en-gb	6.7.25  Planning authorities should identify areas of cultural or historic importance to be given special consideration in terms of soundscape where this may be necessary to safeguard the vibrancy of places or provide tranquil, restorative environments within busy built-up areas.
cy-gb	Dylai awdurdodau cynllunio nodi ardaloedd o bwysigrwydd diwylliannol neu hanesyddol, i gael ystyriaeth arbennig o ran seinwedd lle gallai hyn fod yn angenrheidiol i ddiogelu bywiogrwydd lleoedd neu ddarparu amgylcheddau llonydd, adferol mewn ardaloedd adeiledig prysur.

en-gb	As well as this, it will be invaluable to identify synergies between the mapping of green infrastructure and the moderating effect the protection of, or provision of, green infrastructure may have in terms of maintaining good air quality and appropriate soundscapes.
cy-gb	Yn ogystal â hyn, bydd hi’n werthfawr nodi synergeddau rhwng mapio seilwaith gwyrdd a’r effaith gymedroli y gallai diogelu, neu ddarparu, seilwaith gwyrdd ei chael o ran cynnal ansawdd aer da a seinweddau priodol.

en-gb	This will include, but is not limited to, protecting tranquillity, the role of tranquil green spaces such as the ‘quiet areas’ designated in noise action plans and the benefits of green infrastructure as part of good design.
cy-gb	Bydd hyn yn cynnwys, ond ni chaiff ei gyfyngu i hynny, diogelu llonyddwch, rôl mannau gwyrdd llonydd fel y ‘mannau tawel’ a ddynodir mewn cynlluniau gweithredu ar sŵn a manteision seilwaith gwyrdd fel rhan o ddyluniad da.

en-gb	Managing Potential Environmental Risk Arising through Construction Phases
cy-gb	Rheoli Risg Posibl i’r Amgylchedd sy’n Codi yn Ystod Camau Adeiladu

en-gb	6.7.26  Planning authorities must consider the potential for temporary environmental risks, including airborne pollution and surface and subsurface risks, arising during the construction phases of development.
cy-gb	Mae’n rhaid i awdurdodau cynllunio ystyried y potensial ar gyfer risgiau amgylcheddol dros dro, yn cynnwys llygredd aer a risgiau ar yr wyneb ac islaw’r wyneb, sy’n codi yn ystod camau adeiladu’r datblygiad.

en-gb	Where appropriate planning authorities should require a construction management plan, covering pollution prevention, noisy plant, hours of operation, dust mitigation and details for keeping residents informed about temporary risks.
cy-gb	Lle bo’n briodol dylai awdurdodau cynllunio ofyn am gynllun rheoli gwaith adeiladu, sy’n rhoi sylw i atal llygredd, peiriannau swnllyd, oriau gwaith, mesurau lliniaru llwch a manylion hysbysu trigolion am risgiau dros dro.

en-gb	6.8  Lighting
cy-gb	6.8  Goleuadau

en-gb	6.8.1  There is a need to balance the provision of lighting to enhance safety and security to help in the prevention of crime and to allow activities like sport and recreation to take place with the need to:
cy-gb	6.8.1  Mae angen cydbwyso darparu golau i wella diogelwch er mwyn helpu i atal trosedd ac i alluogi gweithgareddau fel chwaraeon a hamdden i gael eu cynnal gyda’r angen i:

en-gb	protect the natural and historic environment including wildlife and features of the natural environment such as tranquillity;
cy-gb	warchod yr amgylchedd naturiol a hanesyddol yn cynnwys bywyd gwyllt a nodweddion yr amgylchedd naturiol fel llonyddwch;

en-gb	retain dark skies where appropriate;
cy-gb	cadw awyr dywyll lle bo’n briodol;

en-gb	prevent glare and respect the amenity of neighbouring land uses;
cy-gb	atal golau llachar a pharchu amwynder y defnyddiau tir cyfagos;

en-gb	reduce the carbon emissions associated with lighting.
cy-gb	lleihau’r allyriadau carbon sy’n gysylltiedig â goleuadau.

en-gb	6.8.2  Dark sky reserves exist in various parts of Wales, including Snowdonia, Brecon Beacons and the Elan Valley.
cy-gb	Mae gwarchodfeydd awyr tywyll i’w cael mewn gwahanol rannau o Gymru, yn cynnwys Eryri, Bannau Brycheiniog a Chwm Elan.

en-gb	Dark sky reserves can contribute positively to an area in economic and environmental terms and their characteristics should be taken into account when preparing development plan strategies and policies and when considering individual development proposals.
cy-gb	Gall gwarchodfeydd awyr tywyll wneud cyfraniad economaidd ac amgylcheddol cadarnhaol i ardal a dylid ystyried eu nodweddion wrth baratoi strategaethau a pholisïau cynlluniau datblygu ac wrth ystyried cynigion datblygu unigol.

en-gb	6.8.3  Lighting to provide security can be particularly important in rural areas or for specific purposes such as defence or to create calming environments.
cy-gb	Gall goleuadau er diogelwch fod yn arbennig o bwysig mewn ardaloedd gwledig neu at ddibenion penodol fel amddiffyn neu i greu amgylchedd llonyddu.

en-gb	Where this is the case, planning authorities should adopt policies for lighting, including the control of light pollution, in their development plans.
cy-gb	Yn yr achos hwnnw, dylai awdurdodau cynllunio fabwysiadu polisïau ar gyfer goleuadau, yn cynnwys rheoli llygredd golau, yn eu cynlluniau datblygu.

en-gb	6.8.4  Planning authorities can attach conditions to planning permissions for new developments that include the design and operation of lighting systems, for example, requiring energy-efficient design and to prevent light pollution.
cy-gb	Gall awdurdodau cynllunio osod amodau ar ganiatâd cynllunio datblygiad newydd sy’n cynnwys dylunio a gweithredu systemau goleuo, er enghraifft, gwneud dylunio effeithlon o ran ynni yn ofynnol, ac atal llygredd golau.

en-gb	6.9  Unlocking Potential by Taking a De-risking Approach
cy-gb	6.9   Cyflawni Potensial Lleoedd drwy Fabwysiadu Dull Dadrisgio

en-gb	Take steps to make (something) less risky.
cy-gb	Cymryd camau i wneud rhywbeth yn llai o risg.

en-gb	Understanding the barriers to unlocking the potential of places, including the transformation or regeneration of an area or the development of a single site, is a key part of achieving sustainable places.
cy-gb	Mae deall y rhwystrau i ddatgloi potensial lleoedd, yn cynnwys trawsnewid neu adfywio ardal neu ddatblygu un safle, yn rhan allweddol o sicrhau mannau cynaliadwy.

en-gb	Barriers could include dereliction or risks such as flooding, land contamination or instability.
cy-gb	Gall rhwystrau gynnwys cyflwr diffaith neu risgiau fel llifogydd, halogiad tir neu dir ansefydlog.

en-gb	A de-risking approach, where the consideration of natural and human-made surface and subsurface hazards and environmental risks is factored in as an integral part of a better understanding of the characteristics of places, should be actively facilitated by planning authorities, with the input
cy-gb	Dylai awdurdodau cynllunio fynd ati i hwyluso dull dadrisgio, lle mae ystyriaeth o beryglon naturiol a pheryglon o waith dyn ar yr wyneb ac islaw’r wyneb a risgiau amgylcheddol yn cael eu cynnwys fel rhan annatod o well dealltwriaeth o nodweddion lleoedd.

en-gb	of local authority Environment Health departments, whose assistance should be sought at the earliest stage.
cy-gb	Dylid gofyn am fewnbwn adrannau Iechyd yr Amgylchedd awdurdodau lleol yn fuan yn y broses.

en-gb	This means that the role of planning authorities is to facilitate awareness of environmental hazards and risks and to identify opportunities for creative placemaking.
cy-gb	Golyga hyn mai rôl awdurdodau cynllunio yw hwyluso ymwybyddiaeth o beryglon a risgiau amgylcheddol a nodi cyfleoedd i greu lleoedd mewn ffordd greadigol.

en-gb	Often surface and subsurface hazard gives rise to both actual and perceived risks.
cy-gb	Yn aml, mae perygl ar yr wyneb ac islaw’r wyneb yn arwain at risgiau go iawn a thybiedig.

en-gb	A key principle for planning is that surface and sub-surface risks are understood and can be effectively communicated to both developers, so as to inform investment decisions, and the public and others who may have concerns regarding dereliction, contamination and other physical or chemical constraints affecting land.
cy-gb	Un o egwyddorion allweddol cynllunio yw bod risgiau ar yr wyneb ac islaw’r wyneb yn cael eu deall a bod modd eu cyfleu’n effeithiol i ddatblygwyr, er mwyn llywio penderfyniadau buddsoddi, a’u cyfle i’r cyhoedd ac eraill a allai fod â phryderon ynghylch diffeithio, halogi a chyfyngiadau ffisegol neu gemegol eraill sy’n effeithio ar dir.

en-gb	Taking early action, based on the precautionary principle, not only reduces costs but ameliorates the potential for long term risk to communities and future generations.
cy-gb	Mae gweithredu’n gynnar, ar sail yr egwyddor ragofalus, nid yn unig yn lleihau costau ond yn lleddfu’r potensial o risg hirdymor i gymunedau a chenedlaethau’r dyfodol.

en-gb	An effective approach to de-risking would help to offer reassurance to communities and improve overall well-being by securing safety and health benefits, whilst over the longer term economic costs could be reduced.
cy-gb	Dull dadrisgio effeithiol fyddai helpu i gynnig sicrwydd i gymunedau a gwella llesiant cyffredinol drwy sicrhau manteision diogelwch ac iechyd, ac yn yr hirdymor gellid lleihau costau economaidd.

en-gb	A de-risking approach:
cy-gb	Byddai dull dadrisgio:

en-gb	would complement nature based approaches, such as securing green infrastructure;
cy-gb	yn ategu dulliau seiliedig ar natur, fel sicrhau seilwaith gwyrdd;

en-gb	may contribute towards identifying opportunities for renewable energy resources as part of energy assessments;
cy-gb	yn gallu cyfrannu at nodi cyfleoedd ar gyfer adnoddau ynni adnewyddadwy fel rhan o asesiadau ynni;

en-gb	achieve compact, low carbon places, where communities are connected and increased opportunities for active travel provided;
cy-gb	yn sicrhau lleoedd bychain, carbon isel lle mae cymunedau wedi’u cysylltu a darparu mwy o gyfleoedd ar gyfer teithio llesol;

en-gb	may contribute towards pollution reduction, waste prevention and fostering circularity in the economy.
cy-gb	yn gallu cyfrannu at leihau llygredd, atal gwastraff a meithrin economi o natur gylchol.

en-gb	The benefits of ‘cleaning up’ land through the planning process stretch beyond the uplift in land value and reduction of liabilities gained by landowners.
cy-gb	Mae manteision ‘glanhau’ tir drwy’r broses gynllunio yn mynd y tu hwnt i’r cynnydd yng ngwerth tir a lleihau cyfrifoldebau tirfeddianwyr.

en-gb	There are wider societal and natural resource benefits, particularly on sites where past uses have left a legacy of surface and subsurface hazards.
cy-gb	Mae yna fanteision ehangach i gymdeithas ac adnoddau naturiol, yn enwedig ar safleoedd lle mae’r defnydd ohonynt yn y gorffennol wedi gadael peryglon ar yr wyneb ac islaw’r wyneb.

en-gb	High value uses may be necessary to make investment viable and whilst development objectives can align in some places, in others, re-development potential may be limited.
cy-gb	Efallai y y bydd defnyddiau gwerth uchel yn angenrheidiol i wneud buddsoddiad yn hyfyw ac er y gall amcanion datblygu alinio mewn rhai mannau, mewn eraill, efallai fod y potensial i ailddatblygu yn gyfyngedig.

en-gb	A de-risking approach is one based on all stakeholders playing their part to enhance transparency and awareness and where data and information is increasingly shared and refined.
cy-gb	Gyda’r dull dadrisgio, mae pob rhanddeiliad yn gwneud ei ran i wella tryloywder ac ymwybyddiaeth ac mae data a gwybodaeth yn cael eu rhannu a’u mireinio fwyfwy.

en-gb	Creating conditions where plan strategies, policies and proposals are based on existing and known (preliminary) site or area based risk information which can be brought together at a strategic level should facilitate the creation and formulation of better proposals/places and ensure early awareness of potential risks as an integral part of the planning process.
cy-gb	Dylai creu amodau lle mae strategaethau, polisïau a chynigion cynlluniau’n seiliedig ar wybodaeth gychwynnol am risg safle neu ardal y gellir ei chyfuno ar lefel strategol hwyluso’r gwaith o greu a llunio cynigion/ lleoedd gwell a sicrhau ymwybyddiaeth gynnar o risgiau posibl fel rhan annatod o’r broses gynllunio.

en-gb	The continual sharing and refinement of information submitted as part of development proposals enables better forward planning, avoids duplication of effort and unnecessary expense at later stages of the process.
cy-gb	Mae parhau i rannu a mireinio gwybodaeth a gyflwynir fel rhan o gynigion datblygu yn galluogi blaengynllunio gwell, yn osgoi dyblygu ymdrech a chostau diangen maes o law yn y broses.

en-gb	This does not mean that requirements for detailed site investigation by developers, where necessary, should be curtailed but that strategies and proposals would be based on better awareness and understanding of the constraints which exist in an area and this knowledge base would continue to improve over time.
cy-gb	Nid yw hyn yn golygu y dylai gofynion am ymchwiliad manwl gan ddatblygwr, lle bo angen un, gael eu cwtogi ond byddai strategaethau a chynigion yn seiliedig ar well ymwybyddiaeth a dealltwriaeth o’r cyfyngiadau sy’n bodoli mewn ardal a byddai’r sail wybodaeth hon yn parhau i wella dros amser.

en-gb	It will still remain the responsibility of developers proposing sites as part of development plans to put forward any necessary preliminary information in support of their proposal and for developers to undertake detailed risk assessment, as required, at the planning application stage.
cy-gb	Cyfrifoldeb y datblygwr sy’n cynnig y safle fel rhan o’r cynllun datblygu, fydd rhoi unrhyw wybodaeth gychwynnol angenrheidiol i gefnogi’i gynnig ac i gynnal asesiad risg manwl, yn ôl y gofyn, yn y cam gwneud cais cynllunio.

en-gb	A de-risking approach could involve, but not be limited to, surface and sub-surface information on PDL and buildings, ground conditions, soil structure, radon, unstable ground, geotechnical issues, land contamination and the location of historical or disused infrastructure and mining legacy.
cy-gb	Gallai dull dadrisgio gynnwys, ymhlith pethau eraill, gwybodaeth am yr wyneb ac islaw’r wyneb ar dir diffaith ac adeiladau segur, amodau tir, strwythur y pridd, radon, tir ansad, materion geotechnegol, halogi tir a lleoliad seilwaith hanesyddol neu segur ac olion mwyngloddio.

en-gb	It should facilitate a better understanding about managing potential risk arising but need not be limited to addressing risk, rather it should form part of wider approaches to plan making.
cy-gb	Dylai hwyluso gwell dealltwriaeth o reoli risgiau posibl sy’n codi ond ni ddylai gael ei gyfyngu i fynd i’r afael â risg. Yn hytrach, dylai fod yn rhan o ddulliau ehangach o lunio cynlluniau.

en-gb	It could identify opportunities for sustainable resource management and support decisions on infrastructure requirements.
cy-gb	Gallai nodi cyfleoedd i reoli adnoddau’n gynaliadwy a chefnogi penderfyniadau ynghylch gofynion seilwaith.

en-gb	It could also be applied to managing the risks which arise through the construction phases of a development.
cy-gb	Gallai gael ei ddefnyddio hefyd wrth reoli risgiau sy’n codi yn ystod camau adeiladu datblygiad.

en-gb	Integrated Approaches to De-risking
cy-gb	Dulliau Dadrisgio Integredig

en-gb	A de-risking approach can be combined with other development plan strategies, such as securing opportunities for green infrastructure and biodiversity, to realise the potential of places and encourage investment.
cy-gb	6.9.8    Gallai cyfuno dull dadrisgio â strategaethau cynlluniau datblygu eraill, fel sicrhau cyfleoedd ar gyfer seilwaith gwyrdd a bioamrywiaeth, i wireddu potensial lleoedd ac annog buddsoddiad.

