu - atal troseddu yn y lle cyntaf ac atal troseddwyr rhag cyflawni troseddau pellach.

en-gb	Protect the public – to reduce the risk of serious further offending.
cy-gb	Amddiffyn y cyhoedd - lleihau'r risg o droseddu difrifol pellach.

en-gb	Strengthen joint working with devolved and non-devolved services in order to reduce reoffending.
cy-gb	Atgyfnerthu'r cydweithio â gwasanaethau datganoledig ac annatganoledig er mwyn gostwng aildroseddu.

en-gb	4.21  The All Wales Criminal Justice Board has no executive authority; it relies on the members of the Board to exercise such authority as each individually has as a leader within the body that person represents.
cy-gb	4.21  Nid oes gan Fwrdd Cyfiawnder Troseddol Cymru Gyfan awdurdod gweithredol; mae'n dibynnu ar aelodau'r bwrdd i ymarfer y fath awdurdod gan fod gan bob un yn unigol arweinydd o fewn y corff y mae'r person hwnnw yn ei gynrychioli.

en-gb	The Board cannot hold anyone to account.
cy-gb	Ni all y Bwrdd ddwyn unrhyw un i gyfrif.

en-gb	It is not responsible for setting an overall strategy for Wales.
cy-gb	Nid yw'n gyfrifol am bennu strategaeth gyffredinol i Gymru.

en-gb	b)  the need for a strategic body
cy-gb	b)  yr angen am gorff strategol

en-gb	4.22 The criminal justice system is necessarily fragmented to safeguard its fairness and the operational independence of the police and the independence of the prosecution.
cy-gb	4.22 Mae'r system cyfiawnder troseddol o reidrwydd yn ddarniog er mwyn diogelu ei thegwch ac annibyniaeth weithredol yr heddlu ac annibyniaeth yr erlyniad.

en-gb	It is also complex.
cy-gb	Mae hefyd yn gymhleth.

en-gb	In Wales that complexity and fragmentation is compounded by the present scheme of devolution as we have already outlined.
cy-gb	Yng Nghymru, mae'r drefn ddatganoli bresennol, fel yr amlinellwyd eisoes gennym, yn gwneud y sefyllfa'n fwy cymhleth a darniog.

en-gb	The fragmentation, complexity and the effect of the current scheme of devolution is illustrated in the succeeding parts of this Chapter when we consider in more detail the organisations and bodies that work within the system.
cy-gb	Eglurir y sefyllfa ddarniog a chymhleth ac effaith y drefn ddatganoli bresennol yn rhannau olynol y Bennod hon wrth i ni ystyried yn fanylach y sefydliadau a'r cyrff sy'n gweithio o fewn y system.

en-gb	4.23 Experience over the past 15 years has shown that it is necessary for there to be a body that can set an overall strategy for the criminal justice system with the objectives of (1) reducing crime, (2) meeting the needs of victims, (3) attempting to reduce criminalisation of first time minor offenders, particularly youths, (4) ensuring that probation and other services can work together to support effective community orders made by the courts, (5) providing for proper arrangements for those released from prison, and (6) securing their rehabilitation into the community and reducing reoffending.
cy-gb	4.23 Mae profiad dros y 15 mlynedd diwethaf wedi dangos bod angen cael corff a all bennu strategaeth gyffredinol i'r system cyfiawnder troseddol gyda'r amcanion canlynol - (1) gostwng troseddu, (2) diwallu anghenion dioddefwyr, 3) ceisio lleihau troseddoldeb y rhai sy'n cyflawni mân droseddau am y tro cyntaf, yn enwedig pobl ifanc, (4) sicrhau y gall y gwasanaeth prawf a gwasanaethau eraill gydweithio i gefnogi gorchmynion cymunedol effeithiol a wneir gan y llysoedd, (5) sicrhau bod trefniadau priodol ar waith ar gyfer y rhai sy'n cael eu rhyddhau o'r carchar, a (6) sicrhau eu bod yn cael eu hadsefydlu yn y gymuned a gostwng aildroseddu.

en-gb	We set out in detail in the following parts of this Chapter what we recommend be done by the various bodies involved in the criminal justice system in Wales.
cy-gb	Yn rhannau canlynol y Bennod hon rydym yn nodi'n fanwl yr hyn yr argymhellwn y dylai'r cyrff amrywiol hynny sy'n gysylltiedig â'r system cyfiawnder troseddol yng Nghymru ei wneud.

en-gb	4.24 Each body which has responsibilities within the criminal justice system will, we have no doubt, do all it can to carry out its responsibilities and achieve the objectives we have described.
cy-gb	4.24 Bydd pob corff sydd â chyfrifoldebau o fewn y system cyfiawnder troseddol, yn ddiau, yn gwneud popeth posibl i gyflawni ei gyfrifoldebau a chyflawni'r amcanion a ddisgrifiwyd gennym.

en-gb	4.25 However, we consider it essential, whether or not there is any change to the current scheme of devolution (as discussed in Chapter 12), that Wales should have a new board, known as the Wales Criminal Justice Board, that can set an overall criminal justice strategy for Wales and provide for a means of accountability within Wales for delivery of that overall strategic approach.
cy-gb	4.25 Fodd bynnag, credwn ei bod yn hanfodol, p'un a oes unrhyw newid ai peidio i'r drefn ddatganoli bresennol (fel y trafodir ym Mhennod 12), y dylai Cymru gael bwrdd newydd, sef Bwrdd Cyfiawnder Troseddol Cymru, a all bennu strategaeth cyfiawnder troseddol gyffredinol i Gymru a darparu ar gyfer sicrhau atebolrwydd yng Nghymru am gyflawni'r dull strategol cyffredinol hwnnw.

en-gb	This would build on the work done by the All Wales Criminal Justice Board but have much clearer, more transparent, more effective and more accountable responsibilities.
cy-gb	Byddai hyn yn adeiladu ar y gwaith a wneir gan Fwrdd Cyfiawnder Troseddol Cymru Gyfan ond byddai ganddo gyfrifoldebau cliriach, mwy tryloyw, mwy effeithiol a mwy atebol.

en-gb	Our reasons are as follows:
cy-gb	Mae ein rhesymau fel a ganlyn:

en-gb	4.26 First, there are very good constitutional reasons why the police and the Crown Prosecution Service must have their own operational independence and cannot be directed as to what to do by any others.
cy-gb	4.26 Yn gyntaf, mae rhesymau cyfansoddiadol da iawn pam bod yn rhaid i'r heddlu a Gwasanaeth Erlyn y Goron gael eu hannibyniaeth weithredol eu hunain a pham na allant gael eu cyfarwyddo gan eraill o ran yr hyn y dylent ei wneud.

en-gb	However, in most matters they can and do work closely together.
cy-gb	Fodd bynnag, gyda'r rhan fwyaf o faterion gallant gydweithio'n agos ac maent yn gwneud hynny.

en-gb	When problems do arise, there is sometimes the risk that the problems are attributed to others instead of working towards a joined-up solution that requires the give and take of all involved.
cy-gb	Pan fydd problemau'n codi, mae risg weithiau fod y problemau'n cael eu priodoli i eraill yn lle gweithio tuag at ddatrysiad cydgysylltiedig sy'n gofyn i bawb dan sylw roi a derbyn.

en-gb	The new board would therefore provide a means of ensuring effective and accountable joint working and delivery.
cy-gb	Felly, byddai'r bwrdd newydd yn darparu ffordd o sicrhau cydweithio a chyflawni effeithiol ac atebol.

en-gb	4.27 Second, there is also a need to ensure that the entire system is using resources in the most efficient manner and performing effectively as a whole in meeting the objectives of the criminal justice system.
cy-gb	4.27 Yn ail, mae angen sicrhau hefyd fod y system gyfan yn defnyddio adnoddau yn y dull mwyaf effeithlon ac yn llwyddo i fodloni amcanion y system cyfiawnder troseddol.

en-gb	We consider in the other parts of this Chapter the effectiveness of what is being done for victims of crime and the effectiveness of the performance of the police, CPS, courts and prison and probation in achieving the objectives.
cy-gb	Mewn rhannau eraill o'r Bennod hon rydym yn ystyried pa mor effeithiol yw'r hyn sy'n cael ei wneud ar ran dioddefwyr troseddau ac effeithiolrwydd perfformiad yr heddlu, Gwasanaeth Erlyn y Goron, y llysoedd a'r Gwasanaeth Carchardai a Phrawf wrth gyflawni'r amcanion.

en-gb	However, there must be an ongoing overall assessment on a regular basis of the operation of the entire system with each of the bodies within the system accounting for its performance in delivering the strategy and strategic objectives.
cy-gb	Fodd bynnag, rhaid cynnal asesiad cyffredinol parhaus o weithrediad y system gyfan gyda phob un o'r cyrff o fewn y system yn rhoi cyfrif am eu perfformiad wrth gyflawni'r strategaeth a'r amcanion strategol.

en-gb	4.28 Third, under current arrangements, the All Wales Criminal Justice Board does not report publicly on progress and does not provide any account of performance to an elected body.
cy-gb	4.28 Yn drydydd, o dan y trefniadau cyfredol, nid yw Bwrdd Cyfiawnder Troseddol Cymru Gyfan yn adrodd yn gyhoeddus ar gynnydd ac nid yw'n rhoi cyfrif am berfformiad i gorff etholedig.

en-gb	The new Board, the Wales Criminal Justice Board, should report publicly on an annual basis, with relevant data, and its members be prepared to appear before an Assembly committee to explain progress.
cy-gb	Dylai'r Bwrdd newydd, Bwrdd Cyfiawnder Troseddol newydd Cymru, adrodd yn gyhoeddus bob blwyddyn, gan nodi data perthnasol, a dylai ei aelodau fod yn barod i ymddangos gerbron pwyllgor y Cynulliad i egluro'r cynnydd.

en-gb	The overlap with the Policing Board for Wales is significant.
cy-gb	Mae'r gorgyffwrdd â Bwrdd Plismona Cymru yn sylweddol.

en-gb	On the establishment of the new Wales Criminal Justice Board, we recommend it should incorporate the Policing Board for Wales as it would be more effective and efficient for the functions to be performed by a single body.
cy-gb	Wrth sefydlu Bwrdd Cyfiawnder Troseddol newydd Cymru, rydym yn argymell y dylai ymgorffori Bwrdd Plismona Cymru gan y byddai'n fwy effeithiol ac effeithlon i'r swyddogaethau gael eu cyflawni gan un corff.

en-gb	4.29 Fourth, the Board should be small if it is to be effective and comprise only (1) one Police and Crime Commissioner, (2) one Chief Constable, (3) the Chief Crown Prosecutor for Wales, (4) the Director of Prison and Probation for Wales, (5) the Chairman of the Youth Justice Board Cymru (6) the Director of HMCTS Wales, and (7) a representative of the Welsh Government at director level.
cy-gb	4.29 Yn bedwerydd, dylai'r Bwrdd fod yn fach er mwyn bod yn effeithiol a chynnwys dim ond (1) un Comisiynydd yr Heddlu a Throseddu, (2) un Prif Gwnstabl, (3) Prif Erlynydd y Goron i Gymru, (4) Cyfarwyddwr y Gwasanaeth Carchardai a Phrawf i Gymru, (5) Cadeirydd Bwrdd Cyfiawnder Ieuenctid Cymru, (6) Cyfarwyddwr Gwasanaeth Llysoedd a Thribiwnlysoedd Cymru EM, a (7) cynrychiolydd o Lywodraeth Cymru ar lefel cyfarwyddwr.

en-gb	Senior representatives of the Home Office, Ministry of Justice and Victim Support would also have a right to attend, with other organisations being invited to attend as necessary.
cy-gb	Byddai gan uwch-gynrychiolwyr o'r Swyddfa Gartref, y Weinyddiaeth Gyfiawnder a Chymorth i Ddioddefwyr yr hawl hefyd i fynychu, gyda sefydliadau eraill yn cael eu gwahodd i fod yn bresennol yn ôl yr angen.

en-gb	4.30 Fifth, it is essential that a representative of those who act for the defence are also invited as necessary, for the delivery of justice requires regular consideration of whether the needs of defence practitioners are properly considered.
cy-gb	4.30 Yn bumed, mae'n hanfodol bod cynrychiolydd y rhai sy'n gweithredu ar ran yr amddiffyniad yn cael eu gwahodd hefyd yn ôl yr angen, am fod sicrhau cyfiawnder yn golygu ystyried yn rheolaidd a yw anghenion ymarferwyr amddiffyn yn cael eu hystyried yn briodol.

en-gb	4.31  Sixth, furthermore, as experience in England and Wales has shown in the period since 2005, the judiciary play an essential role.
cy-gb	4.31  Yn chweched, ymhellach at hynny, fel y dengys profiad yng Nghymru a Lloegr yn y cyfnod ers 2005, mae'r farnwriaeth yn chwarae rôl hanfodol.

en-gb	A judge should attend on a regular basis for part of the meetings, participating in the meetings as an observer rather than as a member of the Board.
cy-gb	Dylai barnwr fynychu yn rheolaidd ar gyfer rhan o'r cyfarfodydd, gan gymryd rhan yn y cyfarfodydd fel sylwedydd yn hytrach nag aelod  o'r Bwrdd.

en-gb	A new Wales Criminal Justice Board should be created.
cy-gb	Dylid creu Bwrdd Cyfiawnder troseddol newydd i Gymru.

en-gb	It should set  an overall criminal justice strategy for Wales and provide the means  for accountability within Wales for the delivery of that overall  strategic approach.
cy-gb	Dylai bennu strategaeth cyfiawnder troseddol gyffredinol i Gymru a darparu'r modd i sicrhau atebolrwydd yng nghymru am gyflawni'r dull gweithredu strategol cyffredinol hwnnw.

en-gb	victims of crime
cy-gb	Dioddefwyr troseddau

en-gb	4.32 We began our consideration of criminal justice by listening to the concerns of those who felt that as victims371 of crime they had not been well treated by the criminal justice system.
cy-gb	4.32 Gwnaethom ddechrau ystyried cyfiawnder troseddol drwy wrando ar bryderon y rhai a oedd yn teimlo, fel dioddefwyr371 troseddau, nad oeddent wedi cael eu trin yn dda gan y system cyfiawnder troseddol.

en-gb	We started gathering evidence by meeting the family of a victim of a serious crime and closed with oral evidence from the Victims’ Commissioner.
cy-gb	Gwnaethom ddechrau casglu tystiolaeth drwy gwrdd â theulu dioddefwr trosedd ddifrifol a chau gyda thystiolaeth lafar gan Gomisiynydd y Dioddefwyr.

en-gb	On the basis of the evidence we took during the course of our inquiry there are four ways to respond properly to victims that we wish to highlight:
cy-gb	Ar sail y dystiolaeth a gawsom yn ystod ein hymchwiliad, mae pedair ffordd o ymateb yn briodol i ddioddefwyr yr hoffem dynnu sylw atynt:

en-gb	Provision of advice and support to a person who becomes the    victim of crime.
cy-gb	Rhoi cyngor a chymorth i berson sy'n dioddef trosedd.

en-gb	Information in respect of the right to challenge police and/or    CPS decisions.
cy-gb	Gwybodaeth mewn perthynas â'r hawl i herio penderfyniadau'r    heddlu a/neu Wasanaeth Erlyn y Goron.

en-gb	Keeping the victim at the centre of the proceedings by providing    regular updates and making the victim aware of opportunities to    give evidence from remote centres.
cy-gb	Sicrhau bod y dioddefwr yn ganolog i'r achos drwy roi    diweddariadau rheolaidd iddo a'i wneud yn ymwybodol o'r    cyfleoedd i roi tystiolaeth o ganolfannau o bell.

en-gb	Providing information about sentencing prior to the sentencing    hearing and explaining the sentence afterwards.
cy-gb	Rhoi gwybodaeth am ddedfrydu cyn y gwrandawiad dedfrydu ac    egluro'r ddedfryd ar ôl hynny.

en-gb	1. the need for advice and support
cy-gb	1. yr angen am gyngor a chymorth

en-gb	extent of the need
cy-gb	Maint yr angen

en-gb	The Crime Survey of England and Wales estimated that overall, 14% of the population were victims of crime in 2017-18.
cy-gb	Amcangyfrifodd Arolwg Troseddu Cymru a Lloegr, yn gyffredinol, fod 14% o'r boblogaeth wedi dioddef trosedd yn 2017-18.

en-gb	The Home Office publication, The economic and social costs of crime published in 2018,372 estimates that in 2015-16 the total cost of crime was £50 billion for crimes against individuals and £9 billion for crimes against businesses.
cy-gb	Mae cyhoeddiad y Swyddfa Gartref, 'The economic and social costs of crime' a gyhoeddwyd yn 2018372, yn amcangyfrif mai cyfanswm cost troseddau yn 2015-16 oedd £50 biliwn am droseddau yn erbyn unigolion a £9 biliwn am droseddau yn erbyn busnesau.

en-gb	However, the impact of crime is not felt equally across the population.
cy-gb	Fodd bynnag, nid yw pawb yn teimlo effaith troseddau yn gyfartal.

en-gb	A higher proportion of mixed race and Asian people said they were victims of crime, compared with white people.
cy-gb	Dywedodd cyfran uwch o bobl Asiaidd a phobl o hil gymysg eu bod wedi dioddef trosedd, o gymharu â phobl wyn.

en-gb	On average, over the last three years, young people were more likely to say they were victims of crime than older people373. Research by Victim Support indicates that people with a limiting disability or long-term illness are more likely to be victims of crime, as are lone parent households374.
cy-gb	Ar gyfartaledd, dros y tair blynedd diwethaf, roedd pobl ifanc yn fwy tebygol o ddweud eu bod wedi dioddef trosedd na phobl hŷn.373 Noda ymchwil gan Gymorth i Ddioddefwyr fod pobl sydd ag anabledd cyfyngus neu salwch hirdymor yn fwy tebygol o fod wedidioddef trosedd, yn yr un modd â chartrefi lle mae unig riant.

en-gb	Generally, 32% of disabled people have experienced hate crime.
cy-gb	Yn gyffredinol, mae 32% o bobl anabl wedi profi troseddau casineb.

en-gb	We refer to victims as this is the term commonly used. It must, however, be clear that a person may not in fact be “the victim” until the facts are determined at trial.
cy-gb	Cyfeiriwn at ddioddefwyr gan mai hwn yw'r term a ddefnyddir fel arfer. Fodd bynnag, rhaid nodi'n glir na fydd person yn "ddioddefwr" efallai mewn gwirionedd nes bod y ffeithiau wedi eu pennu mewn treial.

en-gb	Home Office (2018) The economic and social costs of crime:
cy-gb	Y Swyddfa Gartref (2018) The economic and social costs of crime:

en-gb	Second edition.
cy-gb	Second edition.

en-gb	Gov.uk (2018) Victims of Crime.
cy-gb	373  Gov.uk (2018) Victims of Crime.

en-gb	374  Victim Support (2016) An Easy Target:
cy-gb	Victim Support (2016) An Easy Target:

en-gb	Risk factors affecting victimisation rates for violent crime and theft.
cy-gb	Risk factors affecting victimisation rates for violent crime and theft.

en-gb	People with social or behavioural disability are four times more likely to be a victim of hate crime than those with a disability that affects stamina, mobility/vision or mental health.
cy-gb	Mae pobl ag anabledd cymdeithasol neu ymddygiadol bedair gwaith yn fwy tebygol o ddioddef troseddau casineb na'r rheini ag anabledd sy'n effeithio ar stamina, symudedd/golwg neu iechyd meddwl.

en-gb	WS200 David Fox:
cy-gb	WS200 David Fox:

en-gb	4.34 Some crimes are under-reported.
cy-gb	4.34 Ni chaiff rhai troseddau eu cofnodi.

en-gb	This can be because victims do not have confidence in the criminal justice system, fear the perpetrator or do not want their experience to become public knowledge.
cy-gb	Gall hyn fod am nad oes gan ddioddefwyr hyder yn y system cyfiawnder troseddol, am fod ofn yr un a gyflawnodd y drosedd arnynt neu am nad ydynt am i'w profiad fod yn hysbys i bawb.

en-gb	Three quarters of cases of reported rape are not taken forward because the victims are concerned about privacy issues.
cy-gb	Ni weithredir ar dri chwarter yr achosion o dreisio a gofnodir am fod y dioddefwyr yn poeni am faterion preifatrwydd.

en-gb	In cases of modern slavery, victims may be unaware of their rights and fearful that they may be criminalised or deported if they do report their treatment to the police.
cy-gb	O ran caethwasiaeth fodern, efallai nad yw dioddefwyr yn gwybod eu hawliau ac yn ofni y byddant yn cael eu troseddoli neu'n cael eu hallgludo os rhoddant wybod i'r heddlu am eu triniaeth.

en-gb	The Crime Survey of England and Wales indicates that there may have been about two million cases of domestic abuse in  2017-18.
cy-gb	Mae Arolwg Troseddu Cymru a Lloegr yn nodi y bu tua dwy filiwn o achosion o gamdrin domestig yn 2017-18.

en-gb	The way victims report crime to the police is discussed  further at paragraphs 4.118 and 4.119.
cy-gb	Ymhelaethir ar y ffordd y mae dioddefwyr yn rhoi gwybod i'r heddlu am drosedd ym mharagraffau 4.118 ac 4.119.

en-gb	OE046 Victim Support:
cy-gb	OE046 Cymorth i Ddioddefwyr:

en-gb	4.35 For some victims and bereaved relatives, their experience of criminal justice has left them feeling let down by the system, with failings in communication and support.
cy-gb	4.35 I rai dioddefwyr a pherthnasau sy'n galaru, mae eu profiad o gyfiawnder troseddol wedi gwneud iddynt deimlo bod y system wedi eu methu, gan gynnwys o ran cyfathrebu a chymorth.

en-gb	As one family put it, there is a danger that the criminal justice system does not consider sufficiently the needs of victims and leaves them feeling like bystanders in a system which is solely about the Crown Prosecution Service and offenders.
cy-gb	Fel y nododd un teulu, mae perygl nad yw'r system cyfiawnder troseddol yn ystyried yn ddigonol anghenion dioddefwyr ac yn gwneud iddynt deimlo fel gwyliedyddion mewn system sy'n ymwneud â Gwasanaeth Erlyn y Goron a throseddwyr yn unig.

en-gb	WS016 Nadine Marshall:
cy-gb	WS016 Nadine Marshall:

en-gb	2, WS121 Why Me?:
cy-gb	2, WS121 Why Me?:

en-gb	4.36 In our consultation meeting at Disability Wales in Caerphilly the importance of advice and support for disabled victims was stressed.
cy-gb	4.36 Yn ein cyfarfod ymgynghori yn Anabledd Cymru yng Nghaerffili pwysleisiwyd pwysigrwydd cyngor a chymorth i ddioddefwyr anabl.

en-gb	We were informed by a victim of hate crime that the support she was now receiving had renewed her confidence in the fairness of the justice system.
cy-gb	Cawsom ein hysbysu gan ddioddefwr trosedd casineb fod y cymorth y mae bellach yn ei gael wedi adnewyddu ei hyder yn nhegwch y system gyfiawnder.

en-gb	It is clear however that provision of such support is not always available with insufficient numbers of appropriate adults and, according to the Victims’ Commissioner, dire shortages of  registered intermediaries.
cy-gb	Fodd bynnag, mae'n glir nad yw cymorth o'r fath yn cael ei ddarparu bob amser a bod nifer annigonol o oedolion priodol ac, yn ôl y Comisiynydd Dioddefwyr, brinder dybryd o gyfryngwyr cofrestredig380.

en-gb	ES Disability Wales, Caerphilly.
cy-gb	Datganiad Tystiolaeth Anabledd Cymru, Caerffili.

en-gb	The role of the appropriate adult is to safeguard the interests, rights, entitlements and welfare of children and vulnerable people who are  suspected of a criminal offence, by ensuring that they are treated in a fair and just manner and are able to participate effectively.
cy-gb	Rôl yr oedolyn priodol yw diogelu buddiannau, hawliau a lles plant a phobl agored i niwed yr amheuir eu bod wedi cyflawni trosedd, drwy sicrhau y cânt eu trin mewn ffordd deg a chyfiawn a'u bod yn gallu cyfranogi'n effeithiol.

en-gb	ES Disability Wales, Caerphilly.
cy-gb	380  Datganiad Tystiolaeth Anabledd Cymru, Caerffili.

en-gb	the policy and strategy of the uK Government
cy-gb	b)  Polisi a strategaeth Llywodraeth y Du

en-gb	The first Victims’ Commissioner for England and Wales was appointed in 2010 to promote the interests of victims and witnesses.
cy-gb	4.37 Penodwyd Comisiynydd Dioddefwyr cyntaf Cymru a Lloegr yn 2010 i hyrwyddo buddiannau dioddefwyr a thystion.

en-gb	The Victims’ Code was published by the UK Government in 2006 and last updated in 2015.
cy-gb	Cyhoeddwyd Cod i Ddioddefwyr gan Lywodraeth y DU yn 2006 ac fe'i diweddarwyd ddiwethaf yn 2015.

en-gb	It introduced a number of entitlements for victims, including being able to read victim impact statements in court, ensuring that victims are referred to support agencies and allowing businesses to make impact statements detailing how a crime has affected them.
cy-gb	Cyflwynodd nifer o hawliau i ddioddefwyr, gan gynnwys gallu darllen datganiadau dioddefwyr am effaith y drosedd arnynt yn y llys, sicrhau yr atgyfeirir dioddefwyr at asiantaethau cefnogi a chaniatáu i fusnesau wneud datganiadau am effaith trosedd arnynt.

en-gb	The Code sets out additional entitlements, known as ‘special measures’, for victims of serious crime, victims who are repeatedly targeted and vulnerable or intimidated victims.
cy-gb	Mae'r Cod yn nodi hawliau ychwanegol, a elwir yn 'fesurau arbennig', i ddioddefwyr troseddau difrifol, dioddefwyr a dargedir dro ar ôl tro a dioddefwyr agored i niwed neu sy'n cael eu bygwth.

en-gb	Established under the Domestic Violence, Crime and Victims Act 2004.
cy-gb	Sefydlwyd o dan Ddeddf Trais Domestig, Troseddu a Dioddefwyr 2004.

en-gb	The UK Government published a Victims’ Strategy in September  2018.
cy-gb	4.38 Cyhoeddodd Llywodraeth y DU Strategaeth i Ddioddefwyr ym mis  Medi 2018.

en-gb	This proposed a consultation on a new Victims’ Law to  underpin the Victims’ Code and strengthen the powers of the  Victims’ Commissioner.
cy-gb	Cynigiodd ymgynghoriad ar Gyfraith newydd i  Ddioddefwyr i ategu'r Cod i Ddioddefwyr ac atgyfnerthu pwerau'r  Comisiynydd Dioddefwyr.

en-gb	HM Government (2018) Victims Strategy.
cy-gb	Llywodraeth EM (2018) Victims Strategy.

en-gb	the work of the Welsh Government
cy-gb	c)  Gwaith Llywodraeth Cymru

en-gb	4.39 In Wales, the aims of the Violence Against Women, Domestic Abuse and Sexual Violence (Wales) Act 2015, to which we have referred at paragraph 4.9 include increasing levels of reporting of abuse; ensuring the availability of effective, evidence-based early interventions for victims and survivors; and increasing victim confidence and access to justice.
cy-gb	4.39 Yng Nghymru, mae nodau Deddf Trais yn erbyn Menywod, Cam-drin Domestig a Thrais Rhywiol (Cymru) 2015, y gwnaethom gyfeirio atynt ym mharagraff 4.9, yn cynnwys cynyddu lefelau rhoi gwybod am achosion o gam-drin; sicrhau bod ymyriadau cynnar effeithiol, ar sail tystiolaeth, ar gael i ddioddefwyr a goroeswyr; a chynyddu hyder dioddefwyr a mynediad at gyfiawnder.

en-gb	The Welsh Government’s framework for action against hate crime aims to prevent and tackle all forms of hate crime against diverse communities.
cy-gb	Fframwaith Gweithredu yw atal a mynd i'r afael â phob math o drosedd casineb yn erbyn cymunedau amrywiol.

en-gb	Specific commitments include action to increase confidence among Gypsy and Traveller communities to report hate crime, improving information for refugees and asylum seekers and working to tackle hate crime and ‘mate crime’ experienced by people with disabilities.
cy-gb	Mae'r ymrwymiadau penodol yn cynnwys camau i gynyddu hyder cymunedau Sipsiwn a Theithwyr i roi gwybod am droseddau casineb, gwella gwybodaeth i ffoaduriaid a cheiswyr lloches a gweithio i fynd i'r afael â throseddau casineb a 'throseddau cyfeillio' a brofir gan bobl ag anableddau.

en-gb	The Welsh Government has also supported Live Fear Free campaigns385 aiming to challenge attitudes towards domestic abuse and improve awareness of the support available to help victims of domestic abuse and modern slavery.
cy-gb	Mae Llywodraeth Cymru hefyd wedi cefnogi ymgyrchoedd "Byw Heb Ofn"385 sydd â'r nod o herio agweddau at gam-drin domestig a gwella ymwybyddiaeth o'r cymorth sydd ar gael i helpu dioddefwyr cam-drin domestig a chaethwasiaeth fodern.

en-gb	National indicators to measure progress in achieving these aims were published in June 2019.
cy-gb	Cyhoeddwyd dangosyddion cenedlaethol i fesur cynnydd wrth gyflawni'r nodau hyn ym mis Mehefin 2019.

en-gb	Welsh Government (2017) Tackling Hate Crimes and Incidents:
cy-gb	Llywodraeth Cymru (2017) Mynd i'r afael â Throseddau a Digwyddiadau Casineb:

en-gb	Framework for Action.
cy-gb	Fframwaith Gweithredu.

en-gb	385  Welsh Government, Live Fear Free.
cy-gb	385  Llywodraeth Cymru, Byw Heb Ofn.

en-gb	the provision of advice and support
cy-gb	d)  Darparu cyngor a chymorth

en-gb	Although much has been done, the evidence leads us to conclude that much more needs to be done in ensuring that support is provided immediately to all victims of crime.
cy-gb	4.40 Er bod llawer wedi ei wneud, mae'r dystiolaeth yn ein harwain i gasglu bod angen gwneud llawer mwy i sicrhau y darperir cymorth ar unwaith i bob dioddefwr troseddau.

en-gb	The principal body that does this is Victim Support, an independent charity that works in and outside court to support victims of crime and traumatic incidents in England and Wales.
cy-gb	Y prif gorff sy'n gwneud hyn yw Cymorth i Ddioddefwyr, elusen annibynnol sy'n gweithio yn y llys a'r tu allan iddo i gefnogi dioddefwyr troseddau a digwyddiadau trawmatig yng Nghymru a Lloegr.

en-gb	In 2018, it offered help to 814,000 people across England and Wales.
cy-gb	Yn 2018, cynigiodd help i 814,000 o bobl ledled Cymru a Lloegr.

en-gb	The main funding is from the Police and Crime Commissioners (see paragraph 4.79.6) but funding is also provided from the Ministry of Justice and the Welsh Government.
cy-gb	Daw'r prif gyllid gan Gomisiynwyr yr Heddlu a Throseddu (gweler paragraff 4.79.6) ond darperir cyllid hefyd gan y Weinyddiaeth Gyfiawnder a Llywodraeth Cymru.

en-gb	Amongst specific activities, the Welsh Government funds Victim Support to run a helpline and reporting service on hate crime.
cy-gb	Ymhlith y gweithgareddau penodol, mae Llywodraeth Cymru yn ariannu Cymorth i Ddioddefwyr er mwyn helpu i redeg llinell gymorth a gwasanaeth rhoi gwybod am droseddau casineb.

en-gb	The funding for 2018-19 was £220,000 and the funding will continue to at least 2020386.
cy-gb	Y cyllid oedd ar gael ar gyfer 2018-19 oedd £220,000 a bydd y cyllid yn parhau tan o leiaf 2020.

en-gb	The Victims’ Code entitles victims to receive advice from Witness Care Units, jointly run by the police and the Crown Prosecution Service.
cy-gb	4.41  Mae'r Cod i Ddioddefwyr yn rhoi'r hawl i ddioddefwyr gael cyngor gan Unedau Gofal Tystion, a gaiff eu rhedeg ar y cyd gan yr heddlu a Gwasanaeth Erlyn y Goron.

en-gb	Other professional support workers may also be involved.
cy-gb	Gall gweithwyr cymorth proffesiynol eraill fod yn rhan o hyn hefyd.

en-gb	Independent Domestic Violence Advisers and Independent Sexual Violence Advocates provide support for victims and survivors of abuse and violence.
cy-gb	Mae Cynghorwyr Trais Domestig Annibynnol ac Eiriolwyr Trais Rhywiol Annibynnol yn rhoi cymorth i ddioddefwyr a goroeswyr camdriniaeth a thrais.

en-gb	They are usually located within Sexual Assault Referral Centres run by third sector organisations across Wales.
cy-gb	Fe'u lleolir fel arfer mewn Canolfannau Atgyfeirio Ymosodiadau Rhywiol a gaiff eu rhedeg gan sefydliadau trydydd sector ledled Cymru.

en-gb	Other organisations such as Bawso, New Pathways and Barnardo’s offer practical support for adults and children who have been victims of modern slavery.
cy-gb	Mae sefydliadau eraill megis Bawso, Llwybrau Newydd a Barnardo's yn cynnig cymorth ymarferol i oedolion a phlant sydd wedi dioddef caethwasiaeth fodern.

en-gb	2. the right to challenge
cy-gb	2. yr hawl i herio

en-gb	a)  the falling rate of prosecutions
cy-gb	a) Cyfradd ostyngol erlyniadau

en-gb	4.42 The rate of prosecutions has been falling, despite an increase in reported crime.
cy-gb	Mae'r gyfradd erlyniadau wedi bod yn gostwng, er gwaethaf cynnydd mewn troseddau y rhoddwyd gwybod amdanynt.

en-gb	Overall, the number of offenders prosecuted across England and Wales fell by 4% to just under 1.38 million in the year to March 2019, down from 2.4 million in 1980; we provide more detail at paragraphs 4.116 and following and 4.155.
cy-gb	Yn gyffredinol, gwnaeth nifer y troseddwyr a erlynwyd ledled Cymru a Lloegr ostwng 4% i ychydig o dan 1.38 miliwn yn y flwyddyn hyd at fis Mawrth 2019, o gymharu â 2.4 miliwn yn 1980; rhown ragor o fanylion ym mharagraff 4.116 ac wedi hynny ac yn 4.155.

en-gb	The total number of individuals formally dealt with by the criminal justice system, including those receiving cautions and penalty notices, fell by 5% to 1.59 million387.
cy-gb	Gwnaeth cyfanswm yr unigolion yr ymdriniwyd yn ffurfiol â hwy gan y system cyfiawnder troseddol, gan gynnwys y rhai a gafodd rybuddiadau a hysbysiadau cosb, ostwng 5% i 1.59 miliwn387.

en-gb	Prosecutions of sex offences fell from 11,311 in 2017 to 7,594 in
cy-gb	Gwnaeth erlyniadau troseddau rhyw ostwng o 11,311 yn 2017 i 7,594 yn 2018.

en-gb	The prosecution rate was 6.3% in 2018 compared with 16.6%  in 2008, despite an increase in recorded sex offences from 50,000  in 2008 to more than 120,000 in 2018.
cy-gb	Y gyfradd erlyn oedd 6.3% yn 2018 o gymharu ag 16.6% yn 2008, er gwaethaf cynnydd mewn troseddau rhyw a gofnodwyd o 50,000 yn 2008 i fwy na 120,000 yn 2018388.

en-gb	The cause of this fall is not easy to discover but we set out at paragraphs 4.116 to 4.124 some  of the explanations.
cy-gb	Nid yw achos y gostyngiad hwn yn hawdd i'w ganfod ond ym mharagraffau 4.116 i 4.124 rydym yn nodi rhai o'r esboniadau.

en-gb	b)  the right to review
cy-gb	b) yr hawl i adolygiad

en-gb	4.43 In England and Wales decisions on prosecution are made by the police and for more serious offences by the CPS where the prosecutor makes a decision to prosecute based on the Code for Crown Prosecutors.
cy-gb	Yng Nghymru a Lloegr gwneir penderfyniadau erlyn gan yr heddlu ac ar gyfer troseddau mwy difrifol gan Wasanaeth Erlyn y Goron lle mae'r erlynydd yn gwneud penderfyniad i erlyn yn seiliedig ar God Erlynwyr y Goron389.

en-gb	In cases where the police or CPS decide not to prosecute, victims have since 2013 (CPS) and since 2015 (police) been entitled to seek a review of that decision under Victim Right of Review scheme.
cy-gb	Mewn achosion lle mae'r heddlu neu Wasanaeth Erlyn y Goron yn penderfynu peidio ag erlyn, mae dioddefwyr ers 2013 (Gwasanaeth Erlyn y Goron) ac ers 2015 (yr heddlu) wedi bod â'r hawl i geisio adolygiad o'r penderfyniad hwnnw o dan gynllun Hawl y Dioddefwr i Adolygiad.

en-gb	The right to review extends only to cases where no charges at all are brought.
cy-gb	Mae'r hawl i adolygiad ond yn ymestyn i achosion lle na ddygir cyhuddiadau o gwbl.

en-gb	There are time limits for requesting a review.
cy-gb	Mae terfynau amser ar gyfer gwneud cais am adolygiad.

en-gb	Victims may lack information about how to make an effective request, including the fact that they could submit further information.
cy-gb	Efallai na fydd gan ddioddefwyr wybodaeth am sut i wneud cais effeithiol, gan gynnwys y ffaith y gallent gyflwyno rhagor o wybodaeth.

en-gb	Local reviews of a decision will be conducted within the same office that took the original decision not to prosecute.
cy-gb	Caiff adolygiadau lleol o benderfyniad eu cynnal yn yr un swyddfa lle y gwnaed y penderfyniad gwreiddiol i beidio ag erlyn.

en-gb	If the case is referred on for further review, the Crown Prosecution Appeal and Review Unit, based in London, will only consider the evidence that was reviewed locally.
cy-gb	Os caiff yr achos ei atgyfeirio ar gyfer adolygiad pellach, dim ond y dystiolaeth a adolygwyd yn lleol y bydd Uned Apeliadau ac Adolygiadau Gwasanaeth Erlyn y Goron yn Llundain yn  eu hystyried.

en-gb	4.44 In evidence to us, the Victims’ Commissioner expressed concerns about the quality and effectiveness of the review process, particularly around rape cases390.
cy-gb	4.44 Mewn tystiolaeth a gyflwynwyd i ni, mynegodd y Comisiynydd Dioddefwyr bryderon am ansawdd ac effeithiolrwydd y broses adolygu, yn enwedig o ran achosion o dreisio.

en-gb	Where the police have been advised by the CPS not to bring charges, on the grounds of insufficient evidence or public interest, there may not be enough challenge to that advice.
cy-gb	Os bydd yr heddlu wedi cael ei hysbysu gan Wasanaeth Erlyn y Goron i beidio â dwyn cyhuddiad, am nad oes digon o dystiolaeth neu nad yw er budd pennaf y cyhoedd, efallai na fydd digon o her i'r cyngor hwnnw.

en-gb	Pressure on resources may be a factor in reaching decisions.
cy-gb	Gall pwysau ar adnoddau fod yn ffactor wrth ddod i benderfyniadau.

en-gb	It may also be an obstacle to conducting effective reviews.
cy-gb	Gall fod yn rhwystr hefyd i gynnal adolygiadau effeithiol.

en-gb	4.45 If a victim is not satisfied with the outcome of a review, the remaining option is to seek a judicial review within three months of the original decision, but the court will not generally interfere with the CPS’s decision to prosecute.
cy-gb	4.45 Os na fydd dioddefwr yn fodlon ar ganlyniad adolygiad, yr opsiwn arall yw ceisio adolygiad barnwrol o fewn tri mis i'r penderfyniad gwreiddiol, ond ni fydd y llys yn ymyrryd yn gyffredinol â phenderfyniad Gwasanaeth Erlyn y Goron i erlyn.

en-gb	Communication and treatment with respect
cy-gb	Cyfathrebu a thrin â pharch

en-gb	Keeping victims informed
cy-gb	a)  hysbysu dioddefwyr yn rheolaidd

en-gb	4.46 As the Victims Strategy sets out, victims need timely and accurate information, fair treatment at all times during the investigative and court process, effective multi-agency working and professional, targeted services.
cy-gb	4.46 Fel y noda'r Strategaeth i Ddioddefwyr, mae angen gwybodaeth amserol a chywir ar ddioddefwyr, ynghyd â thriniaeth deg ar bob adeg yn ystod y broses ymchwiliol a phroses y llys, gwaith amlasiantaeth effeithiol a gwasanaethau proffesiynol a phenodol.

en-gb	However, the victim’s experience of the criminal justice system is often that of a long wait before a case is brought to trial with little explanation as to progress and followed by being required to attend court at short notice.
cy-gb	Fodd bynnag, gorfod aros amser hir cyn i achos fynd i dreial heb fawr ddim esboniad o ran cynnydd a gorfod mynd wedyn i'r llys ar fyr rybudd yw profiad dioddefwr o'r system cyfiawnder troseddol yn aml.

en-gb	Cases may be adjourned unexpectedly.
cy-gb	Gall achosion gael eu gohirio heb rybudd.

en-gb	Victims and witnesses may not be kept informed of developments as promptly as the Victims’ Code says they should.
cy-gb	Efallai na chaiff dioddefwyr na thystion eu hysbysu'n rheolaidd o ddatblygiadau mor gyflym ag y nodir y dylent yng Nghod y Dioddefwyr.

en-gb	There may be poor liaison between the bodies involved in maintaining communications with victims and witnesses.
cy-gb	Efallai nad yw'r cyswllt rhwng y cyrff sy'n gyfrifol am gynnal cysylltiadau â dioddefwyr a thystion yn dda.

en-gb	This contributes to a feeling of being marginalised and not being treated with respect.
cy-gb	Mae hyn yn cyfrannu at deimlad o fod ar yr ymylon ac o beidio â chael eu trin â pharch.

en-gb	This problem has been long identified.
cy-gb	Mae hon yn hen broblem.

en-gb	It should have been addressed.
cy-gb	Dylid bod wedi mynd i'r afael â hi.

en-gb	It must now  be addressed.
cy-gb	Rhaid mynd i'r afael â hi nawr.

en-gb	the experience of the judicial process
cy-gb	b)  y profiad o'r broses farnwrol

en-gb	For victims and witnesses, court proceedings can be daunting experiences.
cy-gb	4.47 Ar gyfer dioddefwyr a thystion, gall achos llys fod yn brofiad brawychus.

en-gb	46% of people who have given evidence say they would not do it again.
cy-gb	Dywedodd 46% o bobl sydd wedi rhoi tystiolaeth na fyddent yn gwneud hynny eto.

en-gb	Although practitioners in Wales who are present in court recognise that participation of victims and others in court hearings is a core component of justice, many practitioners believe that effective participation is limited by a number of factors including vulnerability, the complexity and formality of proceedings and other factors such as court closures and the lack of legal advice392.
cy-gb	Er bod ymarferwyr yng Nghymru sy'n bresennol yn y llys yn cydnabod bod cyfranogiad dioddefwyr ac eraill mewn gwrandawiadau llys yn elfen graidd o gyfiawnder, cred llawer o ymarferwyr fod nifer o ffactorau yn cyfyngu ar gyfranogiad effeithiol gan gynnwys bod yn agored i niwed, cymhlethdod a ffurfioldeb yr achos llys a ffactorau eraill megis cau llysoedd a diffyg cyngor cyfreithiol392.

en-gb	OE046 Victims’ Commissioner:
cy-gb	OE046 Comisiynydd Dioddefwyr:

en-gb	392  op cit n.299.
cy-gb	392  op cit n.299.

en-gb	Special measures such as separate entrances and screens have to be considered carefully in every court and the needs of the victim taken into account.
cy-gb	4.48 Rhaid ystyried mesurau arbennig yn ofalus megis mynedfeydd ar wahân a sgriniau ym mhob llys a rhaid ystyried anghenion y dioddefwr.

en-gb	Otherwise, the measures may fail to provide the reassurance needed.
cy-gb	Fel arall, gall y mesurau fethu â rhoi'r sicrwydd hynny sydd ei angen.

en-gb	For example, it will not be enough to use screens to shield the victim from the defendant if the victim still has to go past the defendant’s family.
cy-gb	Er enghraifft, ni fydd defnyddio sgriniau i guddio'r dioddefwr rhag y diffynnydd yn ddigon os oes rhaid i'r dioddefwr fynd heibio teulu'r diffynnydd o hyd.

en-gb	A significant problem that emerged in 2012 and which has not been properly addressed is the treatment of information held on mobile telephones.
cy-gb	4.49 Problem sylweddol a ddaeth i'r amlwg yn 2012 ac nad ymdriniwyd yn briodol â hi yw'r ffordd y caiff gwybodaeth a gedwir ar ffonau symudol ei thrin.

en-gb	Both before and during court proceedings, victims and witnesses are often reluctant to disclose information which they feel is private and not relevant to the case.
cy-gb	Cyn ac yn ystod achosion llys, mae dioddefwyr a thystion yn aml yn amharod i ddatgelu gwybodaeth sydd yn breifat ac nad yw'n berthnasol i'r achos yn eu barn nhw.

en-gb	As we were told by Victim Support, taking somebody’s mobile and laptop gives a lot more information than they expected to provide. This is a huge step up from giving a statement.
cy-gb	Fel y dywedwyd wrthym gan Gymorth i Ddioddefwyr, mae mynd â ffôn symudol a gliniadur rhywun yn rhoi llawer mwy o wybodaeth nag yr oeddent yn disgwyl ei rhoi, sy'n gam enfawr o gymharu â rhoi datganiad.

en-gb	The adversarial nature of proceedings also means that victims and witnesses may find themselves subject to what they feel is aggressive questioning.
cy-gb	Mae natur wrthwynebus achosion llys hefyd yn golygu bod dioddefwyr a thystion efallai yn destun dull holi sydd yn eu barn nhw yn ymosodol.

en-gb	Material on mobile telephones can be relevant and therefore needs to be disclosed, but a clear way of dealing with these issues, which takes into account the victim’s position as well as being fair to the defence, needs to be found.
cy-gb	Gall deunydd ar ffonau symudol fod yn berthnasol ac felly mae angen ei ddatgelu, ond mae angen dod o hyd i ffordd glir o ddelio â'r materion hyn sy'n ystyried y dioddefwr yn ogystal â bod yn deg i'r amddiffyniad.