en-gb	Development plans or supporting SPG should indicate the general location of known areas of dereliction, contamination, flood risk and unstable ground and other constraints in recognition that early consideration of surface and sub-surface dereliction and risks is a key part of unlocking barriers to growth and ensuring the resilience of places.
cy-gb	Dylai cynlluniau datblygu neu ganllawiau atodol ategol nodi lleoliad bras yr ardaloedd hynny lle mae’n hysbys bod tir diffaith, halogiad a thir ansad a chyfyngiadau eraill i gydnabod bod rhoi ystyriaeth fuan i ddadfaeliad a risg ar yr wyneb ac o dan yr wyneb yn rhan allweddol o ddymchwel rhwystrau i dwf a sicrhau lleoedd cydnerth.

en-gb	A joint approach should be taken in relation to issues which cross administrative boundaries, such as taking a catchment approach towards flood risk where actions across a catchment may have implications at various different locations and scales.
cy-gb	6.9.9  Dylid mabwysiadu dull ar y cyd o ymdrin â materion sy’n croesi ffiniau gweinyddol, fel mabwysiadu dull dalgylchoedd o ymdrin â pherygl llifogydd lle gallai camau gweithredu ar draws dalgylchoedd gael goblygiadau mewn gwahanol leoliadau a graddfeydd.

en-gb	Addressing flood risk as part of an integrated approach towards de-risking may be useful where there is a strong imperative to fulfil the regeneration potential of an area.
cy-gb	Gall mynd i’r afael â pherygl llifogydd fel rhan o ddull dadrisgio integredig fod yn ddefnyddiol pan mae’n bwysig iawn cyflawni potensial ardal.

en-gb	Development plans should include policies and proposals for the rehabilitation and development of existing derelict sites where development is the preferred response.
cy-gb	6.9.10  Dylai cynlluniau datblygu gynnwys polisïau a chynigion i adfer a datblygu safleoedd sy’n ddiffaith ar hyn o bryd, lle mai datblygu yw’r ymateb a ffefrir.

en-gb	They may also include specific proposals for allocated sites known as being subject to land contamination or where the site history suggests a potential risk of land contamination as well as the action which may need to be undertaken.
cy-gb	Gallant hefyd gynnwys cynigion penodol ar gyfer safleoedd dyranedig lle mae’n hysbys bod y tir wedi’i halogi neu lle mae hanes y safle yn awgrymu risg bosibl o halogiad tir yn ogystal â’r camau sydd angen eu cymryd o bosibl.

en-gb	As part of bringing known constraints and desk based information together it may be possible, and indeed, advisable to compile a register of sites available for development which would complement other evidence, such as the list of small sites referred to in chapter 4.
cy-gb	Fel rhan o’r gwaith o chwalu’r cyfyngiadau hysbys a gwybodaeth ddesg, gallai fod yn bosibl ac yn wir yn ddymunol, i lunio cofrestr o safleoedd sydd ar gael i’w datblygu a fyddai’n ategu tystiolaeth arall, fel y rhestr o safleoedd bach y cyfeirir ati ym mhennod 4.

en-gb	Such a list could provide details on the likely constraints on each site and preferred beneficial use of land – a brief preliminary risk assessment – which can be accessed by developers to assist them in better establishing risks and proposing appropriate remedial measures.
cy-gb	Gallai rhestr o’r fath ddarparu manylion am gyfyngiadau tebygol pob safle a’r defnydd buddiol a ffefrir o’r tir – asesiad risg rhagarweiniol byr – y gall datblygwyr ei defnyddio i’w cynorthwyo i bennu risgiau’n well ac i gynnig mesurau lliniaru priodol.

en-gb	If developers are proposing sites for inclusion in development plans then they would be responsible for providing any supporting information in relation to environmental risks.
cy-gb	Os yw datblygwr yn cynnig safle ar gyfer ei gynnwys mewn cynllun datblygu, yna ef/hi fyddai’n gyfrifol am ddarparu unrhyw wybodaeth atebol am y risgiau amgylcheddol.

en-gb	Policies for areas of land contamination or instability must be accompanied by the warning that they have been defined on the basis of the best information available to the planning authority, are not necessarily exhaustive and that responsibility for determining the extent and effects of such constraints remains that of the developer.
cy-gb	6.9.11  Rhaid i bolisïau ar gyfer ardaloedd o halogiad tir neu ansadrwydd gynnwys rhybudd eu bod wedi’u diffinio ar sail yr wybodaeth orau oedd ar gael i’r awdurdod cynllunio, nad ydynt o reidrwydd yn gynhwysfawr, ac mai’r datblygwr sy’n gyfrifol o hyd am ganfod graddau ac effeithiau’r cyfyngiadau hynny.

en-gb	Development plans may indicate that the planning authority will need to be satisfied that any actual or potential contamination can reasonably be overcome.
cy-gb	Gall cynlluniau nodi y bydd angen i’r awdurdod cynllunio fod yn fodlon bod modd goresgyn yn rhesymol unrhyw halogiad gwirioneddol neu dybiedig.

en-gb	De-risking Development
cy-gb	Dadrisgio Datblygiad

en-gb	The planning system should guide development to reduce the risk from natural or human-made hazards affecting the land surface or sub-surface.
cy-gb	6.9.12  Dylai’r system gynllunio arwain datblygiad i leihau’r risg o beryglon naturiol neu o waith dyn sy’n effeithio ar wyneb y tir neu islaw’r wyneb.

en-gb	The aim is not to prevent the development of such land, though in some cases that may be the appropriate response.
cy-gb	Y nod yw peidio ag atal datblygiad tir o’r fath, er mai dyma’r ymateb priodol mewn rhai achosion.

en-gb	Rather it is to ensure that development is suitable and that the physical, geo-technical, chemical and other relevant constraints on the land, including the anticipated impacts which climate change may have, are taken into account at all stages of the planning process.
cy-gb	Yn hytrach, y nod yw sicrhau bod datblygiad yn addas a bod y cyfyngiadau ffisegol, geotechnegol, cemegol a rhai eraill perthnasol ar y tir, yn cynnwys yr effeithiau disgwyliedig y gallai newid yn yr hinsawdd eu cael, yn cael eu hystyried yn ystod pob cam o’r broses gynllunio.

en-gb	When considering development proposals planning authorities should take into account the nature, scale and extent of surface and subsurface hazards which may pose risks to health and environment, to ensure that:
cy-gb	6.9.13  Wrth ystyried cynigion datblygu, dylai awdurdodau cynllunio ystyried natur, graddfa a hyd a lled y peryglon ar yr wyneb ac islaw’r wyneb a allai beri risg i iechyd a’r amgylchedd, er mwyn sicrhau:

en-gb	new development is not undertaken without an understanding of the risks, including those associated with the previous land use, pollution, groundwater, flood risk, subsidence, landslips, rock falls, mine and landfill gas emissions and rising groundwater from abandoned mines;
cy-gb	nad yw datblygiad yn mynd rhagddo heb ddealltwriaeth o’r risgiau, yn cynnwys y rheini sy’n gysylltiedig â’r defnydd a wnaed o’r tir yn y gorffennol, llygredd, dŵr daear, perygl llifogydd, ymsuddiant, tirlithriadau, cwymp creigiau, allyriadau nwy o fwyngloddiau a safleoedd tirlenwi a dŵr daear yn codi o fwyngloddiau segur;

en-gb	development does not take place without appropriate remediation or precautions;
cy-gb	nad yw’r datblygiad yn digwydd heb waith adfer neu ragofalon priodol;

en-gb	consideration is given to the potential impacts which remediation of land, including land contamination, might have upon the natural and historic environment;
cy-gb	bod yr effeithiau posibl y gallai adfer tir, yn cynnwys halogi tir, eu cael ar yr amgylchedd naturiol a hanesyddol yn cael eu hystyried;

en-gb	development is not allowed if expensive engineering projects, which have implications for the public purse, will be required to serve it, for example, to prevent erosion, or in the case of receding cliffs, if a site is likely to be affected by loss of land to the sea during its lifetime or if it could
cy-gb	nad yw datblygiad yn cael ei ganiatáu os bydd angen prosiectau peirianyddol drud, sydd â goblygiadau i bwrs y cyhoedd, i’w wasanaethu, er enghraifft, i atal erydiad, neu yn achos clogwyni sy’n encilio, os yw safle’n debygol o gael ei effeithio gan golli tir i’r môr yn ystod ei oes neu os y gallai gyfrannu at lygredd maes o law;

en-gb	contribute to pollution at a later date; unstable land is restored to safeguard investment and, where possible, returned to productive use.
cy-gb	bod tir ansad yn cael ei adfer i ddiogelu buddsoddiad a, lle bo’n bosibl, yn cael ei ddychwelyd i ddefnydd cynhyrchiol.

en-gb	Responsibility for determining the extent and effects of surface and subsurface hazards remains with the developer.
cy-gb	6.9.14  Cyfrifoldeb y datblygwr ym mhob achos yw pennu hyd a lled ac effeithiau peryglon ar yr wyneb ac islaw’r wyneb.

en-gb	It is for the developer to ensure that the land is suitable for the development proposed, as a planning authority does not have a duty of care to landowners.
cy-gb	Y datblygwr sydd i sicrhau bod y tir yn addas ar gyfer y datblygiad mewn golwg, gan nad oes gan awdurdod cynllunio ddyletswydd gofal i dirfeddianwyr.

en-gb	However, by taking a de-risking approach at the plan level planning authorities will create the conditions for risks to be addressed and opportunities to be gained.
cy-gb	Fodd bynnag, drwy fabwysiadu dull dadrisgio ar lefel y cynllun bydd awdurdodau cynllunio’n creu’r amodau ar gyfer mynd i’r afael â risgiau a chael cyfleoedd.

en-gb	To facilitate the gathering of evidence to inform de-risking approaches planning authorities should seek to require technical, risk based information and evidence from developers which is capable of being put to further use.
cy-gb	6.9.15  Er mwyn hwyluso’r gwaith o gasglu tystiolaeth i lywio dulliau dadrisgio, dylai awdurdodau cynllunio ofyn am wybodaeth a thystiolaeth dechnegol, seiliedig ar risg gan ddatblygwyr, y gellir gwneud defnydd pellach ohoni.

en-gb	Land Contamination
cy-gb	Halogi Tir

en-gb	Opportunities offered by the planning system to address land contamination should be maximised as part of its preference for the use of PDL.
cy-gb	6.9.16  Dylid manteisio i’r eithaf ar y cyfleoedd sy’n cael eu cynnig gan y system gynllunio i fynd i’r afael â halogi tir fel rhan o’i ffafriaeth i ddefnyddio tir sydd wedi’i ddatblygu o’r blaen.

en-gb	Whenever development or re-development potential exists the planning system will be the preferred means of addressing potential land contamination.
cy-gb	Ble bynnag y bydd potensial i ddatblygu neu ailddatblygu, y system gynllunio fydd y dull a ffefrir o fynd i’r afael â halogi tir posibl.

en-gb	There are two areas of interface between the planning system and the contaminated land regime.
cy-gb	6.9.17  Mae yna ddau faes lle mae cysylltiad rhwng y system gynllunio a’r drefn tir halogedig.

en-gb	The first is where land is already designated as contaminated land under Part IIA  and the owner wishes subsequently to develop the land.
cy-gb	Y cyntaf sydd lle mae tir eisoes wedi’i ddynodi’n dir halogedig o dan Ran IIA a bod y perchennog wedyn am ddatblygu’r tir.

en-gb	The second will be where a development proposal may introduce changes to a site which may result in land potentially meeting the definition of contaminated under Part IIA, where such land would not be considered contaminated in its existing state under the provision of the regime.
cy-gb	Yr ail fydd lle gallai cynnig datblygu gyflwyno newidiadau i safle a allai arwain at y posibilrwydd bod y tir yn bodloni’r diffiniad o halogedig o dan Ran IIA, lle na fyddai tir o’r fath yn cael ei ystyried yn halogedig yn ei gyflwr presennol o dan ddarpariaeth y drefn.

en-gb	In both circumstances, the onus will remain with the developer to ensure that the development of the site will remove any unacceptable risks and the planning authority in making development management decisions will need to
cy-gb	Yn y ddau achos, bydd y cyfrifoldeb yn parhau ar y datblygwr i sicrhau y bydd datblygu’r safle yn cael gwared ag unrhyw risgiau annerbyniol a bydd angen i’r awdurdod cynllunio wrth wneud penderfyniadau rheoli datblygu sicrhau bod y tir yn addas

en-gb	Of the Environmental Protection Act 1990
cy-gb	Deddf Diogelu’r Amgylchedd 1990.

en-gb	ensure that the land is suitable for its proposed use and would not meet the legal definition of contaminated land under Part IIA.
cy-gb	ar gyfer y defnydd ohono sydd mewn golwg ac na fyddai’n bodloni’r diffiniad cyfreithiol o dir halogedig o dan Ran IIA.

en-gb	Planning authorities should take into account the nature, scale and extent of land contamination which may pose risks to health and the environment so as to ensure the site is capable of effective remediation and is suitable for its intended use.
cy-gb	6.9.18  Dylai awdurdodau cynllunio ystyried natur, graddfa a maint halogiad tir a allai beri risg i iechyd a’r amgylchedd er mwyn sicrhau bod modd adfer y safle yn effeithiol a’i fod yn addas ar gyfer y defnydd arfaethedig ohono.

en-gb	In doing so, development management decisions need to take into account:
cy-gb	Wrth wneud hynny, mae angen i benderfyniadau rheoli datblygu ystyried:

en-gb	the potential hazard that contamination presents to the development itself, its occupants and the local environment;
cy-gb	y perygl posibl mae halogiad yn ei beri i’r datblygiad ei hun, y bobl ynddo a’r amgylchedd lleol;

en-gb	the results of a specialist investigation and assessment by the developer to determine the contamination of the ground and to identify any remedial measures required to deal with any contamination.
cy-gb	chanlyniadau ymchwiliad ac asesiad arbenigol gan y datblygwr i bennu pa mor halogedig yw’r tir a nodi unrhyw fesurau adfer sydd eu hangen i fynd i’r afael ag unrhyw halogiad.

en-gb	Where land contamination issues arise, the planning authority will require evidence of a detailed investigation and risk assessment prior to the determination of the application to enable beneficial use of land, unless it can already be established that remedial measures can be employed.
cy-gb	6.9.19  Os bydd materion halogi tir yn codi, bydd yr awdurdod lleol angen tystiolaeth o ymchwiliad ac asesiad risg manwl cyn penderfynu ar y cais i alluogi defnydd buddiol o dir oni bai y gellid dweud eisoes bod modd defnyddio mesurau lliniaru.

en-gb	Where it is known that acceptable remedial measures can overcome contamination, planning permission may be granted subject to conditions specifying the necessary measures and the need for their implementation, including provision for remediating any unexpected contamination which may arise during construction.
cy-gb	Lle mae’n hysbys bod mesurau adfer derbyniol yn gallu goresgyn halogiad o’r fath, efallai y gellir rhoi caniatâd cynllunio sy’n destun amodau yn nodi’r mesurau angenrheidiol a’r angen i’w gweithredu, yn cynnwys darpariaeth i adfer unrhyw halogiad annisgwyl a allai ddigwydd yn ystod gwaith adeiladu.

en-gb	If contamination cannot be overcome satisfactorily, the authority may refuse planning permission.
cy-gb	Os na ellir goresgyn halogiad yn foddhaol, gall yr awdurdod wrthod caniatâd cynllunio.

en-gb	Refer to NQMS Standards https://www.claire.co.uk/projects-and-initiatives/nqms
cy-gb	Cyfeirer at Safonau NQMS www.claire.co.uk/projects-and-initiatives/nqms.

en-gb	Ensuring that remediation measures are implemented to required standards is essential and planning authorities will require proof, in the form of a validation/ verification report, or equivalent, that this has occurred.
cy-gb	6.9.20  Mae’n hanfodol sicrhau bod mesurau adfer yn cael eu gweithredu i’r safonau gofynnol, a bydd awdurdodau cynllunio angen prawf o hyn, ar ffurf adroddiad dilysu/gwirio.

en-gb	For example, if a property is at risk from the migration of underground gases then a validation/ verification report should contain a test certificate demonstrating that it has been constructed with gas membranes which have been correctly installed, and the risks adequately mitigated.
cy-gb	Er enghraifft, os yw eiddo mewn perygl o fudo nwyon tanddaearol yna dylai adroddiad dilysu/gwirio gynnwys tystysgrif brawf yn dangos ei fod wedi cael ei adeiladu gyda philenni nwy sydd wedi’u gosod yn gywir, a bod y risgiau wedi’u lliniaru’n ddigonol.