en-gb	Another concern which has also been identified for some time is the exclusion of specialist support workers from court, even though they have been the main source of professional advice and support to victims up to that point.
cy-gb	4.50 Pryder arall a nodwyd hefyd ers tro yw gwahardd gweithwyr cymorth arbenigol o'r llys, er mai nhw fu prif ffynhonnell y cyngor a'r cymorth proffesiynol i ddioddefwyr hyd at y pwynt hwnnw.

en-gb	One example is a victim being unable to have her Independent Sexual Violence Advocate sit with her whilst giving video evidence.
cy-gb	Un enghraifft o hyn yw dioddefwr nad yw'n gallu cael ei Heiriolwr Trais Rhywiol Annibynnol i eistedd gyda hi tra'i bod yn rhoi tystiolaeth fideo.

en-gb	This is not a straightforward issue as it is essential that when witnesses give evidence that they give their own account, uninfluenced by anyone accompanying them.
cy-gb	Nid yw hyn yn fater syml gan ei bod yn hanfodol bod tystion wrth roi tystiolaeth yn ei rhoi yn eu geiriau eu hunain, heb i neb sydd gyda nhw ddylanwadu arnynt.

en-gb	Further, opportunities to record video evidence pre-trial or give evidence by video from a more convenient location may also be missed.
cy-gb	4.51  Hefyd, gellir colli cyfleoedd i recordio tystiolaeth fideo cyn treial neu roi tystiolaeth drwy fideo o leoliad mwy cyfleus.

en-gb	The short notice of hearings and the distance to court, especially in rural areas in Wales, may even lead to people failing to give evidence.
cy-gb	Gall y rhybudd byr o ran gwrandawiadau a'r pellter i'r llys, yn enwedig mewn ardaloedd gwledig yng Nghymru, hyd yn oed arwain at bobl yn methu â rhoi tystiolaeth.

en-gb	We comment further on this in paragraph 8.20.
cy-gb	Ceir rhagor o sylwadau ar hyn ym mharagraff 8.20.

en-gb	Information on sentencing
cy-gb	Gwybodaeth am ddedfrydu

en-gb	4.52 Support for victims in relation to the sentence that may be imposed on the offender should begin at the earliest possible stage and continue after the sentence has been delivered.
cy-gb	4.52 Dylai cymorth i ddioddefwyr mewn perthynas â'r ddedfryd y gellir ei rhoi i'r troseddwr ddechrau cyn gynted â phosibl a pharhau ar ôl i'r ddedfryd gael ei rhoi.

en-gb	Victims do not necessarily want a severe sentence.
cy-gb	Nid yw dioddefwyr o reidrwydd am i ddedfryd ddifrifol gael ei rhoi.

en-gb	They need to understand the procedures involved and the reasoning behind the verdict and sentence given so they can understand what has been done.
cy-gb	Mae angen iddynt ddeall y gweithdrefnau dan sylw a'r rhesymu y tu ôl i'r rheithfarn a'r ddedfryd a roddir fel eu bod yn deall yr hyn sydd wedi cael ei wneud.

en-gb	The short explanation given as a standard part of the judge’s decision is too brief, especially if it was not the outcome the victim was expecting.
cy-gb	Mae'r esboniad byr a roddir fel rhan safonol o benderfyniad barnwr yn rhy fyr, yn enwedig os nad hwn oedd y canlyniad roedd y dioddefwr yn ei ddisgwyl.

en-gb	The victim must have the decision fully explained.
cy-gb	Rhaid esbonio'r penderfyniad yn llawn i'r dioddefwr.

en-gb	The evidence of the Victims’ Commissioner was that there should be an automatic entitlement to a free, written copy of what the judge has said so victims can fully understand the reasoning.
cy-gb	Yn ôl tystiolaeth y Comisiynydd Dioddefwyr dylai fod hawl awtomatig i gael copi ysgrifenedig am ddim o'r hyn y mae'r barnwr wedi ei ddweud fel bod dioddefwyr yn gallu llwyr ddeall y rhesymu.

en-gb	We agree.
cy-gb	Cytunwn.

en-gb	4.53 The need for timely communications continues beyond the court, to information on potential compensation, on the possibility that the offender will seek a review of the case and on the work of the  Parole Board.
cy-gb	4.53 Mae'r angen am ddull cyfathrebu amserol yn parhau y tu hwnt i'r llys, i wybodaeth am iawndal posibl, am y posibilrwydd y bydd y troseddwr yn ceisio adolygiad o'r achos ac am waith y Bwrdd Parôl.

en-gb	4.54 The interests of victims must be at the forefront of a criminal justice policy.
cy-gb	4.54 Rhaid sicrhau mai buddiannau dioddefwyr yw'r peth pwysicaf mewn polisi cyfiawnder troseddol.

en-gb	Victims should be heard, informed and able to challenge decisions made.
cy-gb	Dylai dioddefwyr gael eu clywed a'u hysbysu, a dylent fod yn gallu herio penderfyniadau a wneir.

en-gb	Compliance with the Victims’ Code needs to be more rigorously monitored and enforced.
cy-gb	Mae angen i gydymffurfiaeth â'r Cod i Ddioddefwyr gael ei monitro a'i gorfodi yn fwy llym.

en-gb	There needs to be better liaison between all the organisations involved in court services and victim support, to improve communication with victims and ensure they do not have to tell their story over and over again.
cy-gb	Mae angen gwell cyswllt rhwng yr holl sefydliadau sy'n ymwneud â gwasanaethau llys a chymorth i ddioddefwyr, er mwyn gwella'r broses o gyfathrebu â dioddefwyr a sicrhau nad oes rhaid iddynt adrodd eu hanes dro ar ôl tro.

en-gb	4.55 Given their role and authority, greater engagement by judges would certainly help in ensuring that victims do receive the information and consideration they deserve.
cy-gb	4.55 O gofio eu rôl a'u hawdurdod, byddai sicrhau bod barnwyr yn ymgysylltu'n well yn sicr yn helpu i sicrhau bod dioddefwyr yn cael y wybodaeth a'r ystyriaeth y maent yn eu haeddu.

en-gb	4.56 We consider that the Wales Criminal Justice Board which we have recommended at paragraphs 4.22 to 4.31 be given clear responsibilities for leading this work and ensuring delivery.
cy-gb	4.56 Credwn y dylai Bwrdd Cyfiawnder Troseddol Cymru, yr ydym wedi ei argymell ym mharagraffau 4.22 i 4.31, gael cyfrifoldebau clir i arwain y gwaith hwn a sicrhau y caiff ei gyflawni.

en-gb	the Wales Criminal Justice Board should have responsibility for ensuring the rights of victims are respected and there is proper delivery of services to victims.
cy-gb	Dylai Bwrdd Cyfiawnder troseddol Cymru fod yn gyfrifol am sicrhau bod hawliau dioddefwyr yn cael eu parchu a bod gwasanaethau i ddioddefwyr yn cael eu darparu'n briodol.

en-gb	Black, Asian and minority ethnic people
cy-gb	Pobl Dduon ac Asiaidd a Lleiafrifoedd Ethnig

en-gb	4.57 In light of the evidence that those who are charged, tried and punished are disproportionately likely to come from Black, Asian and Minority Ethnic (BAME) communities, the Lammy Review (to which we referred at paragraph 1.16.7) developed some major themes.
cy-gb	4.57 Yn sgil y dystiolaeth fod y rhai a gyhuddir, sy'n cael eu dwyn o flaen eu gwell a'u cosbi yn anghymesur o debygol o ddod o gymunedau Pobl Dduon ac Asiaidd a Lleiafrifoedd Ethnig (BAME), gwnaeth Adolygiad Lammy (y cyfeiriwyd ato ym mharagraff 1.16.7) ddatblygu rhai prif themâu.

en-gb	In particular, (1) there must be robust systems in place to ensure fair treatment in every part of the criminal justice system, (2) trust in the criminal justice system is essential, and (3) one of the biggest symbols of an ‘us and them’ culture is the lack of diversity among those making important decisions in the criminal justice system.
cy-gb	Yn enwedig, (1) rhaid bod systemau cadarn ar waith i sicrhau triniaeth deg ym mhob rhan o'r system cyfiawnder troseddol, (2) mae ymddiried yn y system cyfiawnder troseddol yn hanfodol, a (3) un o symbolau mwyaf y diwylliant 'ni a nhw' yw diffyg amrywiaeth ymhlith y rhai sy'n gwneud penderfyniadau pwysig yn y system cyfiawnder troseddol.

en-gb	4.58 The Lammy Review typically proceeded on an England and Wales basis.
cy-gb	4.58 Aeth Adolygiad Lammy rhagddo ar sail Cymru a Lloegr yn nodweddiadol.

en-gb	Given the importance of the matter, we have inquired further into both the under-representation of BAME people among those working in the criminal justice system, and the over-representation of BAME people among those in custody, in relation to Wales.
cy-gb	O gofio pwysigrwydd y mater, rydym wedi ymchwilio ymhellach i dangynrychiolaeth pobl BAME ymhlith y rhai sy'n gweithio yn y system cyfiawnder troseddol, a gorgynrychiolaeth pobl BAME ymhlith y rhai sydd yn y carchar, mewn perthynas â Chymru.

en-gb	4.59 According to official figures, BAME people currently make up 5% of the population in Wales.
cy-gb	4.59 Yn ôl ffigurau swyddogol, 5% o boblogaeth Cymru yw pobl BAME ar  hyn o bryd.

en-gb	Welsh Government (2019) Ethnicity by area and ethnic group.
cy-gb	Llywodraeth Cymru (2019) Ethnigrwydd yn ôl ardal a gr  p ethnigwˆ.

en-gb	4.60 The representation of BAME people among those working in the criminal justice system in Wales is summarised in the following figure.
cy-gb	4.60 Crynhoir cynrychiolaeth pobl BAME ymhlith y rhai sy'n gweithio yn y system cyfiawnder troseddol yng Nghymru yn y ffigur canlynol.

en-gb	We have also considered gender balance.
cy-gb	Rydym hefyd wedi ystyried cydbwysedd rhwng y rhywiau.

en-gb	There is a concern across the criminal justice system about women representation but generally new intake reflects a better balance.
cy-gb	Mae pryder yn y system cyfiawnder troseddol ynghylch cynrychiolaeth menywod ond yn gyffredinol mae'r newydd-ddyfodiaid yn adlewyrchu cydbwysedd gwell.

en-gb	HMPPS has only supplied 2018 figures.
cy-gb	Dim ond ffigurau 2018 y mae Gwasanaeth Carchardai a Phrawf Ei Mawrhydi wedi eu darparu.

en-gb	BAme representation in police, CPs, prison, probation staff  and the judiciary across Wales in 2019
cy-gb	Cynrychiolaeth BAME ymhlith staff yr heddlu, Gwasanaeth Erlyn y  Goron, carchardai, y gwasanaeth prawf a'r farnwriaeth yng nghymru  yn 2019

en-gb	4.61  We think it important to stress at the outset that in addressing the underrepresentation, peer support and development opportunities for BAME people in management and leadership roles play a material role in increasing diversity in the criminal justice system.
cy-gb	4.61  Credwn ei bod yn bwysig pwysleisio ar y dechrau, wrth ymdrin â'r dangynrychiolaeth, fod cymorth gan gyfoedion a chyfleoedd datblygu i bobl BAME mewn rolau rheoli ac arwain yn chwarae rhan berthnasol mewn cynyddu amrywiaeth yn y system cyfiawnder troseddol.

en-gb	Apprenticeship schemes had the potential to lay the foundations for a more diverse and representative workforce.
cy-gb	Roedd gan gynlluniau prentisiaeth y potensial i osod sylfeini ar gyfer gweithlu mwy amrywiol a chynrychioliadol.

en-gb	ES Butetown.
cy-gb	Datganiad Tystiolaeth Butetown.

en-gb	1. Police
cy-gb	1. yr heddlu

en-gb	4.62 At the consultation we held in Butetown and at the discussion of the Lammy Review we attended at the Equality and Human Rights Commission in Cardiff, representation, consistency and trust in policing were closely allied themes.
cy-gb	4.62 Yn yr ymgynghoriad a gynhaliwyd gennym yn Butetown ac wrth drafod Adolygiad Lammy yn swyddfa'r Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol yng Nghaerdydd, roedd cynrychiolaeth, cysondeb ac ymddiriedaeth mewn plismona yn themâu cysylltiedig iawn.

en-gb	4.63 As Figure 16shows, the percentage of BAME police officers across Wales is very low:
cy-gb	4.63 Fel y dengys Ffigur 16, mae canran swyddogion yr heddlu ledled Cymru sy'n dod o gymunedau BAME yn isel iawn:

en-gb	Home Office (2018) Police Workforce, England and Wales, 31 March 2018.
cy-gb	Y Swyddfa Gartref (2018) Police Workforce, England and Wales, 31 Mawrth 2018.

en-gb	Figure 16 BAme police officers by force in Wales in 2019
cy-gb	ffigur 16 swyddogion yr heddlu BAME fesul heddlu yng nghymru yn 2019

en-gb	Home Office, Police workforce, England and Wales:
cy-gb	Y Swyddfa Gartref, Gweithlu'r Heddlu, Cymru a Lloegr:

en-gb	4.64 The Representative Workforce Programme operating in South Wales Police has worked closely with the BAME communities and since 2015 BAME representation for police officers has risen from 2% to 2.6%.
cy-gb	4.64 Mae'r Rhaglen Gweithlu Cynrychioliadol sydd ar waith yn Heddlu De Cymru wedi gweithio'n agos gyda chymunedau BAME ac ers 2015 mae nifer swyddogion yr heddlu o gymunedau BAME wedi codi o 2% i 2.6%.

en-gb	For community support officers BAME representation has risen from 1.9% to 3% and for police staff from 1.7% to 2.1%.
cy-gb	Ar gyfer swyddogion cymorth cymunedol o gymunedau BAME mae'r gynrychiolaeth wedi codi o 1.9% i 3% ac i staff yr heddlu o 1.7% i 2.1%.

en-gb	CPs
cy-gb	Gwasanaeth Erlyn y Goron

en-gb	4.65 Figures for the CPS show 17.7% of their staff coming from a  BAME background.
cy-gb	4.65 Dengys ffigurau ar gyfer Gwasanaeth Erlyn y Goron fod 17.7% o'r staff yn dod o gefndir BAME.

en-gb	3. Judiciary
cy-gb	3. y farnwriaeth

en-gb	4.66 At 3%, Wales has the lowest representation of BAME court judges in England and Wales.
cy-gb	4.66 Ar 3%, Cymru sydd â'r gynrychiolaeth isaf o farnwyr llys o gymunedau BAME yng Nghymru a Lloegr.

en-gb	In contrast, London and the Midlands have the highest representation at 10% and 9% respectively.
cy-gb	I'r gwrthwyneb, Llundain (10%) a Chanolbarth Lloegr (9%) sydd â'r gynrychiolaeth uchaf.

en-gb	4.67 In Wales, 5% of magistrates have declared themselves as BAME.
cy-gb	4.67 Yng Nghymru, mae 5% o ynadon wedi datgan eu bod yn dod o gymunedau BAME.

en-gb	Across England and Wales the figure is 12%.
cy-gb	Ledled Cymru a Lloegr y ffigur yw 12%.

en-gb	4. hmPPs
cy-gb	4. Gwasanaeth Carchardai a Phrawf Ei Mawrhydi

en-gb	4.68 Figures for HMPPS show 8% of their staff coming from a  BAME background.
cy-gb	4.68 Dengys ffigurau ar gyfer Gwasanaeth Carchardai a Phrawf Ei Mawrhydi fod 8% o'r staff yn dod o gefndir BAME.

en-gb	Prisoners
cy-gb	Carcharorion

en-gb	4.69 The ethnicity of the prison population in Wales in 2018 (based on readings in March, June, September and December) was as follows:
cy-gb	4.69 Roedd ethnigrwydd carcharorion yng Nghymru yn 2018 (yn seiliedig ar ddata mis Mawrth, mis Mehefin, mis Medi a mis Rhagfyr) fel a ganlyn:

en-gb	White:
cy-gb	Gwyn:

en-gb	4,238, Black:
cy-gb	4,238, Du:

en-gb	139, Asian:
cy-gb	139, Asiaidd:

en-gb	146, Mixed race:
cy-gb	146, Hil gymysg:

en-gb	The total percentage of BAME prisoners in Wales in 2018 was 9%.
cy-gb	Cyfanswm canran carcharorion o gymunedau BAME yng Nghymru yn 2018 oedd 9%.

en-gb	4.70 Since 2010, the average percentage of black offenders receiving a custodial sentence in the Crown Court in Wales is 74%.
cy-gb	4.70  Ers 2010, canran gyfartalog troseddwyr sy'n bobl dduon sy'n cael dedfryd o garchar yn Llys y Goron yng Nghymru yw 74%.

en-gb	The average percentage in England is 63.8%.
cy-gb	Y ganran gyfartalog yn Lloegr yw 63.8%.

en-gb	4.71 In the magistrates’ courts the average percentage of black offenders being sentenced to custody in Wales since 2010 is 17.2%.
cy-gb	4.71  Mewn Llysoedd Ynadon, canran gyfartalog troseddwyr sy'n bobl dduon a gafodd ddedfryd o garchar yng Nghymru ers 2010 yw 17.2%.

en-gb	The average percentage in England is 12.9%399.
cy-gb	Y ganran gyfartalog yn Lloegr yw 12.9% .

en-gb	The recording of data on ethnicity at the Magistrates’ Court is very poor.
cy-gb	Mae'r broses o gofnodi data ar ethnigrwydd mewn Llysoedd Ynadon yn wael iawn.

en-gb	For example, a total of 336,289 immediate custodial sentences were handed out at magistrates’ courts in England between 2010 and 2017.
cy-gb	Er enghraifft, rhoddwyd 336,289 o ddedfrydau o garchar yn ddi-oed mewn Llysoedd Ynadon yn Lloegr rhwng 2010 a 2017.

en-gb	In 41.1% of these cases the ethnic identity of the offender was recorded as either ‘Not stated’ or  ‘Not available’400.
cy-gb	Mewn 41% o'r achosion hyn cofnodwyd hunaniaeth ethnig y troseddwr fel 'Heb ei ddatgan' neu 'Ddim ar gael'400.

en-gb	Jones, R (2019) Sentencing and Immediate Custody in Wales:
cy-gb	Jones, R (2019) Sentencing and Immediate Custody in Wales:

en-gb	A Factfile:
cy-gb	A Factfile:

en-gb	400 Information provided by the Ministry of Justice to the Commission.
cy-gb	400  Gwybodaeth a roddwyd i'r Weinyddiaeth Gyfiawnder gan y Comisiwn.

en-gb	4.72  Figure 17 shows the numbers of those residing in Wales who entered into the criminal justice system for the first time who were identified by ethnicity.
cy-gb	4.72  Dengys Ffigur 17 y niferoedd sy'n byw yng Nghymru sy'n dod yn rhan o'r system cyfiawnder troseddol am y tro cyntaf a nodwyd yn ôl ethnigrwydd.

en-gb	This number includes those who have received their first conviction, caution or youth caution, but does not include those who received penalty notice.
cy-gb	Mae'r nifer hwn yn cynnwys y rhai a gafodd euogfarn, rhybuddiad neu rybuddiad ieuenctid am y tro cyntaf, ond nid yw'n cynnwys y rhai a gafodd hysbysiad o gosb.

en-gb	The identification was made by a police officer who recorded the officer’s perception of ethnicity on the Police National Computer.
cy-gb	Nodwyd hyn gan swyddog yr heddlu a gofnododd ganfyddiad swyddog o ethnigrwydd ar Gyfrifiadur Cenedlaethol yr Heddlu.

en-gb	This is not a self-reporting identification.
cy-gb	Nid yw hyn yn broses nodi a hunanadroddir.

en-gb	Category includes Chinese, Japanese or South East Asian and Middle Eastern.
cy-gb	Mae'r categori yn cynnwys Tsieineaidd, Japaneaidd neu bobl o Dde-ddwyrain Asia a'r Dwyrain Canol.

en-gb	People residing in Wales who entered the criminal justice  system for the first time who were identified by ethnicity
cy-gb	Pobl sy'n byw yng nghymru a ddaeth yn rhan o'r system cyfiawnder  troseddol am y tro cyntaf a nodwyd yn ôl ethnigrwydd

en-gb	WhIte
cy-gb	Gwyn

en-gb	AsIAn
cy-gb	AsiAiDD

en-gb	BLACK
cy-gb	Du

en-gb	other403
cy-gb	ARALL403

en-gb	unKnoWn/ not stAteD
cy-gb	AnhysBys/hEB Ei DDAtGAn

en-gb	Wales Governance Centre
cy-gb	Canolfan Llywodraethiant Cymru

en-gb	4.73  Despite a decrease in the number of black first-time entrants into the criminal justice system in Wales, the proportion of black people entering the system actually increased between 2013 and 2017.
cy-gb	4.73  Er gwaethaf lleihad yn nifer y bobl dduon sy'n ymuno â'r system cyfiawnder troseddol am y tro cyntaf yng Nghymru, gwnaeth cyfran y bobl dduon a ddaeth yn rhan o'r system gynyddu mewn gwirionedd rhwng 2013 a 2017.

en-gb	4.74  While 2.1% of all first-time entrants into the criminal justice system in Wales in 2017 were black, just 0.6% of the Welsh population was identified as black in the 2011 census.
cy-gb	4.74  Er mai pobl dduon oedd 2.1% o'r bobl a ymunodd â'r system cyfiawnder troseddol am y tro cyntaf yng Nghymru yn 2017, nodwyd mai dim ond 0.6% o boblogaeth Cymru oedd yn bobl dduon yng Nghyfrifiad 2011.

en-gb	It did not prove possible on the evidence to ascertain the reasons for this.
cy-gb	Ar sail y dystiolaeth nid oedd yn bosibl canfod y rhesymau am hyn.

en-gb	One explanation put forward was that some convictions might be related to ‘County Lines’.
cy-gb	Un esboniad a gynigiwyd oedd y gallai rhai euogfarnau fod yn gysylltiedig â 'llinellau cyffuriau’.

en-gb	WS150 Bawso:
cy-gb	WS150 Bawso:

en-gb	4.75  The causes of the disproportionate number of BAME offenders in the criminal justice system in Wales needs to be understood.
cy-gb	4.75   Mae angen deall achosion y nifer anghymesur o droseddwyr sy'n dod o gymunedau BAME yn y system cyfiawnder troseddol yng Nghymru.

en-gb	Whatever the causes, the importance of carrying forward the recommendations of the Lammy Review is clear.
cy-gb	Beth bynnag fo'r achosion, mae pwysigrwydd gweithredu ar argymhellion Adolygiad Lammy yn glir.

en-gb	4.76  The Lammy Review pointed out that many of the causes of overrepresentation of BAME people lie outside the criminal justice system.
cy-gb	4.76  Yn Adolygiad Lammy, tynnwyd sylw at y ffaith bod llawer o'r hyn sy'n achosi gorgynrychiolaeth pobl o gymunedau BAME y tu allan i'r system gyfiawnder troseddol.

en-gb	It is important that continued monitoring and reform within the  justice system is extended into areas such as school exclusions and  other Adverse Childhood Experiences, as well as opportunities  for employment.
cy-gb	Mae'n bwysig bod y gwaith parhaus o fonitro a diwygio'r system cyfiawnder yn cael ei ymestyn i feysydd megis gwahardd o'r ysgol a Phrofiadau Niweidiol eraill yn ystod Plentyndod, yn ogystal â chyfleoedd gwaith.

en-gb	each of the police, Crown Prosecution service, the judiciary and hm Prison and Probation service should publish a strategy in respect of Black, Asian and minority ethnic people in Wales and report annually on the strategy to the Assembly.
cy-gb	Dylai pob un o blith yr heddlu, Gwasanaeth Erlyn y Goron, y farnwriaeth a Gwasanaeth Carchardai a Phrawf EM gyhoeddi strategaeth mewn perthynas â phobl dduon ac Asiaidd a lleiafrifoedd ethnig yng nghymru a chyflwyno adroddiad blynyddol ar y strategaeth i'r Cynulliad.

en-gb	the role of the police
cy-gb	Rôl yr heddlu

en-gb	1. Current position on governance and accountability
cy-gb	1. y sefyllfa gyfredol o ran llywodraethu ac atebolrwydd

en-gb	4.77  The organisation of the police in Wales, is complex under the current scheme of devolution.
cy-gb	4.77  Mae trefniadaeth yr heddlu yng Nghymru yn gymhleth o dan y drefn ddatganoli bresennol.

en-gb	Chief Constables and Police and Crime Commissioners
cy-gb	a)  Prif Gwnstabliaid a Chomisiynwyr yr heddlu a throseddu

en-gb	The four police forces in Wales are Dyfed Powys, Gwent, North Wales and South Wales Police.
cy-gb	4.78  Y pedwar heddlu yng Nghymru yw Heddluoedd Dyfed Powys, Gwent, Gogledd Cymru a De Cymru.

en-gb	They emerged out of a series of amalgamations some 50 years ago.
cy-gb	Cawsant eu ffurfio yn dilyn sawl achos o uno tua 50 mlynedd yn ôl.

en-gb	Each force is headed by a Chief Constable, who is responsible for operational policing decisions and the direction and control of police officers and police staff.
cy-gb	Caiff pob heddlu ei arwain gan Brif Gwnstabl, sy'n gyfrifol am benderfyniadau plismona gweithredol a chyfarwyddyd a rheolaeth swyddogion yr heddlu a staff yr heddlu.

en-gb	The Police Reform and Social Responsibility Act 2011 introduced Police and Crime Commissioners (PCC) to replace Police Authorities which had been bodies broadly representative of local communities.
cy-gb	4.79  Cyflwynodd Deddf Diwygio'r Heddlu a Chyfrifoldeb Cymdeithasol 2011 Gomisiynwyr yr Heddlu a Throseddu yn lle Awdurdodau'r Heddlu a oedd wedi bod yn gyrff a oedd yn cynrychioli cymunedau lleol yn eang.

en-gb	PCCs were modelled for England.
cy-gb	Modelwyd Comisiynwyr yr Heddlu a Throseddu ar gyfer Lloegr.

en-gb	They took into account Welsh devolution to the extent that a Welsh Group was formed.
cy-gb	Gwnaethant ystyried sefyllfa ddatganoledig Cymru i'r graddau bod Grŵp Cymreig wedi ei ffurfio.

en-gb	Chief Constables are operationally independent but otherwise are accountable to the PCCs.
cy-gb	Mae Prif Gwnstabliaid yn annibynnol yn weithredol ond fel arall yn atebol i Gomisiynwyr yr Heddlu a Throseddu.

en-gb	Each police force has a single PCC who is elected every four years; the PCC appoints his or her own office staff.
cy-gb	Mae gan bob heddlu un Comisiynydd yr Heddlu a Throseddu a etholir bob pedair blynedd; mae pob Comisiynydd yr Heddlu a Throseddu yn penodi ei staff swyddfa ei hun.

en-gb	The PCCs are responsible for:
cy-gb	Mae'r Comisiynwyr yn gyfrifol am:

en-gb	Appointing a Chief Constable, holding them to account for running the force, and if necessary dismissing them.
cy-gb	Penodi Prif Gwnstabl, a'i ddwyn i gyfrif am redeg yr heddlu ac, os oes angen, ei ddiswyddo.

en-gb	Setting the police and crime objectives for their area through a police and crime plan.
cy-gb	Pennu amcanion yr heddlu ac amcanion troseddu ar gyfer eu hardal drwy gynllun yr heddlu a throseddu.

en-gb	Setting the force budget and determining the precept (the amount collected locally via council tax).
cy-gb	Pennu cyllideb yr heddlu a phennu'r praesept (y swm a gesglir yn lleol drwy'r dreth gyngor).

en-gb	Contributing to the national and international policing capabilities set out by the Home Secretary.
cy-gb	Cyfrannu at y galluoedd plismona cenedlaethol a rhyngwladol a bennir gan yr Ysgrifennydd Cartref.

en-gb	Bringing together community safety and criminal justice organisations, to make sure the local priorities are joined up.
cy-gb	Dwyn ynghyd sefydliadau diogelwch cymunedol a chyfiawnder troseddol, er mwyn sicrhau bod blaenoriaethau lleol  wedi'u cydgysylltu.

en-gb	Funding Victim Support as is mentioned in paragraph 4.40.
cy-gb	Ariannu Cymorth i Ddioddefwyr fel y sonnir ym mharagraff 4.40.

en-gb	4.80 Apart from some light oversight from the Home Office, the accountability of PCCs is to the electorate every four years.
cy-gb	4.80 Ar wahân i rywfaint o drosolwg ysgafn gan y Swyddfa Gartref, mae atebolrwydd Comisiynwyr yr Heddlu a Throseddu i'r etholaeth bob pedair blynedd.

en-gb	Since the introduction of PCCs a variety of systems for the governance provided by the role have developed.
cy-gb	Ers cyflwyno Comisiynwyr yr Heddlu a Throseddu mae amrywiaeth o systemau ar gyfer y dull llywodraethu a ddarperir gan y rôl wedi'u datblygu.

en-gb	In London and Manchester, the PCC is a role fulfilled by the Mayor.
cy-gb	Yn Llundain a Manceinion, mae Comisiynydd yr Heddlu a Throseddu yn rôl a gyflawnir gan y Maer.

en-gb	As more mayoral structures are developed in England this model may become increasingly familiar.
cy-gb	Wrth i ragor o strwythurau maerol gael eu datblygu yn Lloegr, gall y model hwn ddod yn gynyddol gyfarwydd.

en-gb	The span of control for Mayors is far greater than that of other PCCs in that they set the vision for and have oversight of other key public services in an area405.
cy-gb	Mae gan Faerau lawer mwy o reolaeth na Chomisiynwyr yr Heddlu a Throseddu eraill yn yr ystyr mai nhw sy'n pennu'r weledigaeth ar gyfer gwasanaethau cyhoeddus allweddol eraill mewn ardal ac yn goruchwylio'r gwasanaethau hynny405.

en-gb	A further difference in England is that some PCCs have become the governing body for the Fire and Rescue Service.
cy-gb	Gwahaniaeth arall yn Lloegr yw bod rhai Comisiynwyr yr Heddlu a Throseddu wedi dod yn gorff llywodraethu ar gyfer y Gwasanaeth Tân ac Achub.

en-gb	Neither change applies to Welsh PCCs406.
cy-gb	Nid yw'r naill newid na'r llall yn gymwys i'r Comisiynwyr Heddlu a Throseddu yng Nghymru406.

en-gb	the responsibilities of the home office
cy-gb	b)  Cyfrifoldebau'r swyddfa Gartref

en-gb	4.81  The Home Office’s main responsibilities with regard to policing are to:
cy-gb	4.81  Prif gyfrifoldebau'r Swyddfa Gartref mewn perthynas â phlismona yw:

en-gb	Maintain a system of local accountability that assures Parliament that forces spend their resources with regularity and propriety and achieve value for money.
cy-gb	4.81.1  Cynnal system o atebolrwydd lleol sy'n sicrhau'r Senedd fod heddluoedd yn defnyddio eu hadnoddau yn rheolaidd, yn briodol ac yn cyflawni gwerth am arian.

en-gb	Assess how much funding forces need, decide how much the policing system receives as a whole, and allocate grants to PCCs (who decide how much goes to forces and how much to other initiatives to reduce crime).
cy-gb	4.81.2  Asesu faint o gyllid sydd ei angen ar heddluoedd, penderfynu faint mae'r system blismona yn ei gael i gyd, a dyrannu grantiau i Gomisiynwyr yr Heddlu a Throseddu (sy'n penderfynu faint sy'n mynd i'r heddluoedd a faint sy'n mynd i fentrau eraill i ostwng troseddu).

en-gb	Intervene if Chief Constables or PCCs fail to carry out their functions effectively.
cy-gb	4.81.3  Ymyrryd os bydd Prif Gwnstabliaid neu Gomisiynwyr Heddlu a Throseddu yn methu â chyflawni eu swyddogaethau'n effeithiol.

en-gb	Identify opportunities for forces to work efficiently, support them to do so, and provide statutory guidance in respect of financial matters.
cy-gb	4.81.4  Nodi cyfleoedd i heddluoedd weithio'n effeithlon, eu cefnogi i wneud hynny, a darparu canllawiau statudol mewn perthynas â materion ariannol.

en-gb	405406   WS147 Theo Huckle QC:
cy-gb	405406   WS147 Theo Huckle CF:

en-gb	4.82 The governance from the Home Office has been described as ‘light touch’ since operational policy has been devolved to the PCCs407.
cy-gb	4.82 Disgrifiwyd dull llywodraethu'r Swyddfa Gartref fel un 'cyffyrddiad ysgafn' gan fod polisi gweithredol wedi ei ddatganoli i Gomisiynwyr yr Heddlu a Throseddu407.

en-gb	The Home Affairs Committee, which received written evidence from the Home Office explaining that “it does not run policing, but is supporting the sector to become self reforming”408, reported in October 2018 that policing was suffering from a “complete failure of leadership from the Home Office”.
cy-gb	Ym mis Hydref 2018, adroddodd y Pwyllgor Materion Cartref, a gafodd dystiolaeth ysgrifenedig gan y Swyddfa Gartref yn egluro "it does not run policing, but is supporting the sector to become self reforming408", fod maes plismona yn dioddef “complete failure of leadership from the Home Office”.

en-gb	4.83 The forces are assessed on efficiency and effectiveness by HM Inspectorate of Constabulary and Fire and Rescue Services409.
cy-gb	4.83 Asesir yr heddluoedd ar effeithlonrwydd ac effeithiolrwydd gan Arolygiaeth Cwnstabliaeth a Gwasanaethau Tân ac Achub EM409.

en-gb	The College of Policing sets standards across the police forces, and shares learning and good practice410.
cy-gb	Mae'r Coleg Plismona yn pennu safonau pob heddlu, ac yn rhannu dysgu  ac arfer da410.

en-gb	2. other bodies involved in policing functions
cy-gb	2.

en-gb	4.84
cy-gb	Cyrff eraill sy'n gysylltiedig â swyddogaethau plismona

en-gb	In addition to these bodies, there are a number of intersecting and external organisations which affect policing in Wales.
cy-gb	4.84

en-gb	These include:
cy-gb	Yn ogystal â'r cyrff hyn, ceir nifer o sefydliadau sy'n croestorri a rhai allanol sy'n cyflawni gwaith plismona yng Nghymru, gan gynnwys:

en-gb	The National Crime Agency411
cy-gb	Yr Asiantaeth Troseddu Cenedlaethol411

en-gb	GCHQ
cy-gb	GCHQ

en-gb	The National Police Chiefs Council
cy-gb	Cyngor Cenedlaethol Prif Swyddogion yr Heddlu

en-gb	The Association of Police and Crime Commissioners
cy-gb	Cymdeithas Comisiynwyr yr Heddlu a Throseddu

en-gb	The Police Federation for England and Wales
cy-gb	Ffederasiwn yr Heddlu ar gyfer Cymru a Lloegr

en-gb	The Superintendents’ Association
cy-gb	Cymdeithas yr Uwch-arolygwyr

en-gb	The Office of Surveillance Commissioner
cy-gb	Swyddfa'r Comisiynydd Gwyliadwriaeth

en-gb	The Information Commissioner
cy-gb	Y Comisiynydd Gwybodaeth

en-gb	The Biometrics Commissioner
cy-gb	Y Comisiynydd Biometreg

en-gb	The Independent Office for Police Conduct (Director for Wales)
cy-gb	Swyddfa Annibynnol Ymddygiad yr Heddlu (Cyfarwyddwr Cymru)

en-gb	The Wales Audit Office412
cy-gb	Swyddfa Archwilio Cymru412

en-gb	British Transport Police413
cy-gb	Heddlu Trafnidiaeth Prydeinig413

en-gb	National Police Air Service
cy-gb	Y Gwasanaeth Heddlu Awyr Cenedlaethol

en-gb	National Audit Office (2018) Financial sustainability of police forces in England and Wales.
cy-gb	Y Swyddfa Archwilio Genedlaethol (2018), Financial sustainability of police forces in England and Wales.

en-gb	OE020 Sir Thomas Winsor & Peter Clarke:
cy-gb	OE020 Syr Thomas Winsor a Peter Clarke:

en-gb	OE024 Mike Cunningham:
cy-gb	OE024 Mike Cunningham:

en-gb	UK’s lead agency against organised crime; human, weapon and drug trafficking; cyber crime; and economic crime that goes across regional and international borders.
cy-gb	Prif asiantaeth y DU yn erbyn troseddu cyfundrefnol; masnachu mewn pobl, arfau a chyffuriau; seiberdroseddu; a throseddau economaidd sy'n croesi ffiniau rhanbarthol a rhyngwladol.

en-gb	Wales Audit Office produces annual audit reports for both PCCs and Chief Constables.
cy-gb	Mae Swyddfa Archwilio Cymru yn llunio adroddiadau archwilio blynyddol ar gyfer Comisiynwyr yr Heddlu a Throseddu a  Phrif Gwnstabliaid.

en-gb	413  WS162 British Transport Police:
cy-gb	WS162 Heddlu Trafnidiaeth Prydeinig:

en-gb	3. Attempts to establish better governance and accountability of the police in Wales
cy-gb	3. ymdrechion i sefydlu dull llywodraethu ac atebolrwydd gwell i'r heddlu yng nghymru

en-gb	Although the establishment of PCCs did not take much account of Welsh devolution, steps have been taken to try and improve governance and accountability within the current scheme of devolution.
cy-gb	4.85 Er nad ystyriodd y gwaith o sefydlu Comisiynwyr yr Heddlu a Throseddu ddatganoli yng Nghymru rhyw lawer, mae camau wedi cael eu  cymryd i geisio gwella'r dull llywodraethu ac atebolrwydd yn y drefn  ddatganoli bresennol.

en-gb	The first step was taken on 1 April 2017 when, following ratification from the Chief Constables and the Police and Crime Commissioners of Wales, the first All Wales Deputy Chief Constable was appointed.
cy-gb	4.86 Cymerwyd y cam cyntaf ar 1 Ebrill 2017 pan benodwyd Dirprwy Brif Gwnstabl cyntaf Cymru Gyfan, yn dilyn cadarnhad gan y Prif Gwnstabliaid a Chomisiynwyr yr Heddlu a Throseddu.

en-gb	The main priorities for that office were to develop relationships between the four forces, to improve the Welsh Policing perspective, to focus on the opportunities for collaboration, and to oversee collaborative units (such as the all Wales organised crime unit TARIAN).
cy-gb	Y prif flaenoriaethau ar gyfer y swydd honno oedd datblygu cydberthnasau rhwng y pedwar heddlu, gwella safbwynt plismona yng Nghymru, canolbwyntio ar y cyfleoedd i gydweithio, a goruchwylio unedau cydweithredol (megis uned troseddau cyfundrefnol Cymru gyfan - TARIAN).

en-gb	There is also a police Liaison Unit funded by the four Welsh forces within the Welsh Government, which works closely with the Welsh Government’s Community Safety Division and engages on police and community safety related matters with officials from across the Welsh Government and the Assembly.
cy-gb	Ceir Uned Gyswllt yr Heddlu hefyd a ariennir gan y pedwar heddlu yng Nghymru o fewn Llywodraeth Cymru, sy'n cydweithio'n agos ag Is-adran Diogelwch Cymunedol Llywodraeth Cymru ac sy'n ymwneud â materion yr heddlu a rhai sy'n gysylltiedig â diogelwch cymunedol gyda swyddogion o bob rhan o Lywodraeth Cymru a'r Cynulliad.

en-gb	In May 2018 the position of All Wales Deputy Chief Constable came to an end with the various functions being given to other senior police officers and staff.
cy-gb	Ym mis Mai 2018 daeth swydd Dirprwy Brif Gwnstabl Cymru Gyfan i ben a throsglwyddwyd y swyddogaethau amrywiol i uwchswyddogion yr heddlu ac uwch-aelodau o staff eraill yr heddlu.

en-gb	The second step was the establishment of a Cross-party Group on Policing in the Assembly in July 2018.
cy-gb	4.87 Yr ail gam oedd sefydlu Grŵp Trawsbleidiol ar Blismona yn y Cynulliad ym mis Gorffennaf 2018.

en-gb	The Cross-party Group aims to consider the questions of how policing operates within the devolved and non devolved aspects of public services in Wales, what are the current issues facing the service in Wales and how best to engage with the Assembly on policing challenges and on policy and practical issues of common interest.
cy-gb	Nod y Grŵp Trawsbleidiol yw ystyried y cwestiynau ynghylch sut mae plismona yn gweithredu o fewn yr agweddau datganoledig ac annatganoledig ar wasanaethau cyhoeddus yng Nghymru, beth yw'r problemau sy'n wynebu'r gwasanaeth yng Nghymru ar hyn o bryd a'r ffordd orau o ymgysylltu â'r Cynulliad ar heriau plismona ac ar faterion polisi a materion ymarferol sydd o ddiddordeb i bawb.

en-gb	The Group has discussed homelessness, rough sleeping, substance misuse and mental health414.
cy-gb	Mae'r Grŵp wedi trafod digartrefedd, cysgu allan, camddefnyddio sylweddau ac iechyd meddwl.

en-gb	4.88
cy-gb	Y Cynulliad (2018) Grw p Trawsbleidiol ar Blismonˆa.

en-gb	The third step was the establishment of a Policing Board for Wales in November 2018 by Alun Davies AM the then Cabinet Secretary for Local Government and Public Services.
cy-gb	4.88 Y trydydd cam oedd sefydlu Bwrdd Plismona i Gymru ym mis Tachwedd 2018 gan Alun Davies AC, yr Ysgrifennydd Cabinet ar y pryd dros Lywodraeth Leol a Gwasanaethau Cyhoeddus.

en-gb	The Board brings together the Chief Constables and the Police and Crime Commissioners of each of the police forces in Wales, Welsh Government Cabinet Ministers and officials.
cy-gb	Mae'r Bwrdd yn dwyn ynghyd y Prif Gwnstabliaid a Chomisiynwyr yr Heddlu a Throseddu ym mhob un o'r heddluoedd yng Nghymru, Gweinidogion Cabinet Llywodraeth Cymru a swyddogion.

en-gb	The membership is similar in many respects to the All Wales Criminal Justice Board415.
cy-gb	Mae'r aelodaeth yn debyg mewn sawl ffordd i Fwrdd Cyfiawnder Troseddol Cymru Gyfan.

en-gb	The Secretary of State for Wales, the Home Office, the Ministry of Justice and HMPPS are also invited but to date have not attended.
cy-gb	Gwahoddir Ysgrifennydd Gwladol Cymru, y Swyddfa Gartref, y Weinyddiaeth Gyfiawnder a Gwasanaeth Carchardai a Phrawf Ei Mawrhydi hefyd ond hyd yma nid ydynt wedi bod yn bresennol.

en-gb	The intention of the Board is to assist with the difficulties often faced by police forces in working in a nation where  the majority of public services are devolved.
cy-gb	Bwriad y Bwrdd yw helpu gyda'r anawsterau a wynebir yn aml gan heddluoedd sy'n gweithio mewn gwlad lle y datganolir y mwyafrif o wasanaethau cyhoeddus.

en-gb	It has met on 19 November 2018 when 22 were present, on 18 February 2019 were 24 present  and again on 16 May 2019 when 20 were present.
cy-gb	Mae wedi cyfarfod ar 19 Tachwedd 2018 pan oedd 22 yn bresennol, ar 18 Chwefror 2019 pan oedd 24 yn bresennol ac unwaith eto ar 16 Mai 2019 pan oedd 20 yn bresennol.

en-gb	The matters discussed well illustrate the need for alignment between policing  and other services.
cy-gb	Mae'r materion a drafodwyd yn dangos yr angen i gysoni plismona a gwasanaethau eraill.

en-gb	As we have stated in paragraph 4.28 we suggest that for the future this is merged with the new Wales Criminal Justice Board that  we recommend.
cy-gb	Fel y nodwyd ym mharagraff 4.28 rydym wedi awgrymu ar gyfer y dyfodol fod hwn yn uno â'r Bwrdd Cyfiawnder Troseddol newydd i Gymru a argymhellwn.

en-gb	Policing Board for Wales Minutes. Other minutes not published.
cy-gb	Cofnodion Bwrdd Plismona Cymru Cofnodion eraill heb eu cyhoeddi.

en-gb	2.
cy-gb	4.

en-gb	4. the complexity of the funding
cy-gb	Cymhlethdod y cyllid

en-gb	4.89 As we have summarised in paragraphs 2.116 and following, the funding for the police forces in Wales is complex; it differs from that in England.
cy-gb	4.89 Fel y crynhowyd gennym ym mharagraff 2.116 ac wedi hynny, mae'r cyllid ar gyfer yr heddluoedd yng Nghymru yn gymhleth; mae'n wahanol i'r cyllid ar gyfer Lloegr.

en-gb	The funding is from a number of sources:
cy-gb	Daw'r cyllid o nifer o ffynonellau:

en-gb	4.89.1  UK Government funding through a police grant which is determined by a Home Office funding formula.
cy-gb	4.89.1  Cyllid Llywodraeth y DU drwy grant yr heddlu a bennir gan fformiwla ariannu'r Swyddfa Gartref.

en-gb	4.89.2  Welsh Government funding as part of the local government finance settlement.
cy-gb	4.89.2  Cyllid Llywodraeth Cymru fel rhan o setliad cyllid llywodraeth leol.

en-gb	4.89.3  A local police precept set by Police and Crime Commissioners and collected via council tax.
cy-gb	4.89.3  Praesept yr heddlu lleol a bennir gan Gomisiynwyr yr Heddlu a Throseddu ac a gesglir drwy'r dreth gyngor.

en-gb	4.89.4  Welsh Government funding for community support officers and Schools Liaison Officers.
cy-gb	4.89.4  Cyllid Llywodraeth Cymru ar gyfer swyddogion cymorth cymunedol a Swyddogion Cyswllt Ysgolion.

en-gb	home office grant
cy-gb	a) Grant y swyddfa Gartref

en-gb	The current funding formula which determines levels of funding for police forces from the Home Office “does not take into account the full range of demands on police time”417.
cy-gb	4.90 Wrth sôn am y fformiwla gyllido gyfredol sy'n pennu lefelau cyllid ar gyfer heddluoedd gan y Swyddfa Gartref nodir nad yw'n "take into account the full range of demands on police time".

en-gb	Since 2010 Home Office funding has been reduced by an equal percentage for all forces regardless of the outcome of the formula.
cy-gb	Ers 2010 mae cyllid y Swyddfa Gartref wedi cael ei ostwng yn gyfartal i bob heddlu ni waeth beth fo canlyniad y fformiwla.