en-gb	When planning permission is granted, a notice should be issued to inform the applicant that the responsibility and subsequent liability for safe development and secure occupancy of the site rests with the developer and/or landowner.
cy-gb	6.9.21  Pan roddir caniatâd cynllunio, dylid rhoi rhybudd i hysbysu’r ymgeisydd mai’r datblygwr a/neu berchennog y tir sy’n gyfrifol ac sydd, o ganlyniad, yn atebol am ddatblygu a meddiannu’r safle yn ddiogel.

en-gb	It should also advise the applicant that, although the planning authority has used its best endeavours to determine the application on the basis of the information available to it, this does not mean that the land is free from contamination.
cy-gb	Dylai’r rhybudd hysbysu’r ymgeisydd hefyd, er bod yr awdurdod cynllunio lleol wedi ymdrechu hyd eithaf ei allu i benderfynu ar y cais ar sail yr wybodaeth a oedd ar gael iddo, nad yw hynny’n golygu bod y tir yn gwbl ddihalog.

en-gb	Welsh Office Circular 22/87, Development of Contaminated Land https://gov.wales/topics/planning/policy/circulars/welshofficecirculars/ circular2287/?lang=en
cy-gb	Cylchlythyr y Swyddfa Gymreig 22/87, ‘Development of Contaminated Land’ www.wales.gov.uk/ topics/planning/policy/circulars/ welshofficecirculars/circular2287/%3Flang%3Den.

en-gb	Physical Ground Conditions and  Land Instability
cy-gb	Amodau Ffisegol ar y Tir a Thir Ansad

en-gb	Appendix A (Causes of Instability) and Appendix B (Sources of Information) of PPG14, ‘Development on Unstable Land’, 1990, remain in force in Wales until superseded by a Technical Advice Note https://beta.gov.wales/planning-policy-guidance-note-14-development-unstableland
cy-gb	Mae Atodiad A (Causes of Instability) ac Atodiad B (Sources of Information) PPG14, ‘Development on Unstable Land’, 1990, yn dal mewn grym yng Nghymru tan y daw Nodyn Cyngor Technegol i rym a’u disodli www.beta.llyw.cymru/nodyn-cyfarwyddyd-polisi-cynllunio-ppg-14datblygu-ar-dir-ansefydlog.

en-gb	6.9.22  The development of greenfield sites or the intensification of development in areas already developed can result in instability which may affect both the development itself and the land surrounding it.
cy-gb	6.9.22  Gall datblygu ar safleoedd maes gwyrdd neu ddwysáu datblygiad mewn ardaloedd sydd eisoes wedi’u datblygu arwain at ansadwrwydd a allai effeithio ar y datblygiad ei hun ac ar y tir o’i gwmpas.

en-gb	6.9.23  When considering development proposals planning authorities should take into account the nature, scale and extent of ground instability which may pose direct risks to life and health, buildings and structures, or present indirect hazards associated with ground movement, including mine entry collapse, which provide potential pathways for the migration to the surface of landfill or mine gases.
cy-gb	6.9.23  Wrth ystyried cynigion datblygu dylai awdurdodau cynllunio ystyried natur, hyd a lled a graddau ansadrwydd y tir a allai achosi risgiau uniongyrchol i fywyd ac iechyd, adeiladau ac adeiladwaith, neu a allai achosi peryglon anuniongyrchol sy’n gysylltiedig â thir sy’n symud, yn cynnwys mynedfeydd mwyngloddiau’n dymchwel, ac sy’n rhoi llwybrau posibl i nwyon mwyngloddiau neu safleoedd tirlenwi symud i’r wyneb.

en-gb	Slopes, embankments, cuttings and underground cavities can themselves be put at risk from inappropriate neighbouring development and, where relevant, land stability should be addressed and appropriate mitigation measures secured to protect both existing assets and proposed development itself.
cy-gb	Gall datblygiad amhriodol yn y cyffiniau beryglu llethrau, argloddiau, trychiadau a hafnau tanddaearol eu hunain a lle bo’n berthnasol, dylid mynd i’r afael ag ansadrwydd y tir a chymryd mesurau lliniaru priodol i amddiffyn yr asedau sy’n bod eisoes a’r datblygiad arfaethedig ei hun.

en-gb	6.9.24  Made ground, the presence of tips and shallow coal workings are extensive in some parts of Wales and their proximity to the surface could present potential instability risk to future development.
cy-gb	6.9.24  Mae tir o waith dyn, presenoldeb tomenni a gwaith glo bas yn gyffredin iawn mewn rhai rhannau o Gymru a gallai eu hagosrwydd i’r wyneb beri risg ansadrwydd bosibl i ddatblygiad yn y dyfodol.

en-gb	Information on shallow working has been published by the Coal Authority, alongside data on mine entries, adits and surface hazards.
cy-gb	Mae gwybodaeth am weithio bas wedi’i chyhoeddi gan yr Awdurdod Glo, ochr yn ochr â data am fynedfeydd mwyngloddiau a pheryglon ar yr wyneb.

en-gb	6.9.25  Planning decisions will need to take into account:
cy-gb	6.9.25  Bydd angen i benderfyniadau cynllunio ystyried:

en-gb	the potential hazard that instability could create to the development itself, to its occupants and to the local environment;
cy-gb	y perygl posibl y gallai ansadrwydd ei achosi i’r datblygiad ei hun, y bobl ynddo a’r amgylchedd lleol;

en-gb	the results of a specialist investigation and assessment by the developer to determine the stability of the ground and to identify any remedial measures required to deal with any instability.
cy-gb	chanlyniadau ymchwiliad ac asesiad arbennig gan y datblygwr i bennu sadrwydd y tir ac i nodi unrhyw fesurau adfer sydd eu hangen i fynd i’r afael ag unrhyw ansadrwydd.

en-gb	6.9.26  Any planning application in coal mining consultation areas may need to be accompanied by a coal mining risk assessment report, or equivalent.
cy-gb	6.9.26  Yn achos unrhyw gais cynllunio mewn ardaloedd ymgynghori pyllau glo, bydd angen cyflwyno adroddiad asesu risg cloddio am lo, neu ddogfen gyfatebol, hefyd.

en-gb	Any works which may intersect coal mine workings, mine entries or coal seams may have implications for mine gas, spontaneous combustion and surface collapse and liaison with the Coal Authority must take place.
cy-gb	Gallai unrhyw waith a allai dorri ar draws gwaith pyllau glo, mynedfeydd mwyngloddiau neu wythiennau glo fod â goblygiadau ar gyfer nwy mwyngloddiau, hylosgi digymell a dymchwel yr wyneb, a rhaid cysylltu â’r Awdurdod Glo.

en-gb	6.9.27  Where acceptable measures can overcome instability, planning permission may be granted subject to conditions specifying the necessary measures.
cy-gb	6.9.27  Lle gall mesurau derbyniol oresgyn ansadrwydd, gellir rhoi caniatâd cynllunio sy’n destun amodau sy’n nodi’r mesurau angenrheidiol.

en-gb	If instability cannot be overcome satisfactorily, the authority may refuse planning permission.
cy-gb	Os nad oes modd goresgyn ansadrwydd yn foddhaol, gall yr awdurdod wrthod caniatâd cynllunio.

en-gb	6.9.28  When planning permission is granted, a notice should be issued to inform the applicant that the responsibility and subsequent liability for safe development and secure occupancy of the site rests with the developer and/or landowner.
cy-gb	6.9.28  Pan roddir caniatâd cynllunio, dylid rhoi rhybudd i hysbysu’r ymgeisydd mai’r datblygwr a/neu berchennog y tir sy’n gyfrifol ac sydd, o ganlyniad, yn atebol am ddatblygu a meddiannu’r safle yn ddiogel.

en-gb	It should also advise the applicant that although the planning authority has used its best endeavours to determine the application on the basis of the information available to it, this does not mean that the land is free from instability.
cy-gb	Dylai’r rhybudd hysbysu’r ymgeisydd hefyd, er bod yr awdurdod cynllunio lleol wedi ymdrechu hyd eithaf ei allu i benderfynu ar y cais ar sail yr wybodaeth a oedd ar gael iddo, nad yw hynny’n golygu bod y tir yn gwbl sad.

en-gb	Annex A The legislative context for planning in Wales
cy-gb	Atodiad A  Y cyd-destun deddfwriaethol ar gyfer cynllunio yng Nghymru

en-gb	Primary legislation
cy-gb	Deddfwriaeth sylfaenol

en-gb	A1  The main items of primary legislation relating to land-use planning are:
cy-gb	A1  Prif eitemau deddfwriaeth sylfaenol sy’n ymdrin â chynllunio defnydd tir yw:

en-gb	the Planning (Hazardous Substances) Act 1990 – established special controls over hazardous substances on land;
cy-gb	• Deddf Gynllunio (Sylweddau Peryglus) 1990 – sefydlwyd rheolau arbennig dros sylweddau peryglus ar dir;

en-gb	the Planning (Listed Buildings and Conservation Areas) Act 1990 – makes provision for the listing of buildings of special architectural or historic interest, the designation of conservation areas and the exercise of planning functions in relation to these;
cy-gb	• mae Deddf Gynllunio (Adeiladau Rhestredig ac Ardaloedd Cadwraeth) 1990 – yn gwneud darpariaeth ar gyfer rhestru adeiladau sydd o ddiddordeb pensaernïol neu hanesyddol arbennig, dynodi ardaloedd cadwraeth ac ymgymryd â swyddogaethau cynllunio mewn perthynas â’r rhain;

en-gb	the Town and Country Planning Act 1990 – the principal Act regulating the development and use of land in England and Wales;
cy-gb	Deddf Cynllunio Gwlad a Thref 1990 – y brif Ddeddf sy’n rheoleiddio datblygu a defnyddio tir yng Nghymru a Lloegr;

en-gb	the Planning and Compulsory Purchase Act 2004 – introduced the Local Development Plan system in Wales, a statutory duty requiring the Welsh Ministers to prepare the Wales Spatial Plan and local planning authorities to have regard to the Wales Spatial Plan when preparing a Local Development Plan, and made other reforms to development management provisions in the Town and Country Planning Act 1990;
cy-gb	Deddf Cynllunio a Phrynu Gorfodol 2004 – a gyflwynodd y system Cynlluniau Datblygu Lleol yng Nghymru, sy’n gosod dyletswydd statudol ar Lywodraeth Cymru i baratoi Cynllun Gofodol Cymru ac i awdurdodau cynllunio lleol ystyried Cynllun Gofodol Cymru wrth baratoi y Cynllun Datblygu Lleol, a chyflwyno amryw o ddiwygiadau i ddarpariaethau rheoli datblygu Deddf Cynllunio Gwlad a Thref 1990;

en-gb	the Planning Act 2008 – introduced further reforms to development management;
cy-gb	Deddf Cynllunio 2008 – a gyflwynodd  ddiwygiadau pellach i reoli datblygu;

en-gb	the Planning (Wales) Act 2015 – amended the Town and Country Planning Act 1990 and the Planning and Compulsory Purchase Act 2004 to introduce a number of reforms to strengthen development planning, including the introduction of the National Development Framework in place of the Wales Spatial Plan and provisions for the establishment of Strategic Planning Panels to prepare Strategic Development Plans.
cy-gb	Deddf Cynllunio (Cymru) 2015 – sydd yn diwygio Deddf Cynllunio Gwlad a Thref 1990 a Deddf Cynllunio a Phrynu Gorfodol 2004 i gyflwyno nifer o ddiwygiadau i gryfhau cynllunio datblygiadau, gan gynnwys cyflwyno’r Fframwaith Datblygu Cenedlaethol i ddisodli Cynllun Gofodol Cymru a darpariaethau ar gyfer sefydlu Paneli Cynllunio Strategol i baratoi Cynlluniau Datblygu Strategol.

en-gb	It made other improvements to the development management and enforcement systems and provided for nationally significant development applications to be made to the Welsh Ministers instead of to local planning authorities as Developments of National Significance.
cy-gb	Gwnaeth welliannau eraill i reoli datblygiadau a systemau gorfodi gan ddarparu ar gyfer gwneud ceisiadau datblygu pwysig i Weinidogion Cymru yn hytrach nag i awdurdodau cynllunio lleol fel Datblygiadau o Bwysigrwydd Cenedlaethol.

en-gb	Subordinate legislation
cy-gb	Is-ddeddfwriaeth

en-gb	A2  The main items of subordinate  legislation are:
cy-gb	A2  Dyma’r prif offerynnau ar ffurf is-ddeddfwriaeth:

en-gb	the Town and Country Planning (Use Classes) Order 1987 (the Use Classes Order) (SI 1987 No 764);the Town and Country Planning (Control of Advertisements) Regulations 1992 (SI 1992 No 666);the Town and Country Planning General Regulations 1992 (SI 1992 No 1492);the Town and Country Planning (General Permitted Development) Order 1995 (GPDO) (SI 1995 No 418);the Town and Country Planning (Trees) Regulations 1999 (SI 1999 No 1892);the Town and Country Planning (Local Development Plan) Regulations 2005  (SI 2005 No 2839) (W 203);the Town and Country Planning (Development Management Procedure) (Wales) Order 2012 (DMPWO) (SI 2012 No 801) (W. 110);
cy-gb	Gorchymyn Cynllunio Gwlad a Thref (Dosbarthiadau Defnydd) 1987 (y Gorchymyn Dosbarthiadau Defnydd) (OS 1987 Rhif 764); Rheoliadau Cynllunio Gwlad a Thref (Rheoli Hysbysebion) 1992 (OS 1992 Rhif 666);Rheoliadau Cyffredinol Cynllunio Gwlad a Thref 1992 (OS 1992 Rhif 1492); Gorchymyn Cynllunio Gwlad a Thref (Datblygu Cyffredinol a Ganiateir) 1995 (GPDO) (OS 1995 Rhif 418); Rheoliadau Cynllunio Gwlad a Thref (Coed) 1999 (OS 1999 Rhif 1892);Rheoliadau Cynllunio Gwlad a Thref (Cynlluniau Datblygu Lleol) 2005 (OS 2005 Rhif 2839) (Cy. 203);Gorchymyn Cynllunio Gwlad a Thref (Gweithdrefn Rheoli Datblygu) (Cymru) 2012 (DMPWO) (OS 2012 Rhif 801) Cy.110);

en-gb	the Developments of National Significance (Specified Criteria and Prescribed Secondary Consents) (Wales) Regulations 2016 (SI 2016 No 53) (W 23);the Developments of National Significance (Procedure) (Wales) Order 2016 (SI 2016 No 55) (W 25);
cy-gb	Datblygiadau o Arwyddocâd Cenedlaethol (Meini Prawf Penodol a Chydsyniadau Eilaidd Rhagnodedig) (Cymru) 2016 (OS 2016 Rhif 53) (Cy.23);Gorchymyn Datblygiadau o Arwyddocâd Cenedlaethol (Gweithdrefn) (Cymru) 2016 (OS 2016 Rhif 55) (Cy.25);

en-gb	the Developments of National Significance (Wales) Regulations 2016 (SI 2016 No 56) (W 56); andthe Town and Country Planning (Environmental Impact Assessment) (Wales) Regulations 2017 (SI 2017 No 567) (W 136).
cy-gb	Rheoliadau Datblygiadau o Arwyddocâd Cenedlaethol (Cymru) 2016 (OS 2016 Rhif 56) (Cy.56); aRheoliadau Cynllunio Gwlad a Thref (Asesu Effeithiau Amgylcheddol) (Cymru) 2017 (OS 2017 Rhif 567) (Cy. 136).

en-gb	Other relevant legislation
cy-gb	Deddfwriaeth berthnasol arall

en-gb	A3  Other pieces of legislation which have an impact on the planning system are:
cy-gb	A3  Darnau eraill o ddeddfwriaeth sy’n cael effaith ar y system gynllunio yw:

en-gb	the Ancient Monuments and Archaeological Areas Act 1979 – makes provision for the investigation and protection of assets of archaeological or historical interest and the regulation of operations or activities affecting them;
cy-gb	Deddf Henebion ac Ardaloedd Archaeolegol 1979 – gwneud darpariaethau ar gyfer archwilio a diogelu asedau o ddiddordeb archaeolegol neu hanesyddol a rheoleiddio’r gweithrediadau neu’r gweithgareddau sy’n cael effaith arnynt;

en-gb	the Human Rights Act 1998 – gives effect to the rights and freedoms of individuals and communities set out in the European Convention of Human Rights.
cy-gb	Deddf Hawliau Dynol 1998 – yn rhoi hawliau a rhyddid i unigolion a chymunedau fel a nodir yn y Confensiwn Ewropeaidd ar Hawliau Dynol.