en-gb	There is a mismatch between police funding and public expectations; funding does not take enough account of the unique circumstances of each force and is provided on a basis which is too short term.
cy-gb	4.91  Mae camgyfatebiaeth rhwng cyllid yr heddlu a disgwyliadau'r cyhoedd; nid yw cyllid yn ystyried amgylchiadau unigryw pob heddlu yn ddigonol ac fe'i darperir ar sail sy'n rhy fyrdymor.

en-gb	A clear example is South Wales Police where additional policing requirements for the capital city of Wales are not recognised within the funding formula.
cy-gb	Enghraifft glir o hyn yw Heddlu De Cymru, lle na chydnabyddir gofynion plismona ychwanegol ar gyfer prifddinas Cymru yn y fformiwla cyllido.

en-gb	The force have assessed this as an unfunded cost of £4 million resulting from the additional policing requirements arising from the economic growth associated with the capital city, the proliferation of large national and international events and the heightened national threat assessment on terrorism.
cy-gb	Mae'r heddlu wedi asesu hyn fel cost heb ei chyllido o £4 miliwn sy'n deillio o'r gofynion plismona ychwanegol sy'n codi o'r twf economaidd sy'n gysylltiedig â'r brifddinas, y niferoedd cynyddol o ddigwyddiadau cenedlaethol a rhyngwladol mawr a'r asesiad o fygythiad cenedlaethol cynyddol o derfysgaeth.

en-gb	Similarly the funding formula does not take into account the full impacts of policing the rural areas of Wales.
cy-gb	Yn yr un modd, nid yw'r fformiwla gyllido yn ystyried effeithiau llawn plismona ardaloedd gwledig Cymru.

en-gb	Police forces also receive specific and special grants from the Home Office to deliver UK Government priorities.
cy-gb	4.92 Mae heddluoedd hefyd yn cael grantiau penodol ac arbennig gan y Swyddfa Gartref i gyflawni blaenoriaethau Llywodraeth y DU.

en-gb	These specific grants to Welsh police forces totalled £51 million in 2018-19.
cy-gb	Roedd y grantiau penodol hyn i heddluoedd Cymru yn £51 miliwn i gyd yn 2018-19.

en-gb	The largest element of this funding across England and Wales is the Counter Terrorism Grant.
cy-gb	Elfen fwyaf y cyllid hwn ledled Cymru a Lloegr yw'r Grant Cudd-wybodaeth Gwrthderfysgaeth.

en-gb	Welsh police forces also make bids for some Home Office grants, for example from the Police Transformation Fund.
cy-gb	Mae heddluoedd Cymru hefyd yn gwneud cynigion am rai o grantiau'r Swyddfa Gartref, er enghraifft o Gronfa Drawsnewid yr Heddlu.

en-gb	Westminster Government funding for police projects.
cy-gb	Cyllid Llywodraeth San Steffan ar gyfer prosiectau'r heddlu.

en-gb	An example of a successful bid by Welsh police forces was a joint bid alongside Public Health Wales and others for the Adverse Childhood Experiences programme.
cy-gb	Enghraifft o gynnig llwyddiannus gan heddluoedd Cymru oedd cynnig ar y cyd ag Iechyd Cyhoeddus Cymru ac eraill am y rhaglen Profiadau Niweidiol yn ystod Plentyndod.

en-gb	There has been an overall 19% real terms reduction in total Police budgets in England and Wales since 2010, and a real terms  reduction of 30% in funding from the Home Office.
cy-gb	4.93 Bu gostyngiad cyffredinol o 19% mewn termau real yng nghyllidebau heddluoedd yng Nghymru a Lloegr ers 2010, a gostyngiad termau real o 30% mewn cyllid gan y Swyddfa Gartref.

en-gb	Police funding  for 2018-19 amounted to £12.3 billion, which provided for a workforce  of approximately 122,000 police officers and 68,000 police staff.
cy-gb	Cyfanswm cyllid yr heddlu ar gyfer 2018/19 oedd £12.3 biliwn, a ddarparodd weithlu o tua 122,000 o swyddogion yr heddlu a 68,000 o aelodau o staff yr heddlu.

en-gb	In 2018-19 police grant funding per person in England was on average £17.11 higher than Wales which is the equivalent of £54 million.
cy-gb	Yn 2018/19 roedd cyllid grant yr heddlu fesul unigolyn yn Lloegr ar gyfartaledd £17.11 yn uwch nag yng Nghymru sy'n cyfateb i £54 miliwn.

en-gb	Welsh Government funding
cy-gb	b) Cyllid Llywodraeth Cymru

en-gb	The Welsh Government provided £141 million for Welsh police forces in 2018-19, via redistributed non-domestic rates revenue and the revenue support grant.
cy-gb	4.94 Darparodd Llywodraeth Cymru £141 miliwn ar gyfer heddluoedd Cymru yn 2018-19, drwy refeniw ardrethi annomestig wedi'i ailddyrannu a'r grant cymorth refeniw.

en-gb	Thus, in Wales police forces still receive one revenue grant from the Home Office and another revenue grant from the Welsh Government.
cy-gb	Felly, yng Nghymru mae heddluoedd yn parhau i gael grant refeniw gan y Swyddfa Gartref a grant refeniw arall gan Lywodraeth Cymru.

en-gb	In England, the revenue funding provided via the Department for Communities and Local Government was incorporated into a single Home Office grant in 2013-14.
cy-gb	Yn Lloegr, cafodd y cyllid refeniw a ddarparwyd drwy'r Adran Cymunedau a Llywodraeth Leol ei ymgorffori mewn un grant gan y Swyddfa Gartref yn 2013-14.

en-gb	As indicated at paragraph 2.121, the Welsh Government provides additional funding every year for policing in Wales.
cy-gb	4.95 Fel y nodwyd ym mharagraff 2.121, mae Llywodraeth Cymru yn darparu cyllid ychwanegol bob blwyddyn ar gyfer plismona yng Nghymru.

en-gb	This comprises:
cy-gb	Mae hyn yn cynnwys:

en-gb	£16.8 million to fund 500 community support officers in Wales.
cy-gb	4.95.1  £16.8 miliwn i ariannu 500 o swyddogion cymorth cymunedol yng Nghymru.

en-gb	This funding was introduced in 2012 to counteract a shrinking police workforce, and this funding has been maintained in subsequent years.
cy-gb	Cyflwynwyd y cyllid hwn yn 2012 i wrthsefyll gweithlu heddlu sy'n lleihau, ac mae'r cyllid hwn wedi cael ei gynnal mewn blynyddoedd dilynol.

en-gb	£1.9 million for school liaison programmes.
cy-gb	4.95.2  £1.9 miliwn ar gyfer rhaglenni cyswllt ysgolion.

en-gb	This programme is aimed at reducing substance misuse and improving community safety. op cit n.
cy-gb	Nod y rhaglen hon yw lleihau'r camddefnydd o sylweddau a gwella diogelwch cymunedol. op cit n.

en-gb	TARIAN, the Dyfed Powys, Gwent and South Wales Police Organised Crime Unit received £500,000 a year in funding from Welsh Government.
cy-gb	4.95.3  Derbyniodd TARIAN, Uned Troseddu Cyfundrefnol Heddluoedd De Cymru, Dyfed Powys a Gwent £500,000 y flwyddyn mewn cyllid gan Lywodraeth Cymru.

en-gb	This amount was however gradually reduced, and at short notice funding was stopped in 2018.
cy-gb	Fodd bynnag, cafodd y swm hwn ei leihau'n raddol, a daeth y cyllid i ben yn 2018 heb fawr ddim rybudd.

en-gb	WS076 The Welsh Chief Officers Group:
cy-gb	WS076 Grw p Prif Swyddogion Cymru:

en-gb	2, WS091 Universities’ Police Science Institute at Cardiff University:
cy-gb	2, WS091 Sefydliad y Prifysgolion ar Wyddorau'r Heddlu ym Mhrifysgol Caerdydd:

en-gb	TARIAN is the Southern Welsh forces (South Wales Police, Gwent and DPP) response to serious and organised crime.
cy-gb	TARIAN yw ˆ ymateb heddluoedd rhan ddeheuol Cymru (Heddlu De Cymru, Gwent a Dyfed Powys) i droseddau difrifol a chyfundrefnol.

en-gb	£265,000 to the British Transport Police for additional operational personnel in the Welsh Sub Division, plus funding for a pilot to extend neighbourhood policing at Rhyl, Tenby  and Machynlleth.
cy-gb	4.95.4  £265,000 i'r Heddlu Trafnidiaeth Prydeinig am bersonél gweithredol ychwanegol yn Is-adran Cymru, ynghyd â chyllid ar gyfer rhaglen beilot i ymestyn gwaith plismona yn y gymdogaeth yn y Rhyl, Dinbych-y-pysgod a Machynlleth.

en-gb	Precept
cy-gb	c) Praesept

en-gb	The Welsh forces were insulated to a material extent from the reduction in Home Office funding because during this time the PCCs were able to raise more funds from the precept than English forces.
cy-gb	4.96 Cafodd heddluoedd Cymru eu diogelu i raddau sylweddol rhag y gostyngiad yng nghyllid y Swyddfa Gartref oherwydd, yn ystod y cyfnod hwn, roedd Comisiynwyr yr Heddlu a Throseddu yn gallu codi mwy o arian o'r praesept na heddluoedd Lloegr.

en-gb	As council tax is a devolved matter in Wales, the Welsh Government decided not to set a limit on the police precept.
cy-gb	Gan fod y dreth gyngor yn fater datganoledig yng Nghymru, penderfynodd Llywodraeth Cymru beidio â gosod terfyn ar braesept yr heddlu.

en-gb	In England an increase is limited to a fixed amount (£12 in 2018) without a referendum.
cy-gb	Yn Lloegr cyfyngir cynnydd i swm penodedig (£12 yn 2018) heb refferendwm.

en-gb	For example, in North Wales over 50% of funding comes from the precept whilst in Merseyside this figure is 20%..
cy-gb	Er enghraifft, yng Ngogledd Cymru daw dros 50% o'r cyllid o'r praesept ond yng Nglannau Mersi 20% yw'r ffigur hwn.

en-gb	A key divergence in police funding between Wales and England is that precept levels have risen faster in Welsh police force areas (averaging 4% a year) than in England (2.4% a year) since 2010-11.
cy-gb	Un gwahaniaeth allweddol yng nghyllid yr heddlu rhwng Cymru a Lloegr yw bod lefelau'r praesept wedi codi'n gynt yn ardaloedd heddluoedd Cymru (4% ar gyfartaledd) nag yn Lloegr (2.4% y flwyddyn) ers 2010-11.

en-gb	The precept for the four Welsh forces as a proportion of the overall funding increased from 32% in 2008-09 to 47% in 2019-20.
cy-gb	Cynyddodd y praesept ar gyfer y pedwar heddlu yng Nghymru fel cyfran o'r cyllid cyffredinol o 32% yn 2008-09 i 47% yn 2019-20.

en-gb	This faster increase in police precepts meant that Welsh police funding was £34 million greater in 2017-18 than would have been the case had precepts risen in line with England.
cy-gb	Mae'r cynnydd cyflymach hwn ym mhraeseptau'r heddluoedd yn golygu bod cyllid ar gyfer heddluoedd Cymru £34 miliwn yn fwy yn 2017-18 nag y byddai wedi bod pe bai praeseptau wedi codi yn unol â Lloegr.

en-gb	OE017 PCC Arfon Jones:
cy-gb	OE017 Comisiynydd yr Heddlu a Throseddu Arfon Jones:

en-gb	The proportion of funding from police precept varies across England and Wales from less than 16% to over 54% of the total police budget.
cy-gb	4.97 Mae cyfran y cyllid o braesept yr heddlu yn amrywio ledled Cymru a Lloegr o lai nag 16% i dros 54% o gyfanswm cyllideb yr heddlu.

en-gb	trajectory of police precepts for Welsh police forces from 1995-96 to 2018-19
cy-gb	trywydd praeseptau'r heddlu ar gyfer heddluoedd Cymru o 1995-96 i 2018-19

en-gb	South Wales Police.
cy-gb	Heddlu De Cymru

en-gb	£187 million
cy-gb	£187 Miliwn

en-gb	million
cy-gb	Miliwn

en-gb	1999-00
cy-gb	1999-00

en-gb	AVERAGE OF
cy-gb	CYFARTALEDD

en-gb	OTHER THREE
cy-gb	Y TRI ARALL

en-gb	NORTH
cy-gb	GOGLEDD

en-gb	WALES
cy-gb	CYMRU

en-gb	GWENT
cy-gb	GWENT

en-gb	DYFED-
cy-gb	DYFED-

en-gb	POWYS
cy-gb	POWYS

en-gb	SOUTH
cy-gb	DE

en-gb	Figure 19 the level of precept in 2018-19 for each Welsh force
cy-gb	ffigur 19 Lefel y praesept yn 2018-19 ar gyfer pob heddlu yng nghymru

en-gb	2018-19
cy-gb	2018-19 (£ MiLiwn)

en-gb	North Wales Police
cy-gb	Heddlu Gogledd Cymru

en-gb	Gwent Police
cy-gb	Heddlu Gwent

en-gb	south Wales Police
cy-gb	heddlu De Cymru

en-gb	Dyfed Powys Police
cy-gb	heddlu Dyfed Powys

en-gb	the overall funding in Wales and its consequences
cy-gb	vi) y cyllid cyffredinol yng nghymru a'i ganlyniadau

en-gb	In 2018-2019 the funding of the four police forces in Wales was  as follows:
cy-gb	4.98 Yn 2018-2019 roedd y cyllid ar gyfer y pedwar heddlu yng Nghymru fel a ganlyn:

en-gb	Home Office, (2018) Police Funding for England and Wales 2015-2019.
cy-gb	Y Swyddfa Gartref, (2018) Police Funding for England and Wales 2015-2019.

en-gb	425  Community support officers.
cy-gb	425  Swyddogion cymorth cymunedol.

en-gb	Police funding in Wales (£million)
cy-gb	Cyllid yr heddlu yng nghymru (£ Miliwn)

en-gb	Largely as a result of the funding changes in Wales and decisions by chief constables and PCCs to protect front line resources when taking into account the consequences of comprehensive spending reviews of the UK Government there has been a very small reduction in the number of police officers and associated staff in Wales and a small increase in the number of community support officers.
cy-gb	4.99 Yn bennaf o ganlyniad i'r newidiadau mewn cyllid yng Nghymru a phenderfyniadau gan brif gwnstabliaid a Chomisiynwyr yr Heddlu a Throseddu i ddiogelu adnoddau rheng flaen wrth ystyried canlyniadau adolygiadau cynhwysfawr o wariant Llywodraeth y DU, bu gostyngiad bach iawn yn nifer swyddogion yr heddlu a staff cysylltiedig yng Nghymru a chynnydd bach yn nifer y swyddogion cymorth cymunedol.

en-gb	Figure 21 shows the change in staff numbers in the four Welsh police forces.
cy-gb	Dengys Ffigur 21 y newid yn niferoedd y staff yn y pedwar heddlu  yng Nghymru.

en-gb	Figure 21Change in staff numbers in the four Welsh police forces
cy-gb	ffigur 21 newid yn niferoedd y staff yn y pedwar heddlu yng nghymru.

en-gb	National Statistics (Police workforce 2017-2018).
cy-gb	Ystadegau Gwladol (Gweithlu'r heddlu 2017-2018).

en-gb	The changes to funding must be seen against the background of a change in demand which is being experienced by police forces in Wales.
cy-gb	4.100 Rhaid i'r newidiadau i gyllid gael eu hystyried yn erbyn cefndir o newid yn y galw a brofir gan heddluoedd yng Nghymru.

en-gb	The demands upon policing have changed significantly since the Silk Commission was published in 2014.
cy-gb	Mae'r galwadau ar blismona wedi newid yn sylweddol ers i Gomisiwn Silk gael ei gyhoeddi yn 2014.

en-gb	Although some crime types have reduced (such as car crime, and burglary), there has been a sharp rise in reports of serious sexual offences and rape, it is accepted that there is still a great deal of under-reporting of these crimes.
cy-gb	Er bod rhai mathau o droseddau wedi lleihau (megis troseddau'n ymwneud â cheir, a bwrgleriaeth), mae cynnydd sydyn wedi bod mewn perthynas â rhoi gwybod am droseddau rhywiol difrifol a threisio, a derbynnir na roddir gwybod o hyd am lawer o'r troseddau hyn.

en-gb	The multiagency rape monitoring group report for 2017-18 notes that the overall number of reported rapes continues to increase from 41,186 in 2016-17 to 54,045 in 2017-18.
cy-gb	Noda adroddiad y grŵp monitro treisio amlasiantaeth ar gyfer 2017/18 fod nifer cyffredinol yr achosion o dreisio y rhoddir gwybod amdanynt yn parhau i gynyddu o 41,186 yn 2016-17 i 54,045 yn  2017-18.

en-gb	The report also notes that the overall charge rate has decreased from 6.8% to 4.3%, the number of cases referred to the CPS for a charging decision has fallen and the number of suspects found guilty of rape has also decreased.
cy-gb	Noda'r adroddiad hefyd fod y gyfradd gyhuddo gyffredinol wedi gostwng o 6.8% i 4.3%, bod nifer yr achosion a atgyfeirir at Wasanaeth Erlyn y Goron am benderfyniad cyhuddo wedi gostwng a bod nifer yr unigolion dan amheuaeth a geir yn euog o dreisio hefyd  wedi gostwng.

en-gb	WS076 The Welsh Chief Officers Group:
cy-gb	WS076 Gr wˆ p Prif Swyddogion Cymru:

en-gb	The Rape Monitoring Group is co-ordinated by HM Inspectorate of Constabulary and comprises of representatives from that Inspectorate National Police Chief’s Council, College of Policing, Crown Prosecution Service, HM Inspectorate of the CPS, Home Office, Local Policing Bodies, the Mayor of London’s Office for Policing and Crime, Ministry of Justice and voluntary sector partners https://www.justiceinspectorates.gov.uk/hmicfrs/our-work/article/rape-monitoring-group-digests/#publications.
cy-gb	Cydlynir y Gr wˆ p Monitro Trais gan Arolygiaeth Cwnstabliaeth EM ac mae'n cynnwys  cynrychiolwyr o'r Arolygiaeth honno,Cyngor Cenedlaethol Prif Swyddogion yr Heddlu, y Cyngor Plismona, Gwasanaeth Erlyn y Goron, Arolygiaeth Gwasanaeth Erlyn y Goron EM, y Swyddfa Gartref, Cyrff Plismona Lleol, Swyddfa Plismona a Throseddu Maer Llundain, y Weinyddiaeth Gyfiawnder a phartneriaid yn y sector gwirfoddol. https://www.justiceinspectorates.gov.uk/hmicfrs/our-work/article/rape-monitoring-group-digests/#publications.

en-gb	During 2018-19, forces have experienced increases in violent crime, particularly knife crime which has continued to rise both across the UK and in Wales over the past few years.
cy-gb	4.101 Yn ystod 2018-19 mae heddluoedd wedi gweld cynnydd mewn troseddau treisgar, yn enwedig troseddau'n ymwneud â chyllyll sydd wedi parhau i gynyddu yn y DU ac yng Nghymru dros yr ychydig flynyddoedd diwethaf.

en-gb	In 2019, South Wales Police has secured £1.2 million funding from the Serous Violence Home Office Grant to fund proactive operational and events identified as having a high risk of threat and harm.
cy-gb	Yn 2019, sicrhaodd Heddlu De Cymru £1.2 miliwn o gyllid o Grant Trais Difrifol y Swyddfa Gartref i ariannu digwyddiadau rhagweithiol a gweithredol y nodwyd bod risg uchel o fygythiad a niwed yn gysylltiedig â hwy.

en-gb	Cyber enabled and digital crime has also risen sharply as technology changes.
cy-gb	4.102 Mae troseddau seiber a digidol hefyd wedi cynyddu'n sydyn wrth i dechnoleg newid.

en-gb	As well as presenting challenges in terms of new crimes being generated, these changes add a level of complexity to crimes which have any digital footprint.
cy-gb	Yn ogystal â chyflwyno heriau o ran troseddau newydd sy'n cael eu cyflawni, mae'r newidiadau hyn yn ychwanegu lefel o gymhlethdod at droseddau sydd ag unrhyw fath o ôl troed digidol.

en-gb	Such crimes include online child sexual exploitation, stalking and harassment and sexual offences.
cy-gb	Mae troseddau o'r fath yn cynnwys camfanteisio'n rhywiol ar blant ar-lein, stelcio ac aflonyddu a throseddau rhywiol.

en-gb	This shift in complexity has been highlighted by failings in regard to disclosure issues across England and Wales.
cy-gb	Mae'r newid hwn mewn cymhlethdod wedi cael ei amlygu gan fethiannau o ran materion datgelu yng Nghymru a Lloegr.

en-gb	Such crimes are becoming more complex to investigate and as such require additional investment, both in terms of suitable skilled staff but also the necessary equipment to analyse/investigate digital devices.
cy-gb	Mae troseddau o'r fath yn mynd yn fwy cymhleth i ymchwilio iddynt ac fel y cyfryw mae angen buddsoddiad ychwanegol ar eu cyfer, o ran staff â sgiliau addas  ond hefyd y cyfarpar angenrheidiol i ddadansoddi/ymchwilio i  ddyfeisiau digidol.

en-gb	Cross-border criminality (County Lines) has been highlighted in a number of submissions as an emerging demand on police forces, especially along the M4 corridor, and North Wales.
cy-gb	4.103 Mae troseddoldeb trawsffiniol (Llinellau Cyffuriau) wedi cael ei nodi mewn nifer o gyflwyniadau fel un o'r galwadau ar heddluoedd sy'n dod i'r amlwg, yn enwedig ar hyd coridor yr M4, ac yng Ngogledd Cymru.

en-gb	This increase in County Lines criminality comes from organised crime gangs from major urban areas in England and can lead to an escalation of violent crime and exploitation of vulnerable children and adults.
cy-gb	Daw'r cynnydd hwn yn nhroseddoldeb Llinellau Cyffuriau o grwpiau troseddau cyfundrefnol o ardaloedd trefol mawr yn Lloegr a gall arwain at fwy o droseddau treisgar a mwy o achosion o gamfanteisio ar blant ac oedolion sy'n agored i niwed.

en-gb	The threat of County Lines criminality remains a serious and growing threat to communities across Wales.
cy-gb	Erys y bygythiad o droseddoldeb Llinellau Cyffuriau yn fygythiad difrifol a chynyddol i gymunedau ledled Cymru.

en-gb	Tackling this level of criminality effectively requires joint working across the four Welsh forces in collaboration with other agencies in enforcement and preventative programmes (as is seen in paragraph 4.134).
cy-gb	Mae mynd i'r afael â'r lefel hon o droseddoldeb yn galw am gydweithio rhwng y pedwar heddlu yng Nghymru ar y cyd ag asiantaethau eraill mewn rhaglenni gorfodi ac atal (fel y gwelir ym mharagraff 4.134).

en-gb	Policing performance
cy-gb	Perfformiad plismona

en-gb	4.104 The four police forces in Wales vary in terms of population density, and the number of crimes reported.
cy-gb	4.104 Mae'r pedwar heddlu yng Nghymru yn amrywio o ran dwysedd poblogaeth, a nifer y troseddau y rhoddir gwybod amdanynt.

en-gb	Figure 22 summarises the demographics and recorded crime rates of each force.
cy-gb	Mae Ffigur 22 yn crynhoi'r ddemograffeg a chyfraddau troseddau a gofnodwyd gan bob heddlu.

en-gb	Demographics and recorded crime rates by each Welsh police  force in 2019
cy-gb	Demograffeg a chyfraddau troseddau a gofnodwyd gan bob heddlu yng nghymru 2019

en-gb	National Statistics (police workforce 2018-2019)
cy-gb	Ystadegau Gwladol (gweithlu'r heddlu 2018-2019)

en-gb	a)  hm Inspectors’ reports
cy-gb	a)  Adroddiadau Arolygwyr EM

en-gb	4.105 Her Majesty’s Inspectorate of Constabulary and Fire & Rescue Services assesses police forces against criteria of efficiency, effectiveness and legitimacy (the PEEL assessment).
cy-gb	4.105 Mae Arolygiaeth Cwnstabliaeth a Gwasanaethau Tân ac Achub Ei Mawrhydi yn asesu heddluoedd yn erbyn meini prawf effeithlonrwydd, effeithiolrwydd a chyfreithlondeb (asesiad PEEL).

en-gb	For each criterion, a force may be judged as outstanding, good, requires improvement or inadequate.
cy-gb	Ar gyfer pob maen prawf, gellir barnu bod heddlu yn rhagorol, yn dda, angen gwella neu'n annigonol.

en-gb	The majority of police forces in England and Wales are assessed as good overall.
cy-gb	Asesir bod y mwyafrif o heddluoedd yng Nghymru a Lloegr yn dda ar y cyfan.

en-gb	Sir Thomas Winsor, Her Majesty’s Inspectorate of Constabulary and Fire & Rescue Services:
cy-gb	Syr Thomas Winsor, Arolygiaeth Cwnstabliaeth a Gwasanaethau Tân ac Achub Ei Mawrhydi:

en-gb	4.106 Dyfed-Powys Police provides policing services to the areas of Carmarthenshire, Ceredigion, Pembrokeshire and Powys.
cy-gb	4.106 Mae Heddlu Dyfed-Powys yn darparu gwasanaethau plismona yn ardaloedd Sir Gaerfyrddin, Ceredigion, Sir Benfro a Phowys.

en-gb	The police force area covers 4,230 square miles with approximately 350 miles of coastline in the South West of Wales.
cy-gb	Mae ardal yr heddlu yn cwmpasu 4,230 milltir sgwâr gyda thua 350 milltir o arfordir yn Ne-orllewin Cymru.

en-gb	Although there are some more affluent areas, Dyfed-Powys has a high level of poverty.
cy-gb	Er bod rhai ardaloedd mwy cefnog, mae gan Ddyfed-Powys lefel uchel o dlodi.

en-gb	Around 0.5 million people live in a predominantly rural setting.
cy-gb	Mae tua 0.5 miliwn o bobl yn byw mewn lleoliad gwledig yn bennaf.

en-gb	The area has distinct, small urban areas including the towns of Carmarthen, Llanelli, Milford Haven, and Aberystwyth.
cy-gb	Mae gan yr ardal ardaloedd trefol bach, penodol gan gynnwys trefi Caerfyrddin, Llanelli, Aberdaugleddau ac Aberystwyth.

en-gb	The resident population is increased by university students and the very large numbers who visit or travel through the area each year.
cy-gb	Mae myfyrwyr prifysgol yn cynyddu nifer y preswylwyr ynghyd â'r niferoedd mawr iawn sy'n ymweld â'r ardal neu'n teithio drwy'r ardal bob blwyddyn.

en-gb	The transport infrastructure includes a major sea port.
cy-gb	Mae'r seilwaith trafnidiaeth yn cynnwys  prif borthladd.

en-gb	4.107 In its 2018 annual assessment report for Dyfed Powys Police, the inspectorate noted that:
cy-gb	4.107 Yn ei adroddiad asesu blynyddol yn 2018, nododd yr arolygiaeth y canlynol am Heddlu Dyfed Powys:

en-gb	HMICFRS (2017) State of Policing Annual Assessment.
cy-gb	Arolygiaeth Cwnstabliaeth a Gwasanaeth Tân ac Achub EM (2017) State of Policing Annual Assessment.

en-gb	The extent to which the force is effective at reducing crime and keeping people safe is good.
cy-gb	Mae'r heddlu yn dda am gadw pobl yn ddiogel a gostwng troseddu.

en-gb	The extent to which the force operates efficiently and sustainably requires improvement.
cy-gb	Mae angen gwella'r graddau y mae'r heddlu yn gweithredu'n effeithlon ac yn gynaliadwy.

en-gb	The extent to which the force treats the public and its workforce legitimately requires improvement.
cy-gb	Mae angen gwella'r graddau y mae'r heddlu yn trin y cyhoedd a'i weithlu mewn ffordd gyfreithlon.

en-gb	Gwent Police provides policing services to the county of Gwent.
cy-gb	Mae Heddlu Gwent yn darparu gwasanaethau plismona i sir Gwent.

en-gb	The police force area covers 600 square miles with approximately 50 miles of coastline in the south of Wales.
cy-gb	Mae ardal yr heddlu yn cwmpasu 600 milltir sgwâr gyda thua 50 milltir o arfordir yn ne Cymru.

en-gb	Although there are some more affluent areas, Gwent has a high level of poverty.
cy-gb	Er bod rhai ardaloedd mwy cefnog, mae gan Went lefel uchel o dlodi.

en-gb	Around 0.6 million people mainly live in the urban centres which include the city of Newport, and the towns of Ebbw Vale, Monmouth and Cwmbran.
cy-gb	Mae tua 0.6 miliwn o bobl yn byw yn y canolfannau trefol yn bennaf sy'n cynnwys dinas Casnewydd, a threfi Glynebwy, Trefynwy a Chwmbrân.

en-gb	The resident population is increased by university students and the large numbers who visit or travel through the county each year.
cy-gb	Mae myfyrwyr prifysgol yn cynyddu nifer y preswylwyr ynghyd â'r niferoedd mawr sy'n ymweld â'r sir neu'n  teithio drwyddi bob blwyddyn.

en-gb	The transport infrastructure includes a sea port.
cy-gb	Mae'r seilwaith trafnidiaeth yn  cynnwys porthladd.

en-gb	In its 2017 annual assessment for Gwent Police, the inspectorate  noted that:
cy-gb	Yn ei asesiad blynyddol yn 2017, nododd yr arolygiaeth y canlynol am Heddlu Gwent:

en-gb	The extent to which the force is effective at reducing crime and keeping people safe requires improvement.
cy-gb	Mae angen i'r heddlu wella'r ffordd y mae'n cadw pobl yn ddiogel ac yn gostwng troseddu.

en-gb	The extent to which the force operates efficiently and sustainably is good.
cy-gb	Mae'r graddau y mae'r heddlu yn gweithredu'n effeithlon ac yn gynaliadwy yn dda.

en-gb	The extent to which the force treats the public and its workforce legitimately is good.
cy-gb	Mae'r graddau y mae'r heddlu yn trin y cyhoedd a'i weithlu yn gyfreithlon yn dda.

en-gb	North Wales Police provides policing services to the areas of Anglesey, Conwy, Denbighshire, Flintshire, Gwynedd and Wrexham.
cy-gb	Mae Heddlu Gogledd Cymru yn darparu gwasanaethau plismona yn ardaloedd Sir Fôn, Conwy, Sir Ddinbych, Sir y Fflint, Gwynedd a Wrecsam.

en-gb	The police force area covers 2,375 square miles with approximately 450 miles of coastline in the north of Wales.
cy-gb	Mae ardal yr heddlu yn cwmpasu 2,375 milltir sgwâr gyda thua 450 milltir o arfordir yng ngogledd Cymru.

en-gb	Although there are some more affluent areas, North Wales has a high level of poverty.
cy-gb	Er bod rhai ardaloedd mwy cefnog, mae gan Ogledd Cymru lefel uchel o dlodi.

en-gb	Around 0.7 million people live in the predominantly rural setting.
cy-gb	Mae tua 0.7 miliwn o bobl yn byw mewn lleoliad gwledig yn bennaf.

en-gb	Its several distinct and small urban areas include the town of Wrexham.
cy-gb	Mae ardaloedd trefol bach niferus a phenodol yn cynnwys tref Wrecsam.

en-gb	The transport infrastructure also includes a major sea port.
cy-gb	Mae'r seilwaith trafnidiaeth hefyd yn cynnwys prif borthladd.

en-gb	In its 2017 annual assessment for North Wales Police, the inspectorate noted that:
cy-gb	Yn ei asesiad blynyddol yn 2017, nododd yr arolygiaeth y canlynol am Heddlu Gogledd Cymru:

en-gb	South Wales Police provides policing services to the areas of West, South and Mid-Glamorgan.
cy-gb	Mae Heddlu De Cymru yn darparu gwasanaethau plismona yn ardaloedd Gorllewin, De a Chanol Morgannwg.

en-gb	The police force area covers 803 square miles with approximately 150 miles of coastline in the south of Wales.
cy-gb	Mae ardal yr heddlu yn cwmpasu 803 milltir sgwâr gyda thua 150 milltir o arfordir yn ne Cymru.

en-gb	Although there are some more affluent areas, South Wales has a high level of poverty.
cy-gb	Er bod rhai ardaloedd mwy cefnog, mae gan Dde Cymru lefel uchel o dlodi.

en-gb	Around 1.3 million people mainly live in the urban centres which include the cities of Cardiff and Swansea as well as smaller towns.
cy-gb	Mae tua 1.3 miliwn o bobl yn byw yn y canolfannau trefol yn bennaf sy'n cynnwys dinasoedd Caerdydd ac Abertawe yn ogystal â threfi llai.

en-gb	The resident population is increased by university students and the large numbers who visit, socialise in, commute into, or travel through the area each year.
cy-gb	Mae myfyrwyr prifysgol yn cynyddu nifer y preswylwyr ynghyd â'r niferoedd mawr sy'n ymweld â'r ardal, yn cymdeithasu ynddi, yn cymudo iddi neu'n teithio drwyddi bob blwyddyn.

en-gb	The transport infrastructure includes major rail stations, air and sea ports.
cy-gb	Mae'r seilwaith trafnidiaeth yn cynnwys gorsafoedd rheilffordd mawr, maes awyr  a phorthladdoedd.

en-gb	In its 2017 annual assessment report for South Wales Police the inspectorate noted that:
cy-gb	Yn ei asesiad blynyddol yn 2017, nododd yr arolygiaeth y canlynol am Heddlu Gogledd Cymru:

en-gb	An evaluation of the impact of Welsh Government funding for community support officers was conducted in 2015, two years after the full complement of 500 had been recruited.
cy-gb	4.114  Cynhaliwyd gwerthusiad o effaith cyllid Llywodraeth Cymru ar swyddogion cymorth cymunedol yn 2015, ddwy flynedd ar ôl recriwtio 500 o swyddogion, sef y nifer cyflawn.

en-gb	It showed a positive impact overall in terms of actual and perceived visibility of the police.
cy-gb	Dangosodd effaith gadarnhaol gyffredinol o ran gwelededd gwirioneddol a chanfyddedig yr heddlu.

en-gb	There was also some improvement in public perceptions of safety in deprived neighbourhoods.
cy-gb	Bu rhywfaint o welliant hefyd o ran canfyddiadau'r cyhoedd o ddiogelwch mewn cymdogaethau o amddifadedd.

en-gb	This was in line with the declared objective of the funding.
cy-gb	Roedd hyn yn unol â nod datganedig y cyllid.

en-gb	However, there was no statistically significant evidence that the additional numbers of community support officers had helped reduce crime compared to police force areas in England.
cy-gb	Fodd bynnag, nid oedd unrhyw dystiolaeth ystadegol sylweddol bod y niferoedd ychwanegol o swyddogion cymorth cymunedol wedi helpu i ostwng troseddu o gymharu ag ardaloedd yr heddlu yn Lloegr.

en-gb	In addition,  as the Institute for Government has pointed out, many police forces  in England have been drawing on reserves to offset the impact of  budget cuts.
cy-gb	Hefyd, fel y nododd yr Institute for Government, mae llawer o heddluoedd yn Lloegr wedi bod yn defnyddio cronfeydd wrth gefn i wrthbwyso effaith toriadau yn  y gyllideb.

en-gb	Welsh Government (2015) The work of Welsh Government funded Community Support Officers.
cy-gb	Llywodraeth Cymru (2015) Gwaith Swyddogion Cymorth Cymunedol a ariennir gan Lywodraeth Cymru.

en-gb	Institute for Government (2018) Performance Tracker 2018:
cy-gb	Institute for Government (2018) Performance Tracker 2018:

en-gb	Police.
cy-gb	Police.

en-gb	The provision of the additional community support officers by the Welsh Government has, to a certain extent, helped Welsh police maintain a physical presence in their communities which contrasts to the experience of a number of English police forces.
cy-gb	4.115 Mae'r swyddogion cymorth cymunedol ychwanegol a ddarparwyd gan Lywodraeth Cymru, i ryw raddau, wedi helpu heddluoedd Cymru i gynnal presenoldeb ffisegol yn eu cymunedau sy'n cyferbynnu â phrofiad nifer o heddluoedd yn Lloegr.

en-gb	Decline in percentage of cases prosecuted
cy-gb	c)  Dirywiad yng nghanran yr achosion a erlynnir

en-gb	There has been extensive concern as reflected in press comment over the past year on the falling percentage of police investigations resulting in a charge or summons, when the volume of crime recorded by the police has actually increased.
cy-gb	4.116 Mae pryder mawr wedi ei fynegi, fel y gwelwyd mewn sylwadau yn y wasg dros y flwyddyn ddiwethaf, ynghylch y ganran ostyngol o ymchwiliadau gan yr heddlu a arweiniodd at gyhuddiad neu wŷs, er bod nifer y troseddau a gofnodwyd gan yr heddlu wedi cynyddu mewn gwirionedd.

en-gb	We have already considered this topic in relation to victims at paragraph 4.42 and at paragraph 4.155 we set out the statistics for the fall in prosecutions.
cy-gb	Rydym eisoes wedi ystyried y pwnc hwn mewn perthynas â dioddefwyr ym mharagraff 4.42, ac ym mharagraff 4.155 rydym yn nodi'r ystadegau ar gyfer y gostyngiad mewn erlyniadau.

en-gb	In England and Wales, in 2018-19 only 7.8% of recorded offences resulted in charges or a summons433.
cy-gb	Yng Nghymru a Lloegr, yn 2018-19 dim ond 7.8% o droseddau a gofnodwyd a arweiniodd at gyhuddiadau neu wŷs433.

en-gb	In 2013-14, the equivalent figure was 17%.
cy-gb	Yn 2013-14, y ffigur cyfatebol oedd 17%.

en-gb	According to data provided by the Office of National Statistics, police recorded crime in Wales in 2017-18 increased by 12% on the previous year to a figure of 230,929 offences excluding fraud.
cy-gb	Yn ôl data a ddarparwyd gan y Swyddfa Ystadegau Gwladol, cynyddodd troseddau a gofnodwyd gan yr heddlu yng Nghymru yn 2017-18 12% o gymharu â'r flwyddyn flaenorol i ffigur o 230,929 o droseddau ac eithrio twyll.

en-gb	The overall recorded crime in England and Wales rose by 8% to 5.9 million in 2018-19, including increases in knife crime, robbery, firearms and public order offences.
cy-gb	Cynyddodd nifer cyffredinol y troseddau a gofnodwyd yng Nghymru a Lloegr 8% i 5.9 miliwn yn 2018-19, gan gynnwys cynnydd mewn troseddau yn ymwneud â chyllyll, lladrad, arfau tanio a threfn gyhoeddus.

en-gb	E.g.
cy-gb	E.e.

en-gb	https://www.bbc.co.uk/news/uk-44884113,https://www.bbc.co.uk/news/uk-wales-44122867.
cy-gb	https://www.bbc.co.uk/news/uk-44884113,https://www.bbc.co.uk/news/uk-wales-44122867.

en-gb	433  Home Office (2019) Crime Outcomes in England and Wales:
cy-gb	433  Y Swyddfa Gartref (2019) Crime Outcomes in England and Wales:

en-gb	year ending March 2019.
cy-gb	year ending March 2019.

en-gb	There is no single reason for the divergence between the volume of recorded crime and the percentage of prosecutions.
cy-gb	4.117 Nid oes un rheswm penodol am y gwahaniaeth rhwng nifer y troseddau a gofnodwyd a chanran yr erlyniadau.

en-gb	There is no clear research, but as far as we have been able to assess, the following six factors have contributed to the position in Wales where the reduction in police officer numbers has been small.
cy-gb	Nid oes ymchwil glir, ond i'r graddau rydym wedi gallu asesu hyn, mae'r chwe ffactor canlynol wedi cyfrannu at y sefyllfa yng Nghymru lle bu'r gostyngiad yn nifer swyddogion yr heddlu yn fach.

en-gb	First, the police are now recording many offences for which the victim wants no police action or any further interaction with policing.
cy-gb	4.118  Yn gyntaf, mae'r heddlu bellach yn cofnodi llawer o droseddau lle nad yw'r dioddefwr am i'r heddlu gymryd unrhyw gamau gweithredu na rhyngweithio ymhellach â phlismona.

en-gb	This is particularly true in ‘violence without injury’ and in many ‘stalking and harassment’ cases.
cy-gb	Mae hyn yn arbennig o wir mewn achosion o 'drais heb anaf' ac achosion o 'stelcio ac aflonyddu'.

en-gb	This was not the case in the past and has therefore resulted in an increase in recorded offences.
cy-gb	Nid oedd hyn yn wir yn y gorffennol ac felly mae wedi arwain at gynnydd yn nifer y troseddau a gofnodir.

en-gb	Often from an initial call it will be clear that the victim does not wish to participate and as such the investigation fails at the first stage.
cy-gb	Yn aml o'r alwad gychwynnol bydd yn glir nad yw'r dioddefwr am gyfranogi ac felly mae'r ymchwiliad yn methu ar y cam cyntaf.

en-gb	Second, the period has also seen increases in more complex offences.
cy-gb	4.119 Yn ail, gwelwyd cynnydd hefyd mewn troseddau mwy cymhleth yn y cyfnod hwn.

en-gb	The relative success of policing in encouraging victims of serious sexual offences and rape to be confident in coming forward has led to large increases in recorded cases and investigations of these types of crime, even though many are not taken forward as we have explained at paragraph 4.34.
cy-gb	Mae'r llwyddiant cymharol ym maes plismona o annog dioddefwyr troseddau rhywiol difrifol a threisio i fod yn hyderus a chysylltu â'r heddlu, wedi arwain at gynnydd mawr yn nifer yr achosion a gofnodir ac ymchwiliadau i'r mathau hyn o droseddau, er na weithredir ymhellach ar lawer ohonynt, fel yr eglurom ym mharagraff 4.34.

en-gb	Nonetheless this has resulted in many more complex and often difficult investigations which require skilled and experienced investigators.
cy-gb	Serch hynny, mae hyn wedi arwain at lawer mwy o ymchwiliadau cymhleth a mwy anodd lle mae angen ymchwilwyr medrus a phrofiadol.

en-gb	The complex evidence means that CPS charging decisions can be difficult to achieve with significant evidential requests often involving digital evidence.
cy-gb	Mae'r dystiolaeth gymhleth yn golygu y gall penderfyniadau Gwasanaeth Erlyn y Goron o ran cyhuddiadau fod yn anodd eu gwneud ac mae ceisiadau am dystiolaeth sylweddol yn aml yn cynnwys tystiolaeth ddigidol.

en-gb	The lack of skilled investigators and investigations being rushed or carried out by less experienced colleagues has led in part to the outcome rates diminishing.
cy-gb	Mae prinder ymchwilwyr medrus ac ymchwiliadau yn cael eu rhuthro neu'n cael eu cynnal gan gydweithwyr llai profiadol wedi arwain yn rhannol at y gostyngiad yn y cyfraddau canlyniadau.

en-gb	The figures of those not willing to take cases forward is still very high:
cy-gb	Mae'r ffigurau ar gyfer y rhai nad oeddent am i'r heddlu weithredu ymhellach ar eu hachosion yn dal i fod yn uchel iawn:

en-gb	para 4.34.
cy-gb	para 4.34.

en-gb	https://www.bbc.co.uk/news/uk-wales-44122867, Information provided by Deputy Chief Constable  Lewis, South Wales Police,  to the Commission.
cy-gb	https://www.bbc.co.uk/news/uk-wales-44122867, Gwybodaeth a ddarparwyd gan y Dirprwy Brif Gwnstabl  Lewis, Heddlu De  Cymru, i'r Comisiwn.

en-gb	Third, in the digital age almost all crimes and investigations have an aspect of a digital footprint.
cy-gb	4.120 Yn drydydd, yn yr oes ddigidol mae gan bron pob trosedd ac ymchwiliad rywfaint o ôl troed digidol.

en-gb	The number of digital forensic examinations required is increasing substantially year on year.
cy-gb	Mae nifer yr ymchwiliadau fforensig digidol sydd eu hangen yn cynyddu'n sylweddol o flwyddyn i flwyddyn.

en-gb	It has been difficult for forces to increase resources sufficiently to match the demand.
cy-gb	Mae wedi bod yn anodd i heddluoedd gynyddu adnoddau yn ddigonol er mwyn cyfateb i'r galw.

en-gb	The following is an indication of the increase in the number of digital mobile devices examined in South Wales Police:
cy-gb	Mae'r canlynol yn arwydd o'r cynnydd yn nifer y dyfeisiau symudol digidol a archwiliwyd yn Heddlu De Cymru:

en-gb	for the year 2017 local examinations of mobile devices amounted to 2,919, by 2018 this figure had risen to 6,190.
cy-gb	ar gyfer y flwyddyn 2017 cafwyd 2,919 o archwiliadau lleol o ddyfeisiau symudol ac erbyn 2018 roedd y ffigur hwn wedi codi i 6,190.

en-gb	The estimated total for 2019 is likely to exceed 7,000.
cy-gb	Mae'n debygol y bydd y cyfanswm ar gyfer 2019 yn fwy na 7,000.

en-gb	Further, the dramatic increase in size of mobile devices storage over the years has meant that the volume of data being examined is also significantly larger.
cy-gb	Hefyd, mae'r cynnydd dramatig yng nghapasiti dyfeisiau symudol i storio gwybodaeth dros y blynyddoedd wedi golygu bod y data sy'n cael eu harchwilio yn sylweddol fwy hefyd.

en-gb	At any given time there are about 100 devices in the queue for examination.
cy-gb	Ar unrhyw adeg benodol mae tua 100 o ddyfeisiau yn y ciw i'w harchwilio.

en-gb	The subsequent backlog of forensic examinations is one of the key drivers to extended bail or individuals being released under investigation.
cy-gb	Yr ôl-groniad dilynol o archwiliadau fforensig yw un o'r prif sbardunau i ymestyn mechnïaeth neu ryddhau unigolion sy'n destun ymchwiliad.

en-gb	Ibid.
cy-gb	Ibid.