en-gb	The Act makes it unlawful for a public authority to act incompatibly with the European Convention on Human Rights (ECHR) except where, as a result of primary legislation, it could not have acted differently;
cy-gb	Mae’r Ddeddf yn ei gwneud hi’n anghyfreithlon i awdurdod cyhoeddus weithredu’n anghyson â’r Confensiwn Ewropeaidd ar Hawliau Dynol ac eithrio pan na allasai fod wedi gweithredu’n wahanol o ganlyniad i ddeddfwriaeth sylfaenol;

en-gb	the Commons Act 2006 – makes provisions about common land and town or village greens;
cy-gb	mae Deddf Tiroedd Comin 2006 – yn gwneud darpariaethau ynghylch tir comin a meysydd trefi a phentrefi;

en-gb	the Government of Wales Act 2006 – sets out the Welsh Ministers’ duty to make appropriate arrangements with a view to securing that their functions are exercised with due regard to the principle that there should be equality of opportunity for all people and to make appropriate arrangements to promote sustainable development;
cy-gb	mae Deddf Llywodraeth Cymru 2006 – yn nodi dyletswyddau Gweinidogion Cymru i wneud trefniadau priodol gyda’r bwriad o sicrhau eu bod, wrth gyflawni eu swyddogaethau, yn talu’r sylw dyledus i’r egwyddor o sicrhau cyfle cyfartal i bawb ac yn gwneud trefniadau priodol i hyrwyddo datblygu cynaliadwy;

en-gb	the Children and Families (Wales) Measure 2010 – places a duty on local authorities to secure sufficient play opportunities for children;
cy-gb	mae Mesur Plant a Theuluoedd (Cymru) 2010 – yn gosod dyletswydd ar awdurdodau lleol i sicrhau bod digon o gyfleoedd i blant chwarae;

en-gb	the Active Travel (Wales) Act 2013 – requires the Welsh Ministers and local authorities to take reasonable steps to enhance the provision made for, and to have regard to the needs of, walkers and cyclists;
cy-gb	mae Deddf Teithio Llesol (Cymru) 2013 – yn ei gwneud yn ofynnol i Weinidogion Cymru ac awdurdodau lleol gymryd camau rhesymol i wella’r ddarpariaeth ar gyfer, ac i ystyried anghenion, cerddwyr a beicwyr;

en-gb	the Housing (Wales) Act 2014 – introduced new legislation for improving the supply, quality and standards of housing in Wales, including by requiring local housing authorities to carry out an assessment of the accommodation needs of Gypsies and Travellers and to meet those needs in their areas;
cy-gb	mae Deddf Tai (Cymru) 2014 – wedi cyflwyno deddfwriaeth newydd i wella’r cyflenwad, ansawdd a safonau tai yng Nghymru, gan gynnwys ei gwneud yn ofynnol i awdurdodau tai lleol gynnal asesiadau o anghenion llety Sipsiwn a Theithwyr ac i fodloni yr anghenion hynny yn eu hardaloedd;

en-gb	the Well-being of Future Generations (Wales) Act 2015 – places a duty on the Welsh Ministers (and other public bodies) to produce well-being objectives and take reasonable steps to meet those objectives in the context of the principle of sustainable development.
cy-gb	mae Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol (Cymru) 2015 – yn rhoi dyletswydd ar Weinidogion Cymru (a chyrff cyhoeddus eraill) i lunio amcanion llesiant a chymryd camau rhesymol i gyflawni’r amcanion hynny yng nghyd-destun egwyddor datblygu cynaliadwy.

en-gb	Further information on this issue is provided in the next chapter;
cy-gb	Mae rhagor o wybodaeth ar y mater hwn wedi’i roi yn y bennod nesaf;

en-gb	the Environment (Wales) Act 2016 – requires that the national natural resources policy is taken into account by the Welsh Ministers in the preparation of the National Development Framework and for local planning authorities to have regard to area statements in the development of Local Development Plans.
cy-gb	mae Deddf yr Amgylchedd (Cymru) 2016 – yn ei wneud yn ofynnol i’r polisi adnoddau naturiol cenedlaethol gael ei ystyried gan Weinidogion Cymru wrth baratoi y Fframwaith Datblygu Cenedlaethol ac i awdurdodau cynllunio lleol ystyried datganiadau ardal wrth ddatblygu Cynlluniau Datblygu Lleol.

en-gb	The Act makes provision to improve procedures for the collection and management of waste and confers powers on the Welsh Ministers to set targets for reducing emissions of greenhouse gases;
cy-gb	Mae’r Ddeddf yn gwneud darpariaethau i wella gweithdrefnau ar gyfer casglu a rheoli gwastraff ac yn trosglwyddo pwerau i Weinidogion Cymru i osod targedau ar gyfer lleihau allyriadau nwyon tŷ gwydrs;

en-gb	the Historic Environment (Wales) Act 2016 – makes provision for the protection and sustainable management of the historic environment, introducing measures giving more effective protection to listed buildings, establishing historic environment records for local authority areas and establishing an Advisory Body for the Welsh Historic Environment;
cy-gb	mae Deddf yr Amgylchedd Hanesyddol (Cymru) 2016 – yn gwneud darpariaethau ar gyfer gwarchod a rheoli yr amglylchedd hanesyddol yn gynaliadwy, gan gyflwyno mesurau yn gwarchod adeiladau rhestredig yn fwy effeithiol, gan sefydlu cofnodion amgylcheddol ar gyfer ardaloedd awdurdodau lleol a sefydlu Corff Cynghori ar gyfer yr Amgylchedd Hanesyddol yng Nghymru;

en-gb	the Public Health (Wales) Act 2017 – sets out provisions for making improvements to health including for the Welsh Ministers to publish a national strategy on tackling obesity and to make regulations about the carrying out of health impact assessments by public bodies.
cy-gb	mae Deddf Iechyd y Cyhoedd (Cymru) 2017 – yn pennu darpariaethau ar gyfer gwneud gwelliannau i iechyd gan gynnwys i Weinidogion Cymru gyhoeddi strategaeth genedlaethol ar fynd i’r afael â gordewdra a gwneud rheoliadau ynghylch cynnal asesiadau effaith ar iechyd gan gyrff cyhoeddus.

en-gb	Programme for government 2021 to 2026:
cy-gb	Rhaglen lywodraethu 2021 i 2026:

en-gb	Well-being statement
cy-gb	Datganiad llesiant

en-gb	The Well-being statement sets out how our well-being objectives meet our statutory duty under the Well-being of Future Generations (Wales) Act 2015.
cy-gb	Mae'r datganiad llesiant yn nodi sut mae ein hamcanion llesiant yn bodloni ein dyletswydd statudol o dan Ddeddf Llesiant Cenedlaethau'r Dyfodol (Cymru) 2015.

en-gb	The Programme for Government (June 2021) sets out the 10 well-being objectives that the government will use to maximise its contribution to Wales’ 7 long-term well-being goals and the steps we will take to deliver them.
cy-gb	Mae’r Rhaglen Lywodraethu (Mehefin 2021) yn nodi’r deg amcan llesiant y bydd y llywodraeth yn eu defnyddio i wneud y cyfraniad mwyaf posibl at saith nod llesiant hirdymor Cymru a’r camau y byddwn yn eu cymryd i’w cyflawni.

en-gb	This document, the Well-being Statement, sets out how we have set our well-being objectives in line with our statutory duty under the Well-being of Future Generations (Wales) Act 2015 (the Act).
cy-gb	Mae’r ddogfen hon, y Datganiad Llesiant, yn nodi sut rydym wedi pennu ein hamcanion llesiant yn unol â’n dyletswydd statudol o dan Ddeddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol (Cymru) 2015 (y Ddeddf).

en-gb	It outlines:
cy-gb	Mae’n amlinellu:

en-gb	How our well-being objectives were set, including how we have set them in accordance with the sustainable development principle.
cy-gb	Sut y pennwyd ein hamcanion llesiant, gan gynnwys sut rydym wedi’u pennu yn unol â’r egwyddor datblygu cynaliadwy.

en-gb	How our well-being objectives maximise our contribution to the well-being goals as specified in the Act.
cy-gb	Sut mae ein hamcanion llesiant yn gwneud y cyfraniad mwyaf posibl at y nodau llesiant fel y nodir yn y Ddeddf.

en-gb	How we will take the steps needed to meet the well-being objectives, supported by effective resourcing and governance.
cy-gb	Sut y byddwn yn cymryd y camau sydd eu hangen i gyflawni’r amcanion llesiant, gyda chymorth adnoddau a llywodraethu effeithiol.

en-gb	Our well-being objectives for 2021 to 2026
cy-gb	Ein hamcanion llesiant ar gyfer 2021 i 2026

en-gb	The Programme for Government sets out the 10 well-being objectives which we believe will make the greatest contribution towards the well-being goals.
cy-gb	Mae’r Rhaglen Lywodraethu yn nodi’r deg amcan llesiant a fydd, yn ein barn ni, yn gwneud y cyfraniad mwyaf tuag at y nodau llesiant.

en-gb	Each well-being objective is accompanied by the individual steps which we propose to take.
cy-gb	Mae’r camau unigol y bwriadwn eu cymryd yn cyd-fynd â phob amcan llesiant.

en-gb	There are specific steps against each of the 10 well-being objectives – these are set out in the Programme for Government, and we will report on our progress annually as required by the Act.
cy-gb	Mae camau penodol ar gyfer pob un o’r deg amcan llesiant. Mae’r rhain wedi’u nodi yn y Rhaglen Lywodraethu a byddwn yn adrodd ar ein cynnydd yn flynyddol fel sy’n ofynnol o dan y Ddeddf.

en-gb	Our well-being objectives draw on the areas that are devolved to us under the Government of Wales Act 2006, and also consider how we can best use the broader levers at our disposal to help achieve the 7 well-being goals.
cy-gb	Mae ein hamcanion llesiant yn defnyddio’r meysydd sydd wedi’u datganoli inni o dan Ddeddf Llywodraeth Cymru 2006. Maent hefyd yn ystyried y ffordd orau o ddefnyddio’r ysgogiadau ehangach sydd ar gael inni i helpu i gyflawni’r saith nod llesiant.

en-gb	They focus on the key enablers which allow people and communities to prosper and thrive both now and in the future, as well as ensuring we preserve and restore Wales’ natural environment and resources for future generations.
cy-gb	Maent yn canolbwyntio ar yr hyn sy’n allweddol i alluogi pobl a chymunedau i ffynnu a bod yn llewyrchus nawr ac yn y dyfodol, yn ogystal â sicrhau ein bod yn diogelu ac yn adfer amgylchedd ac adnoddau naturiol Cymru ar gyfer cenedlaethau’r dyfodol.

en-gb	Welsh Ministers have a distinctive role under the Act as their duty to set well-being objectives is triggered every 5 years by the Senedd Cymru election.
cy-gb	Mae gan Weinidogion Cymru rôl benodol o dan y Ddeddf gan fod eu dyletswydd i bennu amcanion llesiant yn cael ei sbarduno bob 5 mlynedd gan etholiad Senedd Cymru.

en-gb	The 2021 Senedd Cymru election provided an opportunity for people across Wales, including for the first time 16 and 17 year olds, to have their say on the action needed to create a stronger, greener, fairer Wales for current and future generations.
cy-gb	Roedd etholiad 2021 Senedd Cymru yn gyfle i bobl ledled Cymru, gan gynnwys pobl ifanc 16 ac 17 oed am y tro cyntaf, ddweud eu dweud ar ba gamau yr oedd angen eu cymryd i greu Cymru gryfach, wyrddach a thecach ar gyfer pobl heddiw a chenedlaethau’r dyfodol.

en-gb	Our well-being objectives are designed to reflect this powerful electoral voice, ensuring that people can see the future they voted for happen in practice.
cy-gb	Mae ein hamcanion llesiant wedi’u cynllunio i adlewyrchu’r llais etholiadol pwerus hwn, gan sicrhau bod pobl yn gallu gweld y dyfodol y gwnaethant bleidleisio drosto yn digwydd yn ymarferol.

en-gb	Our well-being objectives will focus on the areas where action is needed to respond and recover from the impact of the coronavirus pandemic, whilst also laying out a stable foundation for the future.
cy-gb	Bydd ein hamcanion llesiant yn canolbwyntio ar y meysydd lle mae angen gweithredu i ymateb i bandemig y coronafeirws ac adfer ohono, gan osod hefyd sylfaen gadarn ar gyfer y dyfodol.

en-gb	They will enable us to make a difference for everyone, at every stage of their lives, irrespective of where they live, their background or circumstances.
cy-gb	Byddant yn ein galluogi i wneud gwahaniaeth i bawb, ar bob cam o’u bywydau, ble bynnag maent yn byw, beth bynnag fo eu cefndir neu eu hamgylchiadau.

en-gb	Each well-being objective contributes to all, or a number of the well-being goals and both the well-being objectives and steps will be kept under review.
cy-gb	Mae pob amcan llesiant yn cyfrannu at bob un o’r nodau llesiant, neu nifer ohonynt, a bydd yr amcanion llesiant a’r camau yn cael eu hadolygu’n barhaus.

en-gb	Importantly, the well-being objectives continue the journey towards achieving the 7 well-being goals.
cy-gb	Mae’n bwysig nodi bod yr amcanion llesiant yn parhau â’r daith tuag at gyflawni’r saith nod llesiant.

en-gb	The 10 well-being objectives
cy-gb	Mae'r 10 amcan llesiant

en-gb	The 10 well-being objectives are:
cy-gb	Dyma’r deg amcan llesiant:

en-gb	Provide effective, high quality and sustainable healthcare.
cy-gb	Darparu gofal iechyd effeithiol, cynaliadwy ac o ansawdd uchel.

en-gb	Continue our long-term programme of education reform, and ensure educational inequalities narrow and standards rise.
cy-gb	Parhau â’n rhaglen hirdymor o ddiwygio addysg, a sicrhau bod anghydraddoldebau addysgol yn lleihau a bod safonau’n codi.

en-gb	Protect, re-build and develop our services for vulnerable people.
cy-gb	Diogelu, ailadeiladu a datblygu ein gwasanaethau ar gyfer pobl agored i niwed.

en-gb	Celebrate diversity and move to eliminate inequality in all of its forms.
cy-gb	Dathlu amrywiaeth a gweithredu i ddileu anghydraddoldeb o bob math.

en-gb	Build an economy based on the principles of fair work, sustainability and the industries and services of the future.
cy-gb	Adeiladu economi ar sail egwyddorion gwaith teg, cynaliadwyedd a diwydiannau a gwasanaethau’r dyfodol.

en-gb	Push towards a million Welsh speakers, and enable our tourism, sports and arts industries to thrive.
cy-gb	Bwrw ymlaen tuag at filiwn o siaradwyr Cymraeg, a galluogi twristiaeth, chwaraeon a’r celfyddydau i ffynnu.

en-gb	Build a stronger, greener economy as we make maximum progress towards decarbonisation.
cy-gb	Adeiladu economi gryfach a gwyrddach wrth inni ddatgarboneiddio cymaint â phosibl.

en-gb	Make our cities, towns and villages even better places in which to live and work.
cy-gb	Gwneud ein dinasoedd, ein trefi a’n pentrefi yn lleoedd gwell fyth i fyw a gweithio ynddynt.

en-gb	Embed our response to the climate and nature emergency in everything we do.
cy-gb	Ymgorffori ein hymateb i’r argyfwng hinsawdd a natur ym mhopeth a wnawn.

en-gb	Lead Wales in a national civic conversation about our constitutional future, and give our country the strongest possible presence on the world stage.
cy-gb	Arwain Cymru mewn sgwrs genedlaethol ar y cyd ynglŷn â’n dyfodol cyfansoddiadol, a rhoi’r presenoldeb cryfaf posibl i’n gwlad ar y llwyfan byd-eang.

en-gb	How the well-being objectives were set
cy-gb	Sut y pennwyd yr amcanion llesiant

en-gb	The well-being objectives have been designed to reflect our priorities for protecting and developing our economy, our society, our environment and our culture.
cy-gb	Mae’r amcanion llesiant wedi’u cynllunio i adlewyrchu ein blaenoriaethau ar gyfer diogelu a datblygu ein heconomi, ein cymdeithas, ein hamgylchedd a’n diwylliant.