en-gb	Fourth, the change in the Policing and Crime Act 2017 brought about new requirements for policing, not least a presumption of bail for all suspects in custody unless there were specific circumstances warranting its refusal.
cy-gb	4.121 Yn bedwerydd, o ganlyniad i'r newid yn Neddf Plismona a Throsedd 2017 cyflwynwyd gofynion newydd ar gyfer plismona, yn anad dim rhagdybiaeth o fechnïaeth ar gyfer pob unigolyn dan amheuaeth yn y ddalfa onid oedd amgylchiadau penodol dros wrthod rhoi hynny.

en-gb	It was recognised that this was an area of risk and South Wales Police appointed a superintendent, four inspectors and a number of other resources to simply manage the new arrangements.
cy-gb	Cydnabuwyd bod hwn yn faes a oedd yn peri risg a phenododd Heddlu De Cymru uwch-arolygydd newydd, pedwar arolygydd a nifer o swyddogion eraill i reoli'r trefniadau newydd.

en-gb	Whilst it is the experience of the Force that this has mitigated the risk around authorisation, it has not prevented problems with bail timescales, particularly in cases such as described in paragraphs 4.119 and 4.120.
cy-gb	Er bod hyn wedi lleihau'r risg o ran awdurdodiad ym mhrofiad yr Heddlu, nid yw wedi atal problemau o ran amserlenni mechnïaeth, yn enwedig mewn achosion fel y rhai a ddisgrifir ym mharagraffau 4.119 a 4.120.

en-gb	Further, in those cases where the risk does not meet the requirements of the Act, suspects are released under investigation.
cy-gb	Hefyd, yn yr achosion hynny lle nad yw'r risg yn bodloni gofynion y Ddeddf, caiff unigolion dan amheuaeth sy'n destun ymchwiliad eu rhyddhau.

en-gb	This is an area where there is conflict between complex high risk cases with bail and lower risk cases “released under investigation”.
cy-gb	Mae hwn yn faes lle mae gwrthdaro rhwng achosion risg uchel cymhleth â mechnïaeth ac achosion risg is "rhyddhau tra'n destun ymchwiliad".

en-gb	As a result usually high risk cases take precedence and consequently timescales associated with lower risk cases often end up being extended.
cy-gb	O ganlyniad mae achosion risg uchel fel arfer yn cael y flaenoriaeth ac o ganlyniad mae amserlenni sy'n gysylltiedig ag achosion risg is yn aml yn cael eu hymestyn.

en-gb	This has the further consequence that evidence may be lost and victims and witnesses may withdraw their support from the investigation.
cy-gb	Canlyniad pellach hyn yw bod tystiolaeth yn gallu mynd ar goll a gall y dioddefwyr a'r tystion ddewis peidio â chefnogi'r ymchwiliad.

en-gb	The impact of the emerging consequences of bail reform, including  longer investigations, the growing rate of crimes not prosecuted and  the potential risk to public safety arising from detained persons  being released under investigations has been described as a very  real threat.
cy-gb	Mae effaith canlyniadau diwygio'r broses fechnïaeth sy'n dod i'r amlwg, gan gynnwys ymchwiliadau hwy, y gyfradd gynyddol o droseddau na chânt eu herlyn a'r risg bosibl i ddiogelwch y cyhoedd sy'n deillio o'r ffaith bod pobl yn y ddalfa sy'n destun ymchwiliad yn cael eu rhyddhau, wedi cael ei disgrifio fel bygythiad gwirioneddol.

en-gb	Fifth, there has been a substantial reduction in funding across the criminal justice system.
cy-gb	4.122 Yn bumed, bu gostyngiad sylweddol mewn cyllid ar draws y system cyfiawnder troseddol.

en-gb	For example there has been a significant reduction in the number of prosecutors employed in the CPS as we set out at paragraphs 4.154 and following.
cy-gb	Er enghraifft, bu gostyngiad sylweddol yn nifer yr erlynwyr a gyflogir gan Wasanaeth Erlyn y Goron fel y nodwyd gennym ym mharagraff 4.154 ac wedi hynny.

en-gb	Sixth, there has been a development in the use of police resources to try and prevent crime.
cy-gb	4.123 Yn chweched, bu datblygiad yn y defnydd o adnoddau'r heddlu i geisio atal troseddau.

en-gb	The police work closely with others, particularly local authorities, including the NHS and third sector organisations, to divert first time offenders from entering the criminal justice system.
cy-gb	4.123.1  Mae'r heddlu yn gweithio'n agos gydag eraill, yn enwedig awdurdodau lleol, gan gynnwys y GIG a sefydliadau'r trydydd sector, i ddargyfeirio'r rhai sy'n troseddu am y tro cyntaf oddi wrth y system cyfiawnder troseddol.

en-gb	Successful diversion schemes include the 18-25 Diversion Scheme in South Wales, where young adults take the opportunity to have an Adult Community Resolution  instead of being criminalised through prosecution in the criminal justice system.
cy-gb	Mae cynlluniau dargyfeirio llwyddiannus yn cynnwys y Cynllun Gwyro 18-25 yn Ne Cymru, lle mae oedolion ifanc yn manteisio ar y cyfle i gael Datrysiad Cymunedol Oedolion yn lle bod yn droseddwr drwy erlyniad yn y system cyfiawnder troseddol.

en-gb	Towler, K (2017) Prompt Positive Action, Interventions with offenders aged 18-25 in South Wales.
cy-gb	Towler, K (2017) Prompt Positive Action, Interventions with offenders aged 18-25 in South Wales.

en-gb	There is collaboration between the four Welsh forces and Public Health Wales on early intervention and prevention work with children who have suffered Adverse Childhood Experiences (paragraph 4.134).
cy-gb	4.123.2 Mae cydweithio rhwng y pedwar heddlu yng Nghymru ac Iechyd Cyhoeddus Cymru ar waith ymyrryd yn gynnar ac atal gyda phlant sydd wedi dioddef Profiadau Niweidiol yn ystod Plentyndod (paragraff 4.134).

en-gb	Forces are also seeing a high level of demand from those suffering from mental health issues (see paragraph 4.135).
cy-gb	4.123.3 Mae'r heddluoedd hefyd yn gweld lefel uchel o alw gan y rhai â phroblemau iechyd meddwl (gweler paragraff 4.135).

en-gb	In the South Wales Police Force area 12.3% of all incidents are mental health incidents.
cy-gb	Yn ardal Heddlu De Cymru mae 12.3% o'r holl ddigwyddiadau yn rhai sy'n ymwneud ag iechyd meddwl.

en-gb	The four Welsh forces are working in partnership with their local health boards to provide support to those who are suffering from mental health issues, whether that is through a triage process in the control room or through mental health staff working alongside response officers.
cy-gb	Mae'r pedwar heddlu yng Nghymru yn gweithio mewn partneriaeth â'u byrddau iechyd lleol i roi cymorth i'r rhai â phroblemau iechyd meddwl, p'un a wneir hynny drwy broses brysbennu yn yr ystafell reoli neu drwy gael staff iechyd meddwl yn gweithio ochr yn ochr â swyddogion ymateb.

en-gb	As we explain at paragraph 4.125 this comes at an additional cost.
cy-gb	Fel yr eglurwn ym mharagraff 4.125 mae hyn yn golygu cost ychwanegol.

en-gb	We recommend in paragraph 4.146 that these issues need to be dealt with through a whole system approach.
cy-gb	Rydym yn argymell ym mharagraff 4.146 fod angen mynd i'r afael â'r materion hyn drwy ddull system gyfan.

en-gb	As a result, the Welsh forces have seen a shift in focus from reducing volume crime to managing the risk from vulnerability, which requires a different approach from the traditional approach to policing, requiring officers to develop new skills to deal with those suffering from mental health issues, vulnerable victims of rape, domestic abuse, modern slavery or exploitation by criminal gangs.
cy-gb	4.123.4 O ganlyniad, mae heddluoedd Cymru wedi gweld newid mewn ffocws o ostwng nifer y troseddau i reoli'r risg o fod yn agored i niwed, sy'n galw am ddull gwahanol i'r dull traddodiadol o blismona, ac sy'n golygu bod angen i swyddogion ddatblygu sgiliau newydd i ddelio â'r rhai â phroblemau iechyd meddwl, a dioddefwyr treisio, cam-drin domestig, caethwasiaeth fodern neu gamfanteisio gan grwpiau troseddol sy'n agored i niwed.

en-gb	4.124 Gwent Police launched an Alcohol Diversion Scheme in 2018,  working with the TTC Group (the providers that deliver speed awareness courses across South Wales).
cy-gb	4.124 Lansiodd Heddlu Gwent Gynllun Dargyfeirio oddi wrth Alcohol yn 2018, gan weithio gyda Grŵp TTC (y darparwyr sy'n cynnal cyrsiau ymwybyddiaeth cyflymder yn Ne Cymru).

en-gb	This is in addition to action  to divert young people and women from crime, as discussed at  paragraph 4.215.
cy-gb	Mae hyn yn ychwanegol at gamau i ddargyfeirio pobl ifanc a menywod oddi wrth droseddu, fel y trafodir ym mharagraff 4.215.

en-gb	other action taken
cy-gb	d)  Camau gweithredu eraill a gymerwyd

en-gb	All four Welsh forces have a form of mental health triage; this commitment has cost approximately £1.5 million for the Welsh forces to implement.
cy-gb	4.125 Mae gan y pedwar Heddlu yng Nghymru ffurf ar brysbennu iechyd meddwl; mae'r ymrwymiad hwn wedi costio tua £1.5 miliwn i Heddluoedd Cymru ei roi ar waith.

en-gb	In South Wales a mental health triage pilot is in operation in the force control room.
cy-gb	Yn Ne Cymru mae rhaglen beilot ar gyfer brysbennu iechyd meddwl ar waith yn ystafell reoli'r heddlu.

en-gb	This pilot employs community psychiatric nurses to triage mental health related incidents.
cy-gb	Mae'r rhaglen beilot hon yn defnyddio nyrsys seiciatrig cymunedol i frysbennu digwyddiadau sy'n ymwneud ag iechyd meddwl.

en-gb	Opportunities to direct callers to appropriate help outside of policing are taken, as well as giving advice to callers around issues such as medication.
cy-gb	Manteisir ar gyfleoedd i gyfeirio galwyr i gymorth priodol y tu allan i'r maes plismona, a rhoddir cyngor i alwyr hefyd ar faterion megis meddyginiaeth.

en-gb	If a police response is required, guidance can also be provided to the attending officer.
cy-gb	Os bydd angen ymateb gan yr heddlu, gellir rhoi arweiniad hefyd i'r swyddog sy'n bresennol.

en-gb	A full evaluation is being undertaken by Swansea University of this pilot.
cy-gb	Cynhelir gwerthusiad llawn gan Brifysgol Abertawe fel rhan o'r rhaglen beilot hon.

en-gb	Early findings are extremely positive with around 30% of calls not requiring police attendance.
cy-gb	Mae'r canfyddiadau cynnar yn gadarnhaol dros ben ac nid yw tua 30% o'r galwadau yn galw am bresenoldeb yr heddlu.

en-gb	A challenge with the South Wales Police mental health pilot is that this is funded by policing itself.
cy-gb	4.126 Un o heriau rhaglen beilot Iechyd Meddwl Heddlu De Cymru yw'r ffaith ei bod yn cael ei hariannu gan y maes plismona ei hun.

en-gb	There is therefore a significant question around sustainability and a desire to seek a financial contribution from other public sector partners who similarly are benefitting from this innovative approach.
cy-gb	Felly rhaid gofyn cwestiwn pwysig ynghylch cynaliadwyedd ac awydd i geisio cyfraniad ariannol gan bartneriaid eraill yn y sector cyhoeddus sy'n elwa yn yr un modd ar y dull arloesol hwn o weithredu.

en-gb	Police education
cy-gb	Addysg yr heddlu

en-gb	4.127 Police education in Wales and England has undergone significant change to meet the increasingly complex demands that it faces.
cy-gb	4.127 Mae addysg yr heddlu yng Nghymru a Lloegr wedi gweld newid mawr i ateb y galwadau cynyddol gymhleth a wynebir gan heddluoedd.

en-gb	It is not necessary to explain this change, except in relation to Police Degree Apprenticeships as the forces in Wales have developed their own arrangements to meet the needs of Wales and because of a difference in the funding of apprenticeships.
cy-gb	Nid oes angen egluro'r newid hwn, heblaw mewn perthynas â Phrentisiaethau Graddau'r Heddlu gan fod yr heddluoedd yng Nghymru wedi datblygu eu trefniadau eu hunain i ddiwallu anghenion Cymru ac oherwydd gwahaniaeth yn y modd yr ariennir prentisiaethau.

en-gb	4.128 The Police Education Qualifications Framework was introduced by the College of Policing.
cy-gb	4.128 Cyflwynwyd Fframwaith Cymwysterau Addysg yr Heddlu gan y Coleg Plismona.

en-gb	The Framework provides three entry routes to join as a constable:
cy-gb	Mae'r Fframwaith yn darparu tri llwybr mynediad i ymuno  fel cwnstabl:

en-gb	College of Policing (2017) Policing Education Qualifications Framework.
cy-gb	Y Coleg Plismona (2017) Policing Education Qualifications Framework.

en-gb	4.128.1  Police constable degree apprenticeship which is available to applicants holding NVQ level 3 or equivalent, and consists of on the job learning alongside academic theory and learning whilst earning a wage.
cy-gb	4.128.1  Prentisiaeth gradd cwnstabl yr heddlu sydd ar gael i ymgeiswyr sy'n meddu ar gymhwyster NVQ lefel 3 neu gymhwytser cyfatebol, ac sy'n cynnwys dysgu yn y swydd ochr yn ochr â theori a dysgu academaidd wrth ennill cyflog.

en-gb	4.128.2 Degree holder entry programme:
cy-gb	4.128.2 Rhaglen mynediad i raddedigion:

en-gb	this is for non-policing degree graduates or NVQ level 6 holders who then complete a Diploma in Policing.
cy-gb	mae'r cymhwyster hwn ar gyfer graddedigion nad oes ganddynt radd plismona neu ddeiliaid NVQ lefel 6 sydd wedyn yn cwblhau Diploma  mewn Plismona.

en-gb	4.128.3 Pre-join degree:
cy-gb	4.128.3 Gradd cyn ymuno:

en-gb	this is for applicants with a policing degree which is provided by organisations licensed by the College  of Policing.
cy-gb	mae'r cymhwyster hwn ar gyfer ymgeiswyr sydd â gradd plismona a ddarperir gan sefydliadau a drwyddedir gan y Coleg Plismona

en-gb	4.129 The four Welsh police forces are working in partnership with Welsh higher education establishments to deliver the police constable degree apprenticeship and degree holder entry programme.
cy-gb	4.129 Mae'r pedwar heddlu yng Nghymru yn gweithio mewn partneriaeth â sefydliadau addysg uwch yng Nghymru i gyflwyno prentisiaeth gradd cwnstabl yr heddlu a rhaglen mynediad i raddedigion.

en-gb	A number of higher education establishments are also developing or have accredited the pre-join degree.
cy-gb	Mae nifer o sefydliadau addysg uwch hefyd yn datblygu neu wedi achredu'r radd cyn ymuno.

en-gb	These include the University of South Wales, University of Wales Trinity Saint David and Wrexham Glyndŵr.
cy-gb	Mae'r rhain yn cynnwys Prifysgol De Cymru, Prifysgol y Drindod Dewi Sant a Glyndŵr Wrecsam.

en-gb	4.130 The University of South Wales delivers the Police Constable Degree Apprenticeships and degree holder entry for Dyfed Powys Police and for the Devon and Cornwall, Dorset, Wiltshire and Gloucestershire police forces.
cy-gb	4.130 Mae Prifysgol De Cymru yn cyflwyno Prentisiaethau Gradd Cwnstabl yr Heddlu a rhaglen mynediad i raddedigion ar gyfer Heddlu Dyfed Powys ac ar gyfer heddluoedd Dyfnaint a Chernyw, Dorset, Wiltshire a Swydd Gaerloyw.

en-gb	For Dyfed Powys, it is the police force that has to fund both the Police Constable Degree Apprenticeships and degree entry holder programmes.
cy-gb	Ar gyfer Dyfed Powys, yr heddlu sy'n gorfod ariannu Prentisiaethau Gradd Cwnstabl yr Heddlu a rhaglenni mynediad i raddedigion.

en-gb	For English forces the Police Constable Degree Apprenticeships are fully funded through the English apprenticeship scheme (the degree holder entry similarly is the responsibility of the individual force).
cy-gb	Ar gyfer heddluoedd Lloegr, ariennir Prentisiaethau Gradd Cwnstabl yr Heddlu yn llawn drwy gynllun Prentisiaeth Lloegr (yn yr un modd, cyfrifoldeb yr heddlu unigol yw'r rhaglen mynediad i raddedigion).

en-gb	The different approaches for funding initial policing learning in Wales and England are an example of the impact of the “jagged edge”.
cy-gb	Mae'r dulliau gwahanol o ariannu dysgu plismona cychwynnol yng Nghymru a Lloegr yn enghraifft o effaith y "ffin amrwd".

en-gb	WS181 Elin Jones AM:
cy-gb	WS181 Elin Jones AC:

en-gb	4.131 In England, funding for the Police Constable Degree Apprenticeship is provided through the National Apprenticeship Levy.
cy-gb	4.131 Yn Lloegr, darperir cyllid ar gyfer Prentisiaeth Gradd Cwnstabl yr Heddlu drwy'r Ardoll Brentisiaethau Genedlaethol.

en-gb	Welsh police forces contribute around £2 million per year to the Levy.
cy-gb	Mae heddluoedd Cymru yn cyfrannu tua £2 filiwn y flwyddyn i'r Ardoll.

en-gb	As policing is a UK Government responsibility under the current scheme of devolution, the Welsh Government is clear that it is not responsible for the long-term funding of the Police Education Qualifications Framework apprenticeships.
cy-gb	Gan fod plismona yn un o gyfrifoldebau Llywodraeth y DU o dan y drefn ddatganoli bresennol, mae Llywodraeth Cymru yn glir nad yw'n gyfrifol am gyllid hirdymor prentisiaethau Fframwaith Cymwysterau Addysg yr Heddlu.

en-gb	The Home Office however maintains that apprenticeship funding is devolved to the Welsh Government.
cy-gb	Fodd bynnag, mae'r Swyddfa Gartref yn honni bod cyllid prentisiaethau wedi ei ddatganoli i Lywodraeth Cymru.

en-gb	A one-off funding package for 2018-2019 to support the Welsh Police forces was agreed between the Home Office and the Welsh Government.
cy-gb	Cytunodd y Swyddfa Gartref a Llywodraeth Cymru ar becyn ariannu unigol, ar gyfer 2018-19, i gefnogi heddluoedd Cymru.

en-gb	Future funding has not yet been agreed.
cy-gb	Ni chytunwyd ar gyllid ar gyfer y dyfodol.

en-gb	In the result, it seems that police forces in Wales are not receiving the funding they should for apprenticeships, but this has to be balanced against the other funds that the Welsh Government provides for policing as we have set out in paragraphs 4.94 and following.
cy-gb	O ganlyniad, ymddengys nad yw'r heddluoedd yng Nghymru yn cael y cyllid y dylent ei gael ar gyfer prentisiaethau, ond rhaid cydbwyso hyn yn erbyn cronfeydd ariannol eraill a ddarperir gan Lywodraeth Cymru ar gyfer plismona fel y nodwyd gennym ym mharagraff 4.94 ac wedi hynny.

en-gb	the Welsh Government and the home office should agree long-term arrangements for police apprenticeship funding which do not disadvantage Welsh police forces compared to their english counterparts.
cy-gb	Dylai Llywodraeth Cymru a'r swyddfa Gartref gytuno ar drefniadau hirdymor ar gyfer cyllid prentisiaethau i'r heddlu fel na fydd heddluoedd yng nghymru o dan anfantais o'u cymharu â heddluoedd yn Lloegr.

en-gb	A policing policy for Wales
cy-gb	Polisi plismona i Gymru

en-gb	need for an aligned approach
cy-gb	a)  yr angen am ddull gweithredu cyson

en-gb	In considering how best to align policing so there is a coherent and joined up approach to justice, two matters need to be considered.
cy-gb	4.132 Wrth ystyried y ffordd orau o gysoni plismona fel bod dull cydgysylltiedig a chydlynol o ymdrin â chyfiawnder, mae angen ystyried dau fater.

en-gb	(1) As policing is a fundamental part of the justice system, there needs to be clear alignment of policy and delivery with other bodies involved in delivering criminal justice.
cy-gb	(1) Gan fod plismona yn rhan sylfaenol o'r system gyfiawnder, mae angen cysoni polisi a'r dull cyflawni yn glir â chyrff eraill sy'n gysylltiedig â chyflawni cyfiawnder troseddol.

en-gb	If they worked to different policy drivers this would cause problems within the system.
cy-gb	Pe baent yn gweithredu yn ôl sbardunau polisi gwahanol byddai hynny'n achosi problemau yn y system.

en-gb	(2) On the other hand, the police must be able to work with the other public services in education, health and social welfare as well as criminal justice.
cy-gb	(2) Ar y llaw arall, rhaid i'r heddlu allu gweithio gyda'r gwasanaethau cyhoeddus eraill ym meysydd addysg, iechyd a lles cymdeithasol yn ogystal â chyfiawnder troseddol.

en-gb	There must be an overarching policy framework that is coherent and also consistent with the social policy for health, education and social welfare.
cy-gb	Rhaid cael fframwaith polisi cyffredinol sy'n gydlynol ac sydd hefyd yn gyson â'r polisi cymdeithasol ar gyfer iechyd, addysg a lles cymdeithasol.

en-gb	While the police forces of Wales are not legally subject to the provisions of the Future Generations Act, they nevertheless seek to follow its principles.
cy-gb	Er nad yw heddluoedd Cymru yn ddarostyngedig i ddarpariaethau Deddf Cenedlaethau'r Dyfodol yn gyfreithiol, maent yn ceisio dilyn egwyddorion y Ddeddf.

en-gb	OE023 CC Jukes and Foulkes:
cy-gb	OE023 PG Jukes a Foulkes:

en-gb	2, OE021 Police Associations:
cy-gb	2, OE021 Cymdeithasau'r Heddlu:

en-gb	However, the complexities of the current scheme of devolution (with bodies being accountable to different governments or under different arrangements) stand in the way of a single coherent approach that operates in every other nation.
cy-gb	4.133 Fodd bynnag, mae cymhlethdodau'r drefn ddatganoli bresennol (gyda chyrff yn atebol i lywodraethau gwahanol neu o dan drefniadau gwahanol) yn rhwystro un dull cydlynol o weithio ym mhob gwlad arall.

en-gb	The position is made more difficult by the funding arrangements, and the sometimes conflicting performance measures and priorities.
cy-gb	Mae'r trefniadau ariannu yn gwneud y sefyllfa'n waeth, ynghyd â'r mesurau a'r blaenoriaethau o ran perfformiad sy'n gwrthdaro weithiau.

en-gb	A coherent approach cannot happen in Wales because there is no single coherent policy given the different responsibilities of the UK Government and the Welsh Government.
cy-gb	Ni ellir rhoi dull cydlynol ar waith yng Nghymru gan nad oes polisi cydlynol unigol o gofio cyfrifoldebau gwahanol Llywodraeth Cymru a Llywodraeth y DU.

en-gb	Furthermore the current arrangements waste time and public monies.
cy-gb	At hynny mae'r trefniadau cyfredol yn gwastraffu amser ac arian cyhoeddus.