en-gb	They focus on key factors such as personal wellbeing, fair and rewarding work and open access to our rich national culture and environment – the factors that help everyone live meaningful and purposeful lives.
cy-gb	Maent yn canolbwyntio ar ffactorau allweddol megis llesiant personol, gwaith teg sy’n rhoi boddhad a mynediad agored i’n diwylliant a’n hamgylchedd cenedlaethol cyfoethog – y ffactorau sy’n helpu pawb i fyw bywydau ystyrlon a phwrpasol.

en-gb	They are based on the functions that we exercise, both formal devolved powers and more informal levers of influence and cooperation – taking the lessons from previous government terms and using these to identify where we can do more or do things differently.
cy-gb	Maent yn seiliedig ar y swyddogaethau yr ydym yn eu harfer, gan gynnwys pwerau datganoledig ffurfiol ac ysgogiadau mwy anffurfiol er mwyn dylanwadu a sicrhau cydweithredu. Maent yn dysgu gwersi o dymhorau blaenorol y llywodraeth ac yn defnyddio’r rhain i nodi lle y gallwn wneud mwy neu wneud pethau’n wahanol.

en-gb	They address the strategic challenges we face, including the climate and nature emergency.
cy-gb	Maent yn mynd i’r afael â’r heriau strategol sy’n ein hwynebu, gan gynnwys yr argyfwng hinsawdd a natur.

en-gb	Our well-being objectives are supported by the practical action we will take and will also help public bodies and individuals in Wales to maximise their own contribution to our country’s collective future.
cy-gb	Cefnogir ein hamcanion llesiant gan y camau ymarferol y byddwn yn eu cymryd. Byddant hefyd yn helpu cyrff cyhoeddus ac unigolion yng Nghymru i wneud eu cyfraniad mwyaf posibl eu hunain at ddyfodol ein gwlad ar y cyd.

en-gb	In setting our well-being objectives we have taken account of the first Future Generations Report, which was published by the Future Generations Commissioner in May 2020.
cy-gb	Wrth osod ein hamcanion llesiant, rydym wedi ystyried Adroddiad Cenedlaethau’r Dyfodol, yr adroddiad cyntaf o’i fath, a gyhoeddwyd gan Gomisiynydd Cenedlaethau’r Dyfodol ym mis Mai 2020.

en-gb	Since the report was published, the First Minister and Welsh Government have continued to engage with the Future Generations Commissioner, and this dialogue has been an important part of our ongoing consideration of the report.
cy-gb	Ers i’r adroddiad gael ei gyhoeddi, mae’r Prif Weinidog a Llywodraeth Cymru wedi parhau i ymgysylltu â Chomisiynydd Cenedlaethau’r Dyfodol, ac mae’r ddeialog hon wedi bod yn rhan bwysig o’n hystyriaeth barhaus o’r adroddiad.

en-gb	The report includes suggested improvements under each well-being goal and a flowchart of how to set good well-being objectives, and we have considered these suggestions when defining our well-being objectives.
cy-gb	Mae’r adroddiad yn awgrymu gwelliannau o dan bob nod llesiant ac yn cynnwys siart llif ar sut i bennu amcanion llesiant da. Rydym wedi ystyried yr awgrymiadau hyn wrth ddiffinio ein hamcanion llesiant.

en-gb	We are confident that our wellbeing objectives and our planned approach to delivery will join the dots between areas and represent a radical and challenging programme of government.
cy-gb	Rydym yn hyderus y bydd ein hamcanion llesiant a’n dull gweithredu arfaethedig yn cysylltu meysydd â’i gilydd ac yn ffurfio rhaglen lywodraethu radical a heriol.

en-gb	In line with the report’s suggestions, they are set out clearly in language which is easy to understand.
cy-gb	Yn unol ag awgrymiadau’r adroddiad, maent wedi’u nodi’n glir mewn iaith hawdd ei deall.

en-gb	We have provided an illustration of how the well-being objectives contribute to each of the well-being goals below, and we will continue to use all reasonable opportunities to understand and exploit the connections across our well-being objectives.
cy-gb	Rydym wedi darparu diagram o sut y mae’r amcanion llesiant yn cyfrannu at bob un o’r nodau llesiant ar dudalen 7, a byddwn yn parhau i fanteisio ar bob cyfle rhesymol i ddeall a defnyddio’r cysylltiadau ar draws ein hamcanion llesiant.

en-gb	The well-being objectives have been set in accordance with the sustainable development principle and the 5 ways of working:
cy-gb	Mae’r amcanion llesiant wedi’u pennu yn unol â’r egw yddor datblygu cynaliadwy a’r pum ffordd o weithio:

en-gb	Long term
cy-gb	Hirdymor

en-gb	Our well-being objectives recognise the key current and future challenges facing Wales including the climate and nature emergency, the impact of four decades of deindustrialisation and the consequences of leaving the EU.
cy-gb	Mae ein hamcanion llesiant yn cydnabod yr heriau allweddol sy’n wynebu Cymru ar hyn o bryd ac yn y dyfodol, gan gynnwys yr argyfwng hinsawdd a natur, effaith pedwar degawd o ddad-ddiwydiannu a chanlyniadau ymadael â’r UE.

en-gb	They are also set in line with the Understanding Wales’ Future resource, drawing on our analysis of the global factors and local considerations which are likely to impact on Wales in the longer term.
cy-gb	Maent hefyd wedi’u pennu yn unol ag adnodd Deall Dyfodol Cymru, ar sail ein dadansoddiad o’r ffactorau byd-eang a’r ystyriaethau lleol sy’n debygol o effeithio ar Gymru yn y tymor hwy.

en-gb	Our well-being objectives and the associated steps set out appropriate, long term actions to address the key strategic challenges Wales faces both now and in the future.
cy-gb	Mae ein hamcanion llesiant a’r camau cysylltiedig yn nodi camau gweithredu priodol, hirdymor i fynd i’r afael â’r heriau strategol allweddol y mae Cymru yn eu hwynebu nawr ac yn y dyfodol.

en-gb	Our approach to these challenges, and future reviews of our well-being objectives, will draw on the Future Trends Report 2021 once it is published.
cy-gb	Bydd ein dull gweithredu er mwyn mynd i’r afael â’r heriau hyn, ac adolygiadau o’n hamcanion llesiant yn y dyfodol, yn defnyddio Adroddiad Tueddiadau’r Dyfodol 2021 unwaith y caiff ei gyhoeddi.

en-gb	Integration
cy-gb	Integreiddio

en-gb	The well-being objectives relate to each other and form an integrated approach.
cy-gb	Mae’r amcanion llesiant yn ymwneud â’i gilydd ac yn ffurfio dull gweithredu integredig.

en-gb	They mutually reinforce each other by focussing on common themes such as strengthening our communities, supporting people across their life course and drawing on our vibrant culture and rich natural resources.
cy-gb	Maent yn atgyfnerthu ei gilydd drwy ganolbwyntio ar themâu cyffredin megis cryfhau ein cymunedau, cefnogi pobl ar hyd eu hoes ac elwa ar ein diwylliant bywiog a’n hadnoddau naturiol cyfoethog.

en-gb	As a set of well-being objectives they will build on progress towards the economic, social, environmental and cultural well-being of Wales, enabling us to take more sustainable action as we evaluate our key decisions in relation to the objectives.
cy-gb	Fel cyfres o amcanion llesiant byddant yn adeiladu ar gynnydd tuag at lesiant economaidd, cymdeithasol, amgylcheddol a diwylliannol Cymru, gan ein galluogi i gymryd camau mwy cynaliadwy wrth inni werthuso ein penderfyniadau allweddol mewn perthynas â’r amcanion.

en-gb	Importantly, the well-being objectives and steps have been designed to support an integrated approach to delivery.
cy-gb	Mae’n bwysig nodi bod yr amcanion llesiant a’r camau wedi’u cynllunio i gefnogi dull gweithredu integredig er mwyn cyflawni.

en-gb	They will be collectively owned by the First Minister and Cabinet and progress will be reported to them regularly, ensuring that opportunities to deliver more through the integration of policies and programmes are identified early and acted upon.
cy-gb	Bydd y Prif Weinidog a’r Cabinet yn gyfrifol amdanynt ar y cyd, a byddant yn cael adroddiadau cynnydd rheolaidd. Bydd hyn yn sicrhau bod cyfleoedd i gyflawni mwy drwy integreiddio polisïau a rhaglenni yn cael eu nodi’n gynnar ac y gweithredir ar y cyfleoedd hynny.

en-gb	Our well-being objectives have been designed to prevent problems from occurring or getting worse.
cy-gb	Mae ein hamcanion llesiant wedi’u cynllunio i atal problemau rhag digwydd neu waethygu.

en-gb	They focus on acting quickly to identify challenges at an early stage across all areas of our work, giving people and communities the resources and support they need to thrive in a way which is sustainable.
cy-gb	Maent yn canolbwyntio ar weithredu’n gyflym i nodi heriau yn gynnar ym mhob maes o’n gwaith, gan roi’r adnoddau a’r cymorth sydd eu hangen ar bobl a chymunedau er mwyn iddynt ffynnu mewn ffordd sy’n gynaliadwy.

en-gb	This is just as true on a longer term, strategic level.
cy-gb	Mae hyn yr un mor wir ar lefel strategol tymor hwy.

en-gb	Our well-being objectives represent the areas where we need to work with partners to break down barriers, focus on the transition between services and understand the changing needs of people through the various stages of their lives, both now and in the future, wherever they live in Wales.
cy-gb	Mae ein hamcanion llesiant yn cynrychioli’r meysydd lle mae angen inni weithio gyda phartneriaid i chwalu rhwystrau, canolbwyntio ar y newid rhwng gwasanaethau a deall anghenion newidiol pobl drwy wahanol gamau eu bywydau, nawr ac yn y dyfodol, ble bynnag y maent yn byw yng Nghymru.

en-gb	Involvement
cy-gb	Cynnwys

en-gb	The 2021 Senedd Cymru election allowed people across Wales to have their say on the activity needed to create a better Wales.
cy-gb	Roedd etholiad 2021 Senedd Cymru yn fodd i bobl ledled Cymru ddweud eu dweud ar ba weithgarwch sydd ei angen i greu Cymru well.

en-gb	The well-being objectives reflect this electoral voice, ensuring the action people voted for is delivered in practice.
cy-gb	Mae’r amcanion llesiant yn adlewyrchu’r llais etholiadol hwn, gan sicrhau bod y camau y pleidleisiodd pobl drostynt yn cael eu rhoi ar waith.

en-gb	The well-being objectives themselves and the steps towards them reflect the importance of continuous involvement across the Senedd term.
cy-gb	Mae’r amcanion llesiant eu hunain a’r camau tuag atynt yn adlewyrchu pwysigrwydd cynnwys pobl yn barhaus ar draws tymor y Senedd.

en-gb	They recognise that involving people in the policies and services that affect them is the best way to take a sustainable, needs-led approach to delivery.
cy-gb	Maent yn cydnabod mai cynnwys pobl yn y polisïau a’r gwasanaethau sy’n effeithio arnynt yw’r ffordd orau o fynd ati mewn modd cynaliadwy sy’n seiliedig ar anghenion er mwyn cyflawni.

en-gb	The well-being objectives consider all of our ongoing engagement with social partners and stakeholder groups, ensuring that the insight they provide is reflected in our approach.
cy-gb	Mae’r amcanion llesiant yn ystyried ein holl waith ymgysylltu parhaus â phartneriaid cymdeithasol a grwpiau rhanddeiliaid, gan sicrhau bod ein dull gweithredu yn adlewyrchu eu cyfraniad.

en-gb	Our well-being objectives also draw on our ongoing conversations with people in Wales, such as the ‘Our Future Wales’ engagement exercise undertaken last year.
cy-gb	Mae ein hamcanion llesiant hefyd wedi’u seilio ar ein sgyrsiau parhaus â phobl Cymru, megis yr ymarfer ymgysylltu ‘Cymru Ein Dyfodol’ a gynhaliwyd y llynedd.

en-gb	Over 2,000 responses were received through the Our Future Wales mailbox, and an analysis of these responses has informed our well-being objectives.
cy-gb	Cafwyd dros 2,000 o ymatebion drwy’r blwch e-bost Cymru Ein Dyfodol, ac mae dadansoddiad o’r ymatebion hyn wedi llywio ein hamcanion llesiant.

en-gb	Maximising our contribution towards the well-being goals will require us to work closely with delivery partners and others, and this principle is firmly embedded in the well-being objectives.
cy-gb	Bydd yn ofynnol inni gydweithio’n agos â’n partneriaid cyflawni ac eraill er mwyn inni wneud y cyfraniad mwyaf posibl tuag at yr amcanion llesiant. Mae’r egwyddor hon wedi’i hymgorffori’n gadarn yn yr amcanion llesiant.

en-gb	We will use the mechanisms at our disposal to engage, collaborate and succeed with others – working with stakeholders, progressive networks and diverse voices across Wales.
cy-gb	Byddwn yn defnyddio’r mecanweithiau sydd ar gael inni i ymgysylltu, cydweithredu a llwyddo ag eraill – gan weithio gyda rhanddeiliaid, rhwydweithiau blaengar a lleisiau amrywiol ledled Cymru.

en-gb	Cooperation and collaboration rather than competition and division will underpin our well-being objectives including our commitment to work in social partnership.
cy-gb	Cydweithredu a chydweithio, yn hytrach na chystadleuaeth a rhaniadau, fydd sail ein hamcanion llesiant gan gynnwys ein hymrwymiad i weithio mewn partneriaeth gymdeithasol.

en-gb	We will build on our collaborative response to the coronavirus pandemic that saw government and its partners working seamlessly and effectively to deliver at pace.
cy-gb	Byddwn yn adeiladu ar ein hymateb cydweithredol i bandemig y coronafeirws, pan wnaeth y llywodraeth a’i phartneriaid weithio’n esmwyth ac yn effeithiol i gyflawni’n gyflym.

en-gb	The cyclical nature of the legislation and setting of new well-being objectives after a Senedd Cymru election provides a regular mechanism to take stock and look forward to the next 5 years of action to further embed the Act at the heart of Government and everything it does.
cy-gb	Mae natur gylchol y ddeddfwriaeth a’r broses o bennu amcanion llesiant newydd ar ôl etholiad Senedd Cymru yn darparu mecanwaith rheolaidd i bwyso a mesur ac edrych ymlaen at y 5 mlynedd nesaf o weithredu i wreiddio’r Ddeddf yn ddyfnach wrth galon y Llywodraeth a phopeth y mae’n ei wneud.

en-gb	We will continually improve and reflect on how we are acting in accordance with the sustainable development principle in delivering the well-being objectives, drawing on the regular engagement with our partners and stakeholders.
cy-gb	Byddwn bob amser yn gwella ac yn ystyried sut rydym yn gweithredu’n unol â’r egwyddor datblygu cynaliadwy i gyflawni’r amcanion llesiant, gan fanteisio ar yr ymgysylltiad rheolaidd â’n partneriaid a’n rhanddeiliaid.

en-gb	We have also considered the potential impact of our well-being objectives on other public bodies, and we will continue our approach to engaging with public bodies on the national implementation of the Act.
cy-gb	Rydym hefyd wedi ystyried effaith bosibl ein hamcanion llesiant ar gyrff cyhoeddus eraill, a byddwn yn parhau i fynd ati i ymgysylltu â chyrff cyhoeddus o ran gweithredu’r Ddeddf yn genedlaethol.

en-gb	We will use these existing mechanisms to understand the effect of our well-being objectives on other public bodies.
cy-gb	Byddwn yn defnyddio’r mecanweithiau presennol hyn i ddeall effaith ein hamcanion llesiant ar gyrff cyhoeddus eraill.

en-gb	Maximising our contribution towards the well-being goals
cy-gb	Gwneud ein cyfraniad mwyaf tuag at y nodau llesiant

en-gb	Our well-being objectives reflect the areas where we can make the greatest individual and collective contribution to the well-being goals – particularly with regards to the most vulnerable in society.
cy-gb	Mae ein hamcanion llesiant yn adlewyrchu’r meysydd lle gallwn wneud y cyfraniad unigol a chyfunol mwyaf at y nodau llesiant – yn enwedig o ran y bobl fwyaf agored i niwed mewn cymdeithas.

en-gb	The table sets out how each well-being objective contributes to the well-being goals in accordance with the sustainable development principle:
cy-gb	Mae’r tabl yn nodi sut y mae pob amcan llesiant yn cyfrannu at y nodau llesiant, yn unol â’r egwyddor datblygu cynaliadwy:

en-gb	A prosperous Wales
cy-gb	Cymru lewyrchus

en-gb	A Wales of vibrant culture and thriving Welsh language
cy-gb	Cymru â diwylliant bywiog lle mae’r Gymraeg yn ffynnu

en-gb	A globally responsible Wales
cy-gb	Cymru sy’n gyfrifol ar lefel fyd-eang

en-gb	Direct contribution
cy-gb	Cyfraniad uniongyrchol

en-gb	Opportunity for broader contribution
cy-gb	Cyfle am gyfraniad ehangach

en-gb	Well-being objective
cy-gb	Amcan llesiant

en-gb	Provide effective, high quality and sustainable healthcare
cy-gb	Darparu gofal iechyd effeithiol, cynaliadwy ac o ansawdd uchel

en-gb	Protect, re-build and develop our services for vulnerable people
cy-gb	Diogelu, ailadeiladu a datblygu ein gwasanaethau ar gyfer pobl agored i niwed

en-gb	Build an economy based on the principles of fair work, sustainability and the industries and services of the future
cy-gb	Adeiladu economi ar sail egwyddorion gwaith teg, cynaliadwyedd a diwydiannau a gwasanaethau’r dyfodol

en-gb	Build a stronger, greener economy as we make maximum progress towards decarbonisation
cy-gb	Adeiladu economi gryfach a gwyrddach wrth inni ddatgarboneiddio cymaint â phosibl

en-gb	Embed our response to the climate and nature emergency in everything we do
cy-gb	Ymgorffori ein hymateb i'r argyfwng hinsawdd a natur ym mhopeth a wnawn

en-gb	Continue our long-term programme of education reform, and ensure educational inequalities narrow and standards rise
cy-gb	Parhau â’n rhaglen hirdymor o ddiwygio addysg, a sicrhau bod anghydraddoldebau addysgol yn lleihau a bod safonau’n codi

en-gb	Celebrate diversity and move to eliminate inequality in all of its forms
cy-gb	Dathlu amrywiaeth a gweithredu i ddileu anghydraddoldeb o bob math

en-gb	Push towards a million Welsh speakers, and enable our tourism, sports and arts industries to thrive
cy-gb	Bwrw ymlaen tuag at filiwn o siaradwyr Cymraeg, a galluogi twristiaeth, chwaraeon a’r celfyddydau i ffynnu

en-gb	Make our cities, towns and villages even better places in which to live and work
cy-gb	Gwneud ein dinasoedd, ein trefi a’n pentrefi yn lleoedd gwell fyth i fyw a gweithio ynddynt

en-gb	Lead Wales in a national civic conversation about our constitutional future, and give our country the strongest possible presence on the world stage
cy-gb	Arwain Cymru mewn sgwrs genedlaethol ar y cyd ynglŷn â’n dyfodol cyfansoddiadol, a rhoi’r presenoldeb cryfaf posibl i’n gwlad ar y llwyfan byd-eang

en-gb	It is important to emphasise that the well-being objectives should be understood not just in terms of their individual contribution to the well-being goals, but also through the lens of how they mutually reinforce each other as a closely aligned set.
cy-gb	Mae’n bwysig pwysleisio y dylid deall yr amcanion llesiant nid yn unig o ran eu cyfraniad unigol at y nodau llesiant, ond hefyd o ran o sut y maent yn atgyfnerthu ei gilydd fel set sy’n cyd-fynd yn agos â’i gilydd.

en-gb	This means that each of the well-being objectives makes a contribution to all of the goals at least indirectly, and that their cumulative value increases when they are combined.
cy-gb	Mae hyn yn golygu bod pob un o’r amcanion llesiant yn cyfrannu at yr holl nodau o leiaf yn anuniongyrchol, a bod eu gwerth cronnol yn cynyddu pan gânt eu cyfuno.

en-gb	Each wellbeing objective takes us towards the well-being goals with meaning and purpose – but their full impact can only be seen when they are considered together.
cy-gb	Mae pob amcan llesiant yn mynd â ni tuag at y nodau llesiant gydag ystyr a phwrpas – ond dim ond pan gânt eu hystyried gyda’i gilydd y gellir gweld eu heffaith lawn.

en-gb	Delivering against the well-being objectives
cy-gb	Cyflawni yn erbyn yr amcanion llesiant

en-gb	We are committed to exploring all reasonable steps within our powers to achieve the well-being objectives, and the commitments set out in our Programme for Government are the strategic steps and actions we will take.
cy-gb	Rydym wedi ymrwymo i ystyried pob cam rhesymol o fewn ein pŵer i gyflawni’r amcanion llesiant, a’r ymrwymiadau a nodir yn ein Rhaglen Lywodraethu yw’r camau gweithredu strategol y byddwn yn eu cymryd.

en-gb	Embedding the well-being objectives in our Programme for Government ensures that they will sit at the heart of government from the outset and throughout this Senedd term.
cy-gb	Mae ymgorffori’r amcanion llesiant yn ein Rhaglen Lywodraethu yn sicrhau y byddant wrth wraidd y Llywodraeth o’r dechrau a thrwy gydol tymor y Senedd hon.

en-gb	This government is elected for the period 2021 – 2026 and in line with the Act our well-being objectives are set for this period.
cy-gb	Etholir y Llywodraeth hon ar gyfer y cyfnod 2021-2026 ac yn unol â’r Ddeddf gosodir ein hamcanion llesiant ar gyfer y cyfnod hwn.

en-gb	We expect to deliver the well-being objectives between 2021 – 2026, as part of our longer term obligations of improving outcomes for people and communities in Wales.
cy-gb	Rydym yn disgwyl cyflawni’r amcanion llesiant rhwng 2021-2026, fel rhan o’n rhwymedigaethau tymor hwy i wella canlyniadau i bobl a chymunedau yng Nghymru.

en-gb	The well-being objectives and the corresponding steps will be collectively owned by the First Minister and Cabinet and supported directly by the First Minister’s office;
cy-gb	Y Prif Weinidog a’r Cabinet fydd yn gyfrifol ar y cyd am yr amcanion llesiant a’r camau cysylltiedig, gyda chymorth uniongyrchol gan swyddfa’r Prif Weinidog.

en-gb	ensuring that all parts of government are working together with urgency and pace.
cy-gb	Bydd hyn yn sicrhau bod pob rhan o’r llywodraeth yn cydweithio â’i gilydd yn gyflym.

en-gb	The Welsh Government civil service will support Welsh Ministers in discharging their duties under the Act including delivery of the well-being objectives and steps in the Programme for Government.
cy-gb	Bydd gwasanaeth sifil Llywodraeth Cymru yn cefnogi Gweinidogion Cymru wrth iddynt gyflawni eu dyletswyddau o dan y Ddeddf, gan gynnwys gwireddu’r amcanion llesiant a’r camau a nodir yn y Rhaglen Lywodraethu.

en-gb	The Permanent Secretary is responsible for the ongoing action to embed the sustainable development principle in the Welsh Government civil service.
cy-gb	Mae’r Ysgrifennydd Parhaol yn gyfrifol am y camau parhaus i wreiddio’r egwyddor datblygu cynaliadwy yng ngwasanaeth sifil Llywodraeth Cymru.

en-gb	Our supporting paper to the Public Accounts Committee inquiry into the Well-being of Future Generations Act published in January 2021 sets out how we have embedded the Act into the workings of government over the past 5 years.
cy-gb	Mae ein papur ategol, a gyhoeddwyd ym mis Ionawr 2021, ar gyfer ymchwiliad y Pwyllgor Cyfrifon Cyhoeddus i Ddeddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol yn nodi sut rydym wedi gwneud y Ddeddf yn rhan annatod o waith y llywodraeth dros y 5 mlynedd diwethaf.

en-gb	The paper provided detail of those actions and the strategic implementation framework we put in place in 2020 to better reflect and communicate the breadth and scope of the Act within government.
cy-gb	Roedd y papur yn manylu ar y camau gweithredu hynny a’r fframwaith gweithredu strategol y gwnaethom ei sefydlu yn 2020 i adlewyrchu a chyfleu hyd a lled y Ddeddf yn y llywodraeth yn well.

en-gb	We will continue to take this approach as we deliver our well-being objectives this term.
cy-gb	Byddwn yn parhau i wneud hyn wrth inni gyflawni ein hamcanion llesiant y tymor hwn.

en-gb	As well as reporting progress towards our well-being objectives in our Annual Report, the Welsh Government Annual Accounts will continue to provide detail of how the civil service governs itself to deliver Welsh Ministers’ objectives – including how we are meeting our duties under the Act.
cy-gb	Yn ogystal ag adrodd ar gynnydd tuag at ein hamcanion llesiant yn ein Hadroddiad Blynyddol, bydd Cyfrifon Blynyddol Llywodraeth Cymru yn parhau i fanylu ar sut y mae’r gwasanaeth sifil yn llywodraethu ei hun i gyflawni amcanion Gweinidogion Cymru – gan gynnwys sut rydym yn cyflawni ein dyletswyddau o dan y Ddeddf.

en-gb	The Act is designed to make sustainable development the central organising principle of government and public bodies, and we will ensure that the operation, governance and mechanics of government continues to improve to respond to these requirements.
cy-gb	Nod y Ddeddf yw gwneud datblygu cynaliadwy yn brif egwyddor drefniadol ar gyfer y llywodraeth a chyrff cyhoeddus. Byddwn yn sicrhau bod ein dull gweithredu a llywodraethu a’n mecanweithiau yn parhau i wella i ymateb i’r gofynion hyn.

en-gb	We will use our budget process to ensure that resources are allocated to deliver the well-being objectives and the corresponding steps in each year of this term, and we will continue to publish the Budget Improvement Plan to show how we are refining and optimising this process.
cy-gb	Byddwn yn defnyddio ein proses gyllidebol i sicrhau bod adnoddau’n cael eu dyrannu i gyflawni’r amcanion llesiant a’r camau cysylltiedig ym mhob blwyddyn o’r tymor hwn. Byddwn hefyd yn parhau i gyhoeddi Cynllun Gwella’r Gyllideb i ddangos sut rydym yn mireinio ac yn gwneud y gorau o’r broses hon.

en-gb	Our well-being objectives and broader obligations under the Act will be considered in the 2022-23 draft budget, which will be published alongside an updated Budget Improvement Plan.
cy-gb	Bydd ein hamcanion llesiant a’n rhwymedigaethau ehangach o dan y Ddeddf yn cael eu hystyried yng nghyllideb ddrafft 2022-23, a fydd yn cael ei chyhoeddi ochr yn ochr â Chynllun Gwella’r Gyllideb wedi’i ddiweddaru.

en-gb	We will continue to put involvement, engagement and collaboration at the forefront of our approach, drawing on the resources provided by the Well-being of Future Generations Commissioner’s Office as well as our own experiences and knowledge and that of our partners and stakeholders.
cy-gb	Byddwn yn parhau i sicrhau bod cynnwys pobl eraill, ymgysylltu a chydweithio yn rhan flaenllaw o’n dull gweithredu. Byddwn yn defnyddio’r adnoddau a ddarperir gan Swyddfa Comisiynydd Cenedlaethau’r Dyfodol yn ogystal â’n profiadau a’n gwybodaeth ein hunain a phrofiadau ein partneriaid a’n rhanddeiliaid.

en-gb	We will listen to good ideas wherever they come from – this is a government committed to working together for the benefit of everyone.
cy-gb	Byddwn yn gwrando ar syniadau da o ble bynnag y deuant – mae hon yn llywodraeth sydd wedi ymrwymo i gydweithio er budd pawb.

en-gb	Today, I am proud to be publishing the Welsh Government’s Programme for the 6th Senedd.
cy-gb	Heddiw, rwy’n falch o gyhoeddi Rhaglen Llywodraeth Cymru ar gyfer y 6ed Senedd.

en-gb	This Programme for Government is being published much earlier than has been the case in previous years as I want to demonstrate to the people of Wales that they can have absolute confidence that their government is moving quickly and purposefully to turn the commitments that we made during the election into prompt action.
cy-gb	Cyhoeddir y Rhaglen Lywodraethu hon yn llawer cynt nag y mae wedi’i chyhoeddi mewn blynyddoedd blaenorol gan fy mod am ddangos i bobl Cymru y gallant fod yn gwbl hyderus bod eu llywodraeth yn gweithredu’n gyflym ac yn bwrpasol i roi ein hymrwymiadau etholiadol ar waith ar unwaith.

en-gb	Our government programme sets out the ambitious and radical commitments we will deliver over the next 5 years in order to tackle the challenges that we face and improve the lives of people across Wales.
cy-gb	Mae ein Rhaglen Lywodraethu yn nodi’r ymrwymiadau uchelgeisiol a radical y byddwn yn eu cyflawni dros y pum mlynedd nesaf er mwyn mynd i’r afael â’r heriau sy’n ein hwynebu ac er mwyn gwella bywydau pobl ledled Cymru.

en-gb	It is founded on the distinctively Welsh values of community, equality and social justice.
cy-gb	Mae’n seiliedig ar werthoedd sy’n arbennig o Gymreig: cymuned, cydraddoldeb a chyfiawnder cymdeithasol.

en-gb	It puts collaboration ahead of competition, showing how we will act to maximise fairness for all and eliminate inequality at every level of society.
cy-gb	Mae’n gosod cydweithio o flaen cystadleuaeth, gan ddangos sut y byddwn yn gweithredu i sicrhau tegwch i bawb a dileu anghydraddoldeb ym mhob rhan o gymdeithas.

en-gb	People in Wales look after each other, and this programme is built on exactly that principle.
cy-gb	Mae pobl yng Nghymru yn gofalu am ei gilydd, ac mae’r rhaglen hon wedi’i seilio ar yr union egwyddor honno.

en-gb	The Programme for Government shows how we will help the NHS and social care providers to recover and move forward following the extraordinary challenges they have faced this year, investing in the frontline staff who have worked so hard and who have made us so proud.
cy-gb	Mae’r Rhaglen Lywodraethu yn dangos sut y byddwn yn helpu’r GIG a darparwyr gofal cymdeithasol i adfer a symud ymlaen ar ôl yr heriau eithriadol y maent wedi’u hwynebu eleni. Byddwn yn buddsoddi yn y staff rheng flaen sydd wedi gweithio mor galed ac sydd wedi’n gwneud ni mor falch.

en-gb	It outlines how we will work in social partnership to create new jobs in the industries of the future, and to transform our economy into one which is greener and fairer.
cy-gb	Mae’n amlinellu sut y byddwn yn gweithio mewn partneriaeth gymdeithasol i greu swyddi newydd yn niwydiannau’r dyfodol, a thrawsnewid ein heconomi fel y bydd yn wyrddach ac yn decach.

en-gb	The Programme shows how we will act decisively to tackle the climate and nature emergency so that people can go on treasuring Wales’ rich natural resources for generations to come.
cy-gb	Mae’r Rhaglen yn dangos sut y byddwn yn cymryd camau pendant i fynd i’r afael â’r argyfwng hinsawdd a natur fel y gall pobl barhau i drysori cyfoeth naturiol Cymru am genedlaethau i ddod.

en-gb	It shows how we will continue to embed an approach to education and skills which allows everyone the best life chances, and how we will address the systemic causes of inequality in all its forms.
cy-gb	Mae’n dangos sut y byddwn yn parhau i ymgorffori dull gweithredu ar gyfer addysg a sgiliau sy’n rhoi’r cyfleoedd bywyd gorau i bawb, a sut y byddwn yn mynd i’r afael ag achosion systemig anghydraddoldeb yn ei holl ffurfiau.

en-gb	This will be a Wales where nobody is held back and no one is left behind.
cy-gb	Yn y Gymru hon, ni fydd neb yn cael ei ddal yn ôl ac ni fydd neb yn cael ei adael ar ôl.

en-gb	The Welsh language is a unique and important part of our national life, and this Programme for Government sets out how we will strengthen it as a living language.
cy-gb	Mae’r Gymraeg yn rhan unigryw a phwysig o’n bywyd cenedlaethol, ac mae’r Rhaglen Lywodraethu hon yn nodi sut y byddwn yn ei chryfhau fel iaith fyw.

en-gb	Our diverse history and culture draws many into Wales and we are determined to do all we can to help our tourism, sports and arts industries recover from the experience of the pandemic.
cy-gb	Mae ein hanes a’n diwylliant amrywiol yn denu llawer i Gymru ac rydym yn benderfynol o wneud popeth o fewn ein gallu i helpu’r diwydiant twristiaeth, chwaraeon a’r celfyddydau i adfer o’r pandemig.

en-gb	Our programme outlines how we will make our local communities more rewarding and vibrant places to live and work in, whilst ensuring we also play our part on the global stage.
cy-gb	Mae ein rhaglen yn amlinellu sut y byddwn yn gwneud ein cymunedau lleol yn lleoedd mwy llesol a bywiog i fyw a gweithio ynddynt, gan sicrhau ein bod hefyd yn chwarae ein rhan ar y llwyfan byd-eang.

en-gb	This programme for government also sets out our well-being objectives, showing how we will maximise our contribution to the well-being goals that we are setting for the period of the 6th Senedd, as required by the Well-being of Future Generations Act.
cy-gb	Mae’r Rhaglen Lywodraethu hon hefyd yn nodi ein hamcanion llesiant, sy’n dangos sut y byddwn yn gwneud y cyfraniad mwyaf posibl at y nodau llesiant yr ydym yn eu pennu ar gyfer cyfnod y 6ed Senedd, yn unol â Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol.

en-gb	It is a government programme that is one which is credible, practical and achievable, whilst also recognising the need for radical action and innovative thinking in the face of unprecedented challenge.
cy-gb	Mae’n rhaglen gredadwy, ymarferol a chyraeddadwy, sydd hefyd yn cydnabod yr angen am gamau radical a syniadau arloesol yn wyneb her na welwyd ei thebyg o’r blaen.

en-gb	It shows how we will take Wales forward by focussing on the areas where we can make the greatest difference to people and communities.
cy-gb	Mae’n dangos sut y byddwn yn symud Cymru ymlaen drwy ganolbwyntio ar y meysydd lle y gallwn wneud y gwahaniaeth mwyaf i bobl a chymunedau.

en-gb	At this extraordinary time, it will move us forward towards the fairer, greener, ever more successful Wales that we all want for ourselves and for each other.
cy-gb	Yn y cyfnod eithriadol hwn, bydd yn ein symud ymlaen tuag at y Gymru decach, wyrddach a mwyfwy llwyddiannus yr ydym ni i gyd ei heisiau i’n hunain ac i’n gilydd.

en-gb	Programme for government 2021 to 2026
cy-gb	Rhaglen lywodraethu 2021 i 2026

en-gb	The Programme for Government consists of almost 100 specific areas of activity.
cy-gb	Mae’r Rhaglen Lywodraethu yn cynnwys bron i 100 o feysydd gweithgarwch penodol.

en-gb	Responsibility for all of these will rest with the First Minister and the full Cabinet as these will require the highest level of co-ordination and integration across the whole of government.
cy-gb	Y Prif Weinidog a’r Cabinet cyfan fydd yn gyfrifol am y rhain i gyd gan y bydd angen cymaint o gydlynu ac integreiddio â phosibl ar draws y llywodraeth gyfan i’w cyflawni.

en-gb	Ministers will take direct responsibility for the remaining promises that the government made to the people of Wales during the 2021 election.
cy-gb	Bydd y Gweinidogion yn ysgwyddo cyfrifoldeb uniongyrchol dros weddill yr addewidion a wnaeth y llywodraeth i bobl Cymru yn ystod etholiad 2021.

en-gb	Both sets of commitments will be treated with equal weight – the distinction between the two reflects the allocation of responsibilities and not their relative importance or priority.
cy-gb	Mae’r ddwy set o ymrwymiadau yr un mor bwysig â’i gilydd – mae gwahaniaeth rhwng y ddwy oherwydd y ffordd o ddyrannu cyfrifoldebau ac nid oherwydd eu pwysigrwydd neu eu blaenoriaeth gymharol.

en-gb	The coronavirus pandemic has shown our health service at its best, but it has also created extraordinary pressures on staff and services.
cy-gb	Mae pandemig y coronafeirws wedi dangos ein Gwasanaeth Iechyd ar ei orau, ond mae hefyd wedi rhoi pwysau eithriadol ar staff a gwasanaethau.

en-gb	We want to create a 21st century NHS by investing in the post-Covid recovery, tackling health inequalities, improving mental health provision and focussing on prevention.
cy-gb	Rydym am greu GIG addas i’r unfed ganrif ar hugain drwy fuddsoddi yn yr adferiad ôl-Covid, mynd i’r afael ag anghydraddoldebau iechyd, gwella’r ddarpariaeth iechyd meddwl a chanolbwyntio ar atal.

en-gb	We will continue to support our health workers, protect the NHS, deepen the integration of services, improve accessibility, reduce carbon in the design of new facilities, extend the use of new technologies and support people to live healthy lives.
cy-gb	Byddwn yn parhau i gefnogi ein gweithwyr iechyd, diogelu’r GIG ac integreiddio gwasanaethau ymhellach. Byddwn hefyd yn gwella hygyrchedd, yn lleihau carbon wrth ddylunio cyfleusterau newydd, yn estyn y defnydd o dechnolegau newydd ac yn helpu pobl i fyw bywydau iach.

en-gb	Establish a new medical school in North Wales.
cy-gb	Sefydlu ysgol feddygol newydd yn y Gogledd.

en-gb	Provide treatments which have been delayed by the pandemic.
cy-gb	Darparu triniaethau a ohiriwyd yn sgil y pandemig.

en-gb	Deliver better access to doctors, nurses, dentists and other health professionals.
cy-gb	Darparu gwell mynediad at feddygon, nyrsys, deintyddion a gweithwyr iechyd proffesiynol eraill.

en-gb	Reform primary care, bringing together GP services with pharmacy, therapy, housing, social care, mental health, community and third sector.
cy-gb	Diwygio gofal sylfaenol, gan ddod â gwasanaethau meddygon teulu, fferylliaeth, therapi, tai, gofal cymdeithasol, iechyd meddwl, y gymuned a’r trydydd sector at ei gilydd.

en-gb	Prioritise investment in mental health.
cy-gb	Blaenoriaethu buddsoddi mewn gwasanaethau iechyd meddwl.

en-gb	Prioritise service redesign to improve prevention, tackle stigma and promote a nowrong door approach to mental health support.
cy-gb	Blaenoriaethu ailgynllunio gwasanaethau i wella dulliau ataliol, mynd i’r afael â stigma a hyrwyddo dull dim drws anghywir o ddarparu cymorth iechyd meddwl.

en-gb	Roll out child and adolescent mental health services ‘in-reach’ in schools across Wales.
cy-gb	Cyflwyno gwasanaethau iechyd meddwl plant a’r glasoed ‘o fewn cyrraedd’ mewn ysgolion ledled Cymru.

en-gb	Introduce an all-Wales framework to roll out social prescribing to tackle isolation.
cy-gb	Cyflwyno fframwaith Cymru gyfan i gyflwyno presgripsiynu cymdeithasol i helpu pobl sy’n teimlo’n ynysig.

en-gb	Review patient pathway planning and hospice funding.
cy-gb	Adolygu cynllunio llwybr cleifion a chyllid hosbisau.

en-gb	Develop an HIV action plan for Wales.
cy-gb	Datblygu cynllun gweithredu HIV i Gymru.

en-gb	Introduce an autism statutory code of practice on the delivery of autism services.
cy-gb	Cyflwyno cod ymarfer statudol ar gyfer darparu gwasanaethau awtistiaeth.

en-gb	The demands on our care services continue to grow as the demography of Wales changes.
cy-gb	Mae’r galwadau ar ein gwasanaethau gofal yn parhau i gynyddu wrth i ddemograffeg Cymru newid.

en-gb	To meet this need, we will transform our existing care services into a new flexible, responsive and better integrated system which helps people live meaningful and independent lives for longer.
cy-gb	Er mwyn diwallu’r angen hwn, byddwn yn trawsnewid ein gwasanaethau gofal presennol i greu system newydd hyblyg, ymatebol a mwy integredig sy’n helpu pobl i fyw bywydau ystyrlon ac annibynnol am gyfnod hirach.

en-gb	This system will meet the needs of our most vulnerable citizens, and will support those children, young people and families who face the greatest challenges.
cy-gb	Bydd y system hon yn diwallu anghenion ein dinasyddion mwyaf agored i niwed, ac yn cefnogi’r plant, y bobl ifanc a’r teuluoedd hynny sy’n wynebu’r heriau mwyaf.

en-gb	Pay care workers the real living wage.
cy-gb	Talu’r cyflog byw gwirioneddol i weithwyr gofal.

en-gb	Increase apprenticeships in care and recruit more Welsh speakers.
cy-gb	Cynyddu prentisiaethau ym maes gofal a recriwtio mwy o siaradwyr Cymraeg.

en-gb	Pursue a sustainable UK solution so that care is free for all at the point of need and/or consult on a potential Wales-only solution to meet our long-term care needs.
cy-gb	Hyrwyddo datrysiad cynaliadwy ar gyfer y DU gyfan fel y bydd gofal yn rhad ac am ddim i bawb pan fo arnynt ei angen a/neu ymgynghori ar ddatrysiad posibl i Gymru yn unig i ddiwallu ein hanghenion gofal hirdymor.

en-gb	Support innovative housing development to meet care needs.
cy-gb	Cefnogi datblygiadau tai arloesol i ddiwallu anghenion gofal.

en-gb	Fund childcare for more families where parents are in education and training.
cy-gb	Ariannu gofal plant i fwy o deuluoedd lle mae rhieni mewn addysg a hyfforddiant.

en-gb	Continue to support our flagship Flying Start programmes.
cy-gb	Parhau i gefnogi ein rhaglenni Dechrau’n Deg blaenllaw.

en-gb	Prevent families breaking up by funding advocacy services for parents whose children are at risk of coming into care.
cy-gb	Atal teuluoedd rhag chwalu drwy ariannu gwasanaethau eirioli i rieni y mae eu plant mewn perygl o ddod yn rhan o’r system ofal.

en-gb	Provide additional specialist support for children with complex needs who may be on the edge of care.
cy-gb	Darparu cymorth arbenigol ychwanegol i blant ag anghenion cymhleth a allai fod ar gyrion y system ofal.

en-gb	Explore radical reform of current services for looked after children and care leavers.
cy-gb	Ystyried cyfleoedd radical i ddiwygio’r gwasanaethau presennol ar gyfer plant sy’n derbyn gofal ac yn gadael gofal.

en-gb	Eliminate private profit from the care of looked after children during the next Senedd term.
cy-gb	Dileu elw preifat o ofal plant sy’n derbyn gofal yn ystod tymor nesaf y Senedd.

en-gb	Fund regional residential services for children with complex needs ensuring their needs are met as close to home as possible and in Wales wherever practicable.
cy-gb	Ariannu gwasanaethau preswyl rhanbarthol i blant ag anghenion cymhleth, gan sicrhau bod eu hanghenion yn cael eu diwallu mor agos at eu cartrefi â phosibl ac yng Nghymru lle bynnag y bo hynny’n ymarferol.

en-gb	Strengthen public bodies in their role as ‘corporate parent’.
cy-gb	Cryfhau cyrff cyhoeddus yn eu rôl fel ‘rhiant corfforaethol’.

en-gb	We will address the damage to our economy caused by decades of austerity, Brexit and the impact of coronavirus to provide decent jobs, relevant skills and new training opportunities.
cy-gb	Byddwn yn mynd i’r afael â’r niwed i’n heconomi sydd wedi’i achosi gan ddegawdau o gyni, Brexit ac effaith y coronafeirws i ddarparu swyddi da, sgiliau perthnasol a chyfleoedd hyfforddi newydd.

en-gb	We will work in partnership to build an economy based on sustainable jobs that will take us forward into the next century.
cy-gb	Byddwn yn gweithio mewn partneriaeth i adeiladu economi sy’n seiliedig ar swyddi cynaliadwy a fydd yn mynd â ni ymlaen i’r ganrif nesaf.

en-gb	We will support Welsh businesses to create new jobs, find new export markets and invest in the sustainable green industries of tomorrow.
cy-gb	Byddwn yn cefnogi busnesau Cymru i greu swyddi newydd, dod o hyd i farchnadoedd allforio newydd a buddsoddi yn niwydiannau gwyrdd cynaliadwy yfory.

en-gb	Deliver the Young Persons Guarantee, giving everyone under 25 the offer of work, education, training, or self-employment.
cy-gb	Cyflwyno’r Warant i Bobl Ifanc, gan roi i bawb o dan 25 oed y cynnig o waith, addysg, hyfforddiant neu hunangyflogaeth.

en-gb	Create 125,000 all-age apprenticeships.
cy-gb	Creu 125,000 o brentisiaethau pob oed.

en-gb	Put social partnership on a statutory footing through the Social Partnership and Public Procurement (Wales) Bill.
cy-gb	Rhoi sail ddeddfwriaethol i’r bartneriaeth gymdeithasol drwy’r Bil Partneriaeth Gymdeithasol a Chaffael Cyhoeddus (Cymru).

en-gb	Use the new network of Disabled People’s Employment Champions to help close the gap between disabled people and the rest of the working population.
cy-gb	Defnyddio’r rhwydwaith newydd o Hyrwyddwyr Cyflogaeth Pobl Anabl i helpu i gau’r bwlch rhwng pobl anabl a gweddill y boblogaeth sy’n gweithio.

en-gb	Strengthen our Economic Contract.
cy-gb	Cryfhau ein Contract Economaidd.

en-gb	Support the Wales TUC proposals for union members to become Green Representatives in the workplace.
cy-gb	Cefnogi cynigion TUC Cymru i aelodau undeb ddod yn Gynrychiolwyr Gwyrdd yn y gweithle.

en-gb	Support the creation of a Community Bank for Wales.
cy-gb	Cefnogi’r gwaith o greu Banc Cymunedol i Gymru.

en-gb	Develop a Tidal Lagoon Challenge and support ideas that can make Wales a world centre of emerging tidal technologies.
cy-gb	Datblygu Her Morlyn Llanw ac yn cefnogi syniadau a all wneud Cymru yn ganolfan fyd-eang o dechnolegau llanw sy’n dod i’r amlwg.

en-gb	Enable our town centres to become more agile economically by helping businesses to work co-operatively, increase their digital offer and support local supply chains, including local delivery services.
cy-gb	Galluogi canol ein trefi i ddod yn fwy ystwyth yn economaidd drwy helpu busnesau i weithio’n gydweithredol, cynyddu eu cynnig digidol a chefnogi cadwyni cyflenwi lleol, gan gynnwys gwasanaethau cyflenwi lleol.

en-gb	Seek a 30% target for working remotely.
cy-gb	Ceisio targed o 30% ar gyfer gweithio o bell.

en-gb	Devolution gives us the opportunity to re-build our economy and develop a modern and productive infrastructure which acts as an engine for inclusive and sustainable growth.
cy-gb	Mae datganoli yn rhoi’r cyfle inni ailadeiladu ein heconomi a datblygu seilwaith modern a chynhyrchiol, sy’n gweithredu fel peiriant twf cynhwysol a chynaliadwy.

en-gb	We will create an economy which works for everyone, grounded in our values of progressive change – going forward together in the spirit of cooperation, not competition.
cy-gb	Byddwn yn creu economi sy’n gweithio i bawb, wedi’i gwreiddio yn ein gwerthoedd o newid cynyddol – gan symud ymlaen gyda’n gilydd yn ysbryd cydweithredu, nid cystadleuaeth.

en-gb	New digital, economic and transport infrastructures will re-build and re-energise our communities.
cy-gb	Bydd seilwaith digidol, economaidd a thrafnidiaeth newydd yn ailadeiladu ac yn ailfywiogi ein cymunedau.

en-gb	Launch a new 10-year Wales Infrastructure Investment Plan for a zero-carbon economy.
cy-gb	Lansio Cynllun Buddsoddi 10 mlynedd newydd yn Seilwaith Cymru gyfer economi ddi-garbon.

en-gb	Deliver the Digital Strategy for Wales and upgrade our digital and communications infrastructure.
cy-gb	Darparu’r Strategaeth Ddigidol i Gymru ac uwchraddio ein seilwaith digidol a chyfathrebu.

en-gb	Create a modern legislative basis for transport in Wales.
cy-gb	Creu sylfaen ddeddfwriaethol fodern ar gyfer trafnidiaeth yng Nghymru.

en-gb	Lift the ban on local authorities setting up new municipal bus companies.
cy-gb	Codi’r gwaharddiad ar awdurdodau lleol rhag sefydlu cwmnïau bysiau trefol newydd.

en-gb	Legislate to modernise the taxi and private vehicle sector and address the problems of cross-bordering.
cy-gb	Deddfu i foderneiddio’r sector tacsis a cherbydau preifat a mynd i’r afael â phroblemau croesffiniol.

en-gb	Implement our new Wales Transport Strategy.
cy-gb	Rhoi ein Strategaeth Drafnidiaeth newydd i Gymru ar waith.

en-gb	Build on the success of our concessionary travel scheme for older people and look at how fair fares can encourage integrated travel.
cy-gb	Adeiladu ar lwyddiant ein cynllun teithio am ddim i bobl hŷn ac edrych ar sut y gall prisiau teg annog teithio integredig.

en-gb	Work towards our new target of 45% of journeys by sustainable modes by 2040, setting more stretching goals where possible.
cy-gb	Gweithio tuag at ein targed newydd o 45% o deithiau drwy ddulliau cynaliadwy erbyn 2040, gan bennu nodau mwy ymestynnol lle bo hynny’n bosibl.

en-gb	Take forward the Burns Commission report for Newport.
cy-gb	Bwrw ymlaen ag adroddiad Comisiwn Burns ar gyfer Casnewydd.

en-gb	Develop a new major routes fund to improve the attractiveness and biodiversity of areas alongside major transport routes in Wales.
cy-gb	Datblygu cronfa prif ffyrdd newydd i wella atyniad a bioamrywiaeth ardaloedd wrth ymyl prif lwybrau trafnidiaeth Cymru.

en-gb	Embed our response to the climate and nature emergency in everything we do
cy-gb	Ymgorffori ein hymateb i’r argyfwng hinsawdd a natur ym mhopeth a wnawn

en-gb	We have the vision and ambition to address the climate and nature emergency.
cy-gb	Mae gennym y weledigaeth a’r uchelgais i fynd i’r afael â’r argyfwng hinsawdd a natur.

en-gb	We will deliver a green transformation which starts in our local communities, with a focus on local green spaces, locally-grown sustainable food, locally-generated renewable energy and avoiding waste.
cy-gb	Byddwn yn cyflawni trawsnewidiad gwyrdd sy’n dechrau yn ein cymunedau lleol, gan ganolbwyntio ar fannau gwyrdd lleol, bwyd cynaliadwy sydd wedi’i dyfu’n lleol, ynni adnewyddadwy a gynhyrchir yn lleol ac osgoi gwastraff.

en-gb	We will make sure that nature and the climate are on the agenda of every public service and private sector business, and we will integrate positive action for nature into more of our economic activity.
cy-gb	Byddwn yn sicrhau bod natur a’r hinsawdd ar agenda pob gwasanaeth cyhoeddus a busnes sector preifat, a byddwn yn integreiddio camau cadarnhaol dros natur mewn mwy o’n gweithgarwch economaidd.

en-gb	Legislate to abolish the use of more commonly littered, single use plastics.
cy-gb	Deddfu i ddiddymu’r defnydd o blastigau untro sydd yn aml yn cael eu taflu fel sbwriel.

en-gb	Introduce an extended producer responsibility scheme to incentivise waste reduction by businesses.
cy-gb	Cyflwyno cynllun cyfrifoldeb estynedig cynhyrchwyr i gymell busnesau i leihau gwastraff.

en-gb	Create a National Forest to extend from the North of Wales to the South.
cy-gb	Creu Coedwig Genedlaethol i ymestyn o Ogledd Cymru i’r De.

en-gb	Harness the economic, cultural, and recreational potential of the National Forest as part of progress towards a sustainable timber industry.
cy-gb	Manteisio ar botensial economaidd, diwylliannol a hamdden y Goedwig Genedlaethol gan adeiladu ar ein cynnydd tuag at greu diwydiant coed cynaliadwy.

en-gb	Create a new system of farm support that will maximise the protective power of nature through farming.
cy-gb	Creu system newydd o gymorth fferm a fydd yn cynyddu pŵer amddiffynnol natur drwy ffermio.

en-gb	Develop a Wales Community Food Strategy.
cy-gb	Datblygu Strategaeth Bwyd Cymunedol Cymru.

en-gb	Introduce legislation to deal with the legacy of centuries of mining and ensure coal tip safety; strengthening local authority powers to protect the public and the environment.
cy-gb	Sicrhau diogelwch tomenni glo drwy gyflwyno deddfwriaeth i ddelio â gwaddol canrifoedd o fwyngloddio, gan gryfhau pwerau’r awdurdodau lleol i sicrhau bod y cyhoedd a’r amgylchedd yn cael eu diogelu.

en-gb	Introduce a Clean Air Act for Wales, consistent with World Health Organisation guidance and extend the provision of air quality monitoring.
cy-gb	Cyflwyno Deddf Aer Glân i Gymru, yn gyson â chanllawiau Sefydliad Iechyd y Byd ac yn yn ehangu’r ddarpariaeth o fonitro ansawdd aer.

en-gb	Designate a new National Park to cover the Clwydian Range and Dee Valley.
cy-gb	Dynodi Parc Cenedlaethol newydd i gwmpasu Bryniau Clwyd a Dyffryn Dyfrdwy.

en-gb	Support 80 re-use and repair hubs in town centres.
cy-gb	Cefnogi 80 o ganolfannau ailddefnyddio ac atgyweirio yng nghanol trefi.

en-gb	Uphold our policy of opposing the extraction of fossil fuels in Wales, both on land and in Welsh waters, using the powers available to us.
cy-gb	Cynnal ein polisi o wrthwynebu cloddio am danwydd ffosil yng Nghymru, ar dir ac yn nyfroedd Cymru, gan ddefnyddio’r pwerau sydd ar gael inni.

en-gb	Expand arrangements to create or significantly enhance green spaces.
cy-gb	Ehangu trefniadau i greu neu wella mannau gwyrdd yn sylweddol.

en-gb	We will make sure nobody in Wales is left behind after the coronavirus pandemic, repairing the damage done over the last year.
cy-gb	Byddwn yn sicrhau nad oes neb yng Nghymru yn cael ei adael ar ôl yn sgil pandemig y coronafeirws, gan atgyweirio’r difrod a wnaed dros y flwyddyn ddiwethaf.

en-gb	We will continue a programme of reform which includes our world-leading curriculum, vital funding and governance changes in tertiary education, stronger leadership at every level of the education system and a commitment to lifelong learning.
cy-gb	Byddwn yn parhau â rhaglen ddiwygio sy’n cynnwys ein cwricwlwm sy’n arwain y byd, newidiadau cyllido a llywodraethu hanfodol mewn addysg drydyddol, arweinyddiaeth gryfach ar bob lefel o’r system addysg ac ymrwymiad i ddysgu gydol oes.

en-gb	We will work with children and young people, their families and the education workforce to ensure the best outcomes for learners, particularly the most vulnerable.
cy-gb	Byddwn yn gweithio gyda phlant a phobl ifanc, eu rhieni a’u gofalwyr, a’r gweithlu addysg i sicrhau’r canlyniadau gorau i ddysgwyr, yn enwedig y rhai mwyaf agored i niwed.

en-gb	Fund up to 1800 additional tutoring staff in our schools.
cy-gb	Ariannu hyd at 1,800 o staff tiwtora ychwanegol yn ein hysgolion.

en-gb	Build on our School Holiday Enrichment Programme.
cy-gb	Adeiladu ar Raglen Gwella Gwyliau’r Haf.

en-gb	Continue to meet the rise in demand for Free School Meals resulting from the pandemic and review the eligibility criteria, extending entitlement as far as resources allow.
cy-gb	Parhau i fodloni’r cynnydd yn y galw am Brydau Ysgol Am Ddim sy’n deillio o’r pandemig ac yn adolygu’r meini prawf cymhwysedd, gan ymestyn yr hawl cyn belled ag y mae adnoddau’n caniatáu.

en-gb	Invest in the learning environment of community schools, co-locating key services, and securing stronger engagement with parents and carers outside traditional hours.
cy-gb	Buddsoddi yn amgylchedd dysgu ysgolion cymunedol, cydleoli gwasanaethau allweddol, a sicrhau ymgysylltiad cryfach â rhieni a gofalwyr y tu allan i oriau traddodiadol.

en-gb	Explore reform of the school day and the school year.
cy-gb	Ymchwilio i ddiwygio’r diwrnod ysgol a’r flwyddyn ysgol.

en-gb	Develop a sustainable model for supply teaching that has fair work at its heart.
cy-gb	Datblygu model cynaliadwy ar gyfer darpariaeth athrawon cyflenwi sydd â gwaith teg yn ganolog iddo.

en-gb	Take the Tertiary Education and Research (Wales) Bill through the Senedd.
cy-gb	Mynd â’r Bil Addysg Drydyddol ac Ymchwil (Cymru) drwy’r Senedd.

en-gb	We will continue to work together for positive change, recognising our common humanity whilst celebrating diversity and difference.
cy-gb	Byddwn yn parhau i weithio gyda’n gilydd ar gyfer newid cadarnhaol, gan gydnabod ein dynoliaeth gyffredin tra’n dathlu amrywiaeth a gwahaniaeth.

en-gb	We will challenge the structures of power and social relations that create fundamental disparities for our protected communities, including addressing the systemic causes of racism, hateful behaviours and other forms of discrimination, working together with progressive networks and organisations.
cy-gb	Byddwn yn herio strwythurau pŵer a chysylltiadau cymdeithasol sy’n creu anghyfartalwch sylfaenol i’n cymunedau gwarchodedig, gan gynnwys mynd i’r afael ag achosion systemig hiliaeth, ymddygiadau cas a ffurfiau eraill ar wahaniaethu, gan gydweithio â rhwydweithiau a sefydliadau blaengar.

en-gb	We will aim to make Wales an anti-racist country, as well as the safest place in Europe to be a woman, support our disabled and LGBTQ+ communities and tackle societal inequality.
cy-gb	Byddwn yn anelu at wneud Cymru yn wlad wrth-hiliol yn ogystal â’r lle mwyaf diogel yn Ewrop i fod yn fenyw, cefnogi ein cymunedau anabl a LGBTQ+ a mynd i’r afael ag anghydraddoldeb yn ein cymdeithas.

en-gb	Implement and fund the commitments made in our Race Equality Action Plan.
cy-gb	Gweithredu ac ariannu’r ymrwymiadau a wnaed yn ein Cynllun Gweithredu Cydraddoldeb Hiliol.

en-gb	Explore legislation to address pay gaps based on gender, sexual orientation, ethnicity, disability, and other forms of discrimination.
cy-gb	Edrych ar ddeddfwriaeth i fynd i’r afael â bylchau cyflog ar sail rhywedd, cyfeiriadedd rhywiol, ethnigrwydd, anabledd, a ffurfiau eraill ar wahaniaethu.

en-gb	Ensure public bodies and those receiving public funding address pay disparities.
cy-gb	Sicrhau bod cyrff cyhoeddus a’r rhai sy’n cael arian cyhoeddus yn mynd i’r afael â gwahaniaethau cyflog.

en-gb	Pilot an approach to the Basic Income.
cy-gb	Treialu dull o ymdrin â’r Incwm Sylfaenol.

en-gb	Ensure the history and culture of our Black, Asian, and Minority Ethnic communities are properly represented by investing further in our cultural sector and museum network.
cy-gb	Sicrhau bod hanes a diwylliant ein cymunedau Du, Asiaidd, ac Ethnig Leiafrifol yn cael eu cynrychioli’n briodol drwy fuddsoddi ymhellach yn ein sector diwylliannol a’n rhwydwaith amgueddfeydd.

en-gb	Make our Welsh public transport system more accessible to disabled people.
cy-gb	Sicrhau bod ein system trafnidiaeth gyhoeddus yng Nghymru’n fwy hygyrch i bobl anabl.

en-gb	Continue our strong partnership with voluntary organisations across the range of our responsibilities.
cy-gb	Parhau â’n partneriaeth gref â mudiadau gwirfoddol ar draws ein holl gyfrifoldebau.

en-gb	Implement targets around Gender Budgeting.
cy-gb	Rhoi targedau ar waith ynghylch Cyllidebu ar sail Rhyw.

en-gb	Strengthen the Violence against Women, Domestic Abuse and Sexual Violence Strategy to include a focus on violence against women in the street and workplace as well as the home.
cy-gb	Cryfhau’r Strategaeth Trais yn erbyn Menywod, Cam-drin Domestig a Thrais Rhywiol i gynnwys ffocws ar drais yn erbyn menywod ar y stryd ac yn y gweithle yn ogystal â’r cartref.

en-gb	Push forward towards a million Welsh speakers, and enable our tourism, sports and arts industries to thrive
cy-gb	Bwrw ymlaen tuag at filiwn o siaradwyr Cymraeg, a galluogi twristiaeth, chwaraeon a’r celfyddydau i ffynnu

en-gb	The arts, tourism and sport are of vital importance to both the Welsh economy and to our national life, and the Welsh language is a national treasure which belongs to every individual in Wales.
cy-gb	Mae’r celfyddydau, twristiaeth a chwaraeon yn hollbwysig i economi Cymru ac i’n bywyd cenedlaethol, ac mae’r iaith Gymraeg yn drysor cenedlaethol sy’n perthyn i bob unigolyn yng Nghymru.

en-gb	We will widen access to our heritage, harness the creativity and sporting ability of people in Wales, and ensure that these industries have the support they need to maintain their proper place on the world stage.
cy-gb	Byddwn yn ehangu mynediad i’n treftadaeth, yn manteisio ar greadigrwydd a gallu pobl yng Nghymru ym maes chwaraeon, ac yn sicrhau bod y diwydiannau hyn yn cael y cymorth y mae arnynt ei angen i gynnal eu lle priodol ar y llwyfan byd-eang.

en-gb	Establish a National Music Service.
cy-gb	Sefydlu Gwasanaeth Cerddoriaeth Cenedlaethol.

en-gb	Consult on legislation permitting local authorities to raise a tourism levy.
cy-gb	Ymgynghori ar ddeddfwriaeth sy’n caniatáu i awdurdodau lleol godi ardoll twristiaeth.

en-gb	Legislate to strengthen and increase our Welsh language education provision.
cy-gb	Deddfu i gryfhau a chynyddu ein darpariaeth mewn addysg Gymraeg.

en-gb	Create a Welsh language Communities Housing Plan.
cy-gb	Creu Cynllun Tai mewn Cymunedau Cymraeg.

en-gb	Invest in our theatres and museums, including committing to Theatr Clwyd, establishing the Football Museum and the National Contemporary Art Gallery.
cy-gb	Buddsoddi yn ein theatrau a’n hamgueddfeydd, gan gynnwys ymrwymo i Theatr Clwyd, sefydlu’r Amgueddfa Bêl-droed a’r Oriel Gelf Gyfoes Genedlaethol.

en-gb	Promote equal access to sports and support young and talented athletes and grassroots clubs.
cy-gb	Hyrwyddo mynediad cyfartal at chwaraeon a chefnogi athletwyr ifanc a thalentog a chlybiau llawr gwlad.

en-gb	Support the application to identify the slate landscape of North West Wales as a World Heritage Site.
cy-gb	Cefnogi’r cais i nodi tirwedd lechi Gogledd Orllewin Cymru fel Safle Treftadaeth y Byd.

en-gb	Develop plans for a Museum of North Wales.
cy-gb	Datblygu cynlluniau ar gyfer Amgueddfa’r Gogledd.

en-gb	We will continue to build climate-secure homes for the future and develop Welsh businesses to support our building industry.
cy-gb	Byddwn yn parhau i adeiladu cartrefi diogel o ran yr hinsawdd ar gyfer y dyfodol ac yn datblygu busnesau Cymru i gefnogi ein diwydiant adeiladu.

en-gb	We will continue to support our partners in local government and invest in local public services and local democracy – the glue that binds communities together.
cy-gb	Byddwn yn parhau i gefnogi ein partneriaid ym maes llywodraeth leol a buddsoddi mewn gwasanaethau cyhoeddus lleol a democratiaeth leol - y glud sy’n clymu ein cymunedau ynghyd.

en-gb	We will support Wales’ long tradition of volunteering, local charities, faith groups and community organisations, and ensure that communities can thrive as centres of social exchange, leisure, sport and culture.
cy-gb	Byddwn yn cefnogi traddodiad hir Cymru o wirfoddoli, elusennau lleol, grwpiau ffydd a mudiadau cymunedol ac yn sicrhau y gall cymunedau ffynnu fel canolfannau cyfnewid cymdeithasol, hamdden, chwaraeon a diwylliant.

en-gb	Build 20,000 new low carbon social homes for rent.
cy-gb	Adeiladu 20,000 o gartrefi cymdeithasol carbon-isel newydd i’w rhentu.

en-gb	Fundamentally reform homelessness services to focus on prevention and rapid rehousing.
cy-gb	Diwygio gwasanaethau digartrefedd yn sylfaenol er mwyn canolbwyntio ar