en-gb	Policing needs to be closely aligned with policy making and be able to build on existing partnerships.
cy-gb	Mae angen i blismona gael ei gysoni'n agos â llunio polisïau a rhaid iddo allu adeiladu ar bartneriaethau sydd eisoes yn bodoli.

en-gb	There also needs to be much greater transparency and accountability.
cy-gb	Mae angen mwy o dryloywder ac atebolrwydd  o lawer.

en-gb	WS037 Police Federation:
cy-gb	WS037 Ffederasiwn yr Heddlu:

en-gb	WS076 Welsh Chief Police Officer Group:
cy-gb	WS076 Grw p Prif Swyddogion yr Heddlu yng Nghymru:

en-gb	2, WS029 WGLA:
cy-gb	2, WS029 CLlLC:

en-gb	This ‘joined-up’ approach between services would be the key benefit of all decisions in respect of policing being made in Wales in terms of effectiveness, efficiency, good use of resources and the delivery of a long term plan.
cy-gb	1.4.134 Byddai'r dull 'cydgysylltiedig' hwn rhwng gwasanaethau yn fuddiol i bob penderfyniad mewn perthynas â phlismona yng Nghymru o ran effeithiolrwydd, effeithlonrwydd, defnydd da o adnoddau a chyflawni cynllun hirdymor.

en-gb	The Future Generations Commissioner for Wales stresses that public bodies must take account of the long term, prevent problems rather than deal only with the effects, and take an integrated and collaborative approach to solving problems.
cy-gb	Mae Comisiynydd Cenedlaethau'r Dyfodol Cymru yn pwysleisio bod yn rhaid i gyrff cyhoeddus ystyried yr hirdymor, atal problemau yn hytrach na delio â'r effeithiau yn unig, a mabwysiadu dull integredig a chydweithredol o ddatrys problemau448.

en-gb	This represents the better and more modern public health approach to tackling crime, dealing with the causes of crime rather than merely treating the symptoms, which by the time they manifest can be overwhelming for the services who respond to them.
cy-gb	Mae hyn yn cynrychioli dull gwell a mwy modern iechyd y cyhoedd o fynd i'r afael â throseddu, gan ddelio ag achosion troseddu yn hytrach na thrin y symptomau yn unig, a all, erbyn iddynt ddod i'r amlwg, orlethu'r gwasanaethau sy'n ymateb iddynt.

en-gb	The work on Adverse Childhood Experiences (to which we have referred at paragraphs 4.3.4 and 4.15) which has been funded through South Wales Police (a £6.9 million Police Transformation Fund grant from the Home Office to all Welsh forces) is an example of the joint working necessary to treat the causes of criminality.
cy-gb	Mae'r gwaith ar Brofiadau Niweidiol yn ystod Plentyndod (y cyfeiriwyd ato ym mharagraffau 4.3.4 a 4.15) a ariannwyd drwy Heddlu De Cymru (grant Cronfa Trawsnewid yr Heddlu gwerth £6.9 miliwn gan y Swyddfa Gartref i bob heddlu yng Nghymru) yn enghraifft o'r cydweithio angenrheidiol i drin achosion troseddoldeb.

en-gb	The signed partnership agreement between Public Health Wales and policing and criminal justice bodies across Wales demonstrates the drive for closer working, and a shared vision of a shift in public expenditure from crisis services to early intervention.
cy-gb	Mae'r cytundeb partneriaeth a lofnodwyd rhwng Iechyd Cyhoeddus Cymru a chyrff cyfiawnder troseddol a phlismona ledled Cymru yn dangos yr awydd i gydweithio'n agosach, a gweledigaeth a rennir o newid mewn gwariant cyhoeddus o wasanaethau argyfwng i ymyrraeth gynnar.

en-gb	In Wales, the All-Wales Serious Violence Working Group chaired by Public Health Wales already provides a multi-agency context through which a public health approach is being applied to serious violence.
cy-gb	Yng Nghymru, mae Gweithgor Trais Difrifol Cymru Gyfan a gadeirir gan Iechyd Cyhoeddus Cymru eisoes yn darparu cyd-destun amlasiantaeth lle y cymhwysir dull iechyd y cyhoedd at drais difrifol.

en-gb	Such a coherent approach would be easier to achieve and develop if decisions relating to policing were made in Wales alongside those areas that are  currently devolved.
cy-gb	Byddai dull cydlynol o'r fath yn haws i'w gyflawni a'i ddatblygu pe bai penderfyniadau yn ymwneud â phlismona yn cael eu gwneud yng Nghymru ochr yn ochr â'r meysydd hynny sydd wedi eu datganoli ar hyn o bryd.

en-gb	Another illustration of the link between policing and devolved services is mental health services.
cy-gb	4.135 Enghraifft arall o'r cyswllt rhwng plismona a gwasanaethau datganoledig yw gwasanaethau iechyd meddwl.

en-gb	Every 13 minutes South Wales Police receives a report relating to a mental health issue and of those incidents only 4% require the exercise of police powers.
cy-gb	Bob 13 munud mae Heddlu De Cymru yn cael gwybod am ddigwyddiad yn ymwneud â mater iechyd meddwl ac o blith y digwyddiadau hynny dim ond ar gyfer 4% y mae angen ymarfer pwerau'r heddlu.

en-gb	Police cars should not be used as a replacement for ambulances and police cells are inappropriate for people with serious mental illness.
cy-gb	Ni ddylid defnyddio ceir yr heddlu yn lle ambiwlansys ac mae celloedd yr heddlu yn amhriodol ar gyfer pobl â salwch meddwl difrifol.

en-gb	It is of great concern that the demand for mental health services outstripped the commissioned services at Parc, Swansea and Cardiff prisons.
cy-gb	Mae'r ffaith bod y galw am wasanaethau iechyd meddwl yn fwy na'r gwasanaethau a gomisiynwyd yng Ngharchardai Parc, Abertawe a Chaerdydd o bryder mawr.

en-gb	There is a Mental Health Concordat between the Welsh Government and partners including the police and other justice bodies.
cy-gb	Mae Concordat Iechyd Meddwl rhwng Llywodraeth Cymru a phartneriaid yn cynnwys yr heddlu a chyrff cyfiawnder eraill.

en-gb	They have agreed to work together to ensure that front-line services most likely to come in to contact with people in mental health crisis are supported.
cy-gb	Maent wedi cytuno i gydweithio er mwyn sicrhau y caiff gwasanaethau rheng flaen sydd fwyaf tebygol o ddod i gysylltiad â phobl mewn argyfwng iechyd meddwl eu cefnogi.

en-gb	However, developing an integrated approach across devolved and UK bodies is difficult.
cy-gb	Fodd bynnag, mae datblygu dull integredig ar draws cyrff datganoledig a chyrff y DU yn anodd.

en-gb	OE016 Chief Constable Matt Jukes:
cy-gb	OE016 Prif Gwnstabl Matt Jukes:

en-gb	WS051Chaynee Hodgetts:
cy-gb	WS051Chaynee Hodgetts:

en-gb	2, WS098 Hafal:
cy-gb	2, WS098 Hafal:

en-gb	2, WS104 Independent Office of Police Conduct:
cy-gb	2, WS104 Swyddfa Annibynnol Ymddygiad yr Heddlu:

en-gb	WS191 Hafal, CAIS and the Morgan Academy:
cy-gb	WS191 Hafal, CAIS ac Academi Morgan:

en-gb	Welsh Government and partners (2015) Mental Health Crisis Care Concordat.
cy-gb	Llywodraeth Cymru a phartneriaid (2015) Concordat Gofal mewn Argyfwng Iechyd Meddwl.

en-gb	WS184 Minister for Health and Social Services, Welsh Government:
cy-gb	WS184 Y Gweinidog Iechyd a Gwasanaethau Cymdeithasol, Llywodraeth Cymru:

en-gb	456 OE040 Debbie Wilcox:
cy-gb	456  OE040 Debbie Wilcox:

en-gb	Policing at every operational level involves an interaction with devolved services, such as education, social care, health or housing.
cy-gb	4.136 Mae plismona ar bob lefel weithredol yn galw am ryngweithio â gwasanaethau datganoledig, megis addysg, gofal cymdeithasol, iechyd neu dai.

en-gb	We have seen an example of good practice in this area in the Multi Agency Support Hub (MASH) based in Rhondda Cynon Taf.
cy-gb	Rydym wedi gweld enghraifft o arfer da yn y maes hwn yn Hwb Diogelu Amlasiantaeth (MASH) Rhondda Cynon Taf.

en-gb	The MASH colocates practitioners from the police, health, and social services and facilitates joint working with a common IT platform, and a joint decisionmaking process.
cy-gb	Mae'r MASH yn cyd-leoli ymarferwyr o'r heddlu a gwasanaethau iechyd a gwasanaethau cymdeithasol ac yn hwyluso cydweithio â llwyfan TG cyffredin, a phroses gwneud penderfyniadau ar y cyd.

en-gb	This level of joint working is not consistent across Wales, and is due to a local desire to improve collaboration, rather than a coherent national strategy for joint working456.
cy-gb	Nid yw'r lefel hon o gydweithio yn gyson ledled Cymru, ac mae'n deillio o awydd lleol i wella'r cydweithredu yn hytrach na strategaeth genedlaethol gydlynol ar gyfer cydweithio456.

en-gb	Position of the home office and the Welsh Government
cy-gb	b)  sefyllfa'r swyddfa Gartref a Llywodraeth Cymru

en-gb	There is concern that the Home Office does not fully take into account the devolved setting in Wales and that policing is not high on the agenda of the Welsh Government, with neither the Home Office nor the Welsh Government fully understanding policing in Wales.
cy-gb	4.137 Mae pryder nad yw'r Swyddfa Gartref yn ystyried yn llawn y sefyllfa ddatganoledig yng Nghymru ac nad yw plismona yn uchel ar agenda Llywodraeth Cymru, ac nad yw'r Swyddfa Gartref na Llywodraeth Cymru yn deall plismona yng Nghymru yn llwyr.

en-gb	The Wales Governance Centre’s report on Justice at the Jagged Edge highlighted significant issues in this regard:
cy-gb	Tynnodd adroddiad Canolfan Llywodraethiant Cymru ar Gyfiawnder ar y Ffin Amrwd sylw at broblemau mawr yn hyn o beth:

en-gb	“Beyond the geography, size and scale of Wales, a major theme to emerge from the research was that officials in Whitehall simply do not understand the impact of devolution on the landscape of policing and criminal justice in Wales”, and “despite the Welsh Government’s active role in this space, concerns remain about the Welsh Government unwillingness to get involved with policing and justice … although things have improved in recent years, Welsh Government officials have long demonstrated an unwillingness to engage with policing and justice issues that are perceived to be “non-devolved” despite the overlap with many aspects of devolved government”.
cy-gb	“Beyond the geography, size and scale of Wales, a major theme to emerge from the research was that officials in Whitehall simply do not understand the impact of devolution on the landscape of policing and criminal justice in Wales”, a “despite the Welsh Government’s active role in this space, concerns remain about the Welsh Government unwillingness to get involved with policing and justice … although things have improved in recent years, Welsh Government officials have long demonstrated an unwillingness to engage with policing and justice issues that are perceived to be “non-devolved” despite the overlap with many aspects of devolved government”.

en-gb	Although this evidence is important in respect to development of overall policy and funding, the Welsh Government has a significant degree of engagement with the four police forces in Wales, in terms of dialogue, joint working and additional funding.
cy-gb	4.138 Er ei bod yn bwysig ystyried y dystiolaeth hon o ran datblygu polisi a chyllid cyffredinol, mae Llywodraeth Cymru yn ymwneud cryn dipyn â'r pedwar heddlu yng Nghymru, o ran deialog, cydweithio a chyllid ychwanegol.

en-gb	In fact, the majority of the funding, as is seen in paragraphs 4.94 and comes from the Welsh Government and through the Welsh local authorities.
cy-gb	Yn wir, daw'r mwyafrif o'r cyllid fel y gwelir ym mharagraffau 4.94 a 4.95 o Lywodraeth Cymru a thrwy awdurdodau lleol Cymru.

en-gb	Funding
cy-gb	c)  Cyllid

en-gb	In addition to joining up and aligning approaches to overall policy between criminal justice policy and other social policies and delivery, the particular funding requirements for Wales need to be addressed.
cy-gb	4.139 Yn ogystal â chydgysylltu a chysoni dulliau o ymdrin â pholisi yn gyffredinol rhwng polisi cyfiawnder troseddol a pholisïau cymdeithasol eraill a'r dull cyflawni, mae angen mynd i'r afael â'r gofynion ariannu penodol ar gyfer Cymru

en-gb	The Home Office has not recognised Cardiff for additional capital city funding in the same way as London and Edinburgh.
cy-gb	4.140 Nid yw'r Swyddfa Gartref wedi cydnabod Caerdydd ar gyfer cyllid prifddinas ychwanegol yn yr un modd â Llundain a Chaeredin.

en-gb	The extra costs of policing Cardiff as a capital city are around £4 million.
cy-gb	Mae costau ychwanegol plismona Caerdydd fel prifddinas tua £4 miliwn.

en-gb	Likewise, it is clear that future funding should consider the “unique and often more difficult circumstances that our rural forces face”.
cy-gb	Yn yr un modd, mae'n glir y dylai cyllid yn y dyfodol ystyried yr amgylchiadau unigryw ac anodd yn aml a wynebir gan heddluoedd gwledig.

en-gb	This is especially pertinent due to the increasing cost of rural crime in Wales, which rose by 41% between 2017 and 2018, to £1.9 million.
cy-gb	Mae hyn yn arbennig o berthnasol oherwydd cost gynyddol troseddau gwledig yng Nghymru, a gododd 41% rhwng 2017 a 2018, i £1.9 miliwn.

en-gb	At a time where budgets are stretched, matters such as disagreements over apprenticeship funding create friction and risk putting a strain on working relations.
cy-gb	4.141 Ar adeg pan fo cyllidebau yn dynn, mae materion megis anghytundebau ynghylch cyllid prentisiaethau yn creu gwrthdaro ac yn rhoi straen o bosibl ar gydberthnasau gwaith.

en-gb	To some extent this has been compounded by the withdrawal of Welsh Government funding for the Wales organised crime unit TARIAN.
cy-gb	I ryw raddau, mae'r ffaith bod Llywodraeth Cymru wedi tynnu'r cyllid ar gyfer uned troseddau cyfundrefnol Cymru, sef TARIAN, yn ôl wedi gwaethygu'r sefyllfa.

en-gb	Whilst the funding from the Welsh Government for schools liaison officers and community support officers provides a capability that is the envy of English police forces, the future of such funding is uncertain since it is discretionary.
cy-gb	Er bod y cyllid gan Lywodraeth Cymru ar gyfer swyddogion cyswllt ysgolion a swyddogion Cymorth Cymunedol yn darparu galluogrwydd sy'n achos cenfigen i heddluoedd Lloegr, mae dyfodol cyllid o'r fath yn ansicr gan ei fod yn cael ei roi yn ôl disgresiwn.

en-gb	It could be argued that without responsibility for policing any Welsh Government decision to remove or reduce funding is a more straightforward one than for matters that are devolved.
cy-gb	4.142 Gellid dadlau, heb gyfrifoldeb am blismona, fod unrhyw benderfyniad gan Lywodraeth Cymru i ddileu neu leihau cyllid yn un symlach nag ar gyfer materion datganoledig.

en-gb	That is correct in theory but the result is that policing currently finds itself without a coherent strategy for its future from the Welsh Government.
cy-gb	Mae hynny'n gywir mewn egwyddor, ond y canlyniad yw nad oes gan blismona, ar hyn o bryd, strategaeth gydlynol ar gyfer ei ddyfodol gan Lywodraeth Cymru.

en-gb	Policing remains a non devolved matter.
cy-gb	Erys plismona yn fater annatganoledig.

en-gb	Policing is, however, a Welsh public service that is reliant on relationships with other devolved public services and the Welsh Government.
cy-gb	Fodd bynnag, mae plismona yn wasanaeth cyhoeddus yng Nghymru sy'n ddibynnol ar gydberthnasau â gwasanaethau cyhoeddus datganoledig eraill a Llywodraeth Cymru.

en-gb	The absence of such a strategy is leading to a divergence between funding arrangements for Welsh police forces and their English colleagues.
cy-gb	Mae absenoldeb strategaeth o'r fath yn arwain at wahaniaeth rhwng trefniadau ariannu ar gyfer heddluoedd Cymru a heddluoedd Lloegr.

en-gb	It would be a matter of real concern if such a difference led, over time, to a lowering of the level of service Welsh policing is able to offer its communities.
cy-gb	Byddai'n peri pryder gwirioneddol pe bai gwahaniaeth o'r fath yn arwain, dros amser, at leihau lefel y gwasanaeth y gall plismona yng Nghymru ei gynnig i'w gymunedau.

en-gb	the need for a single focus for policing policy in Wales
cy-gb	d)  yr angen am un ffocws ar gyfer polisi plismona yng nghymru

en-gb	The devolution of policing has been a matter of discussion for some time.
cy-gb	4.143 Mae datganoli plismona wedi bod yn cael ei drafod ers peth amser.

en-gb	In the Second Reading debate on the Wales Act 2017 in the House of Lords, Lord Hunt, the Secretary of State for Wales from 1990 to 1993, stated that he had reached agreement with the then Home Secretary Kenneth Clarke about the transfer of policing from the Home Office to the Welsh Office, but that “it was stopped by the bureaucracy of Whitehall”.
cy-gb	Yn nadl yr Ail Ddarlleniad ar Ddeddf Cymru 2017 yn Nhŷ'r Arglwyddi, nododd yr Arglwydd Hunt, Ysgrifennydd Gwladol Cymru rhwng 1990 ac 1993, ei fod wedi dod i gytundeb â'r Ysgrifennydd Cartref ar y pryd, Kenneth Clarke, ynghylch trosglwyddo plismona o'r Swyddfa Gartref i'r Swyddfa Gymreig, ond i hynny gael ei atal wedyn gan fiwrocratiaeth Whitehall.

en-gb	The Silk Commission in 2014 recommended devolving policing to Wales by 2017.
cy-gb	Argymhellodd Comisiwn Silk yn 2014 y dylid datganoli plismona i Gymru erbyn 2017.

en-gb	WS117 Gorwel:
cy-gb	WS117 Gorwel:

en-gb	In 2014, the Commission on Public Service Governance and Delivery (The Williams Commission) commented that if policing was devolved there would be scope for greater and better coordinated joint working between the three emergency services462.
cy-gb	4.144 Yn 2014, nododd y Comisiwn ar Lywodraethu a Darparu Gwasanaethau Cyhoeddus (Comisiwn Williams), pe bai plismona'n cael ei ddatganoli, y byddai cyfle i'r tri gwasanaeth brys gydweithio'n fwy a gweithio mewn ffordd fwy cydgysylltiedig.

en-gb	In August 2016, the four PCCs issued a statement that the devolution of responsibility for policing was inevitable.
cy-gb	4.145 Ym mis Awst 2016, cyhoeddodd y pedwar Comisiynydd yr Heddlu a Throseddu ddatganiad yn nodi bod datganoli cyfrifoldeb am blismona yn anochel.

en-gb	Wales, in short, needs a police service which is able to work within the same overall policy and legislative frameworks as the other public services which have such a large bearing on its work, in health, local government and beyond.
cy-gb	4.146 Yn gryno, mae angen gwasanaeth yr heddlu ar Gymru sy'n gallu gweithio o fewn yr un fframweithiau deddfwriaethol a pholisi cyffredinol â gwasanaethau cyhoeddus eraill sy'n cael y fath ddylanwad ar ei waith, mewn iechyd, llywodraeth leol a thu hwnt.

en-gb	As is shown in the mental health example set out at paragraph 4.135, the need for integration and a whole system approach is obvious.
cy-gb	Fel y dangosir yn yr enghraifft iechyd meddwl a nodir ym mharagraff 4.135, mae'r angen i integreiddio a chael dull system gyfan yn amlwg.

en-gb	The police service will be better placed to meet the needs of the people of Wales, ensure funds are better spent and provide greater transparency and accountability.
cy-gb	Bydd gwasanaeth yr heddlu mewn sefyllfa well i ddiwallu anghenion pobl Cymru, sicrhau bod arian yn cael ei wario'n well a darparu mwy o dryloywder  ac atebolrwydd.

en-gb	Policing and crime reduction policy, including drug abuse and mental health related issues, should be determined in Wales so that it is aligned and integrated with Welsh health, education and social policy.
cy-gb	Dylai polisi plismona a gostwng troseddu, gan gynnwys camddefnyddio cyffuriau a materion sy'n ymwneud ag iechyd meddwl, gael ei bennu yng nghymru fel ei fod yn gyson ac wedi'i integreiddio â pholisi iechyd, addysg a chymdeithasol Cymru.

en-gb	8. the consideration of a single police force for Wales
cy-gb	8. ystyried cael un heddlu i Gymru

en-gb	4.147 In 2006 Charles Clarke, the then Home Secretary, announced the merger of the four Welsh police forces as part of a plan to reduce the number of police forces across England and Wales.
cy-gb	4.147 Yn 2006 cyhoeddodd Charles Clarke, yr Ysgrifennydd Cartref ar y pryd, y bwriad i uno pedwar heddlu Cymru fel rhan o gynllun i leihau nifer yr heddluoedd ledled Cymru a Lloegr.

en-gb	The amalgamation did not take place and has not been reconsidered since 2010.
cy-gb	Ni ddigwyddodd hynny ac nid yw wedi cael ei ailystyried ers 2010.

en-gb	The issue has, however, been raised before us following the merger of the Scottish police forces in April 2013.
cy-gb	Fodd bynnag, mae'r mater wedi cael ei godi yn dilyn uno heddluoedd yr Alban ym mis Ebrill 2013.

en-gb	WS123 Professor Nick Fyfe:
cy-gb	WS123 Yr Athro Nick Fyfe:

en-gb	4.148 The evidence from Scotland was that a single force is more resilient and has assisted in maintaining police numbers.
cy-gb	4.148 Y dystiolaeth o'r Alban oedd bod un heddlu yn fwy cydnerth ac wedi helpu i gynnal niferoedd.

en-gb	Despite the significant issues which arose on introduction, progress has been made and many aspects of the service now appear to be working well.
cy-gb	Er gwaethaf y materion sylweddol a gododd wrth gyflwyno hyn, mae cynnydd wedi cael ei wneud ac mae llawer o agweddau ar y gwasanaeth yn gweithio'n dda yn ôl pob golwg.

en-gb	However, there appear to be some residual issues such as local communities feeling that resources are stretched and front line officers feeling disconnected from headquarters.
cy-gb	Fodd bynnag, ymddengys fod rhai materion yn weddill, megis cymunedau lleol yn teimlo bod swyddogion dan bwysau a bod swyddogion rheng flaen yn teimlo nad ydynt yn gysylltiedig â'r pencadlys.

en-gb	This is being addressed through local badging on uniforms and vehicles465.
cy-gb	Ymdrinnir â hyn drwy roi bathodynnau lleol ar lifrai a cherbydau.

en-gb	WS003 Kenny MacAskill:
cy-gb	WS003 Kenny MacAskill:

en-gb	465  OE019 CC Livingstone:
cy-gb	OE019 CC Livingstone:

en-gb	4.149 The concerns with regard to the consideration of a single police force can be summarised as:
cy-gb	4.149 Gall y pryderon o ran ystyried un heddlu gael eu crynhoi fel a ganlyn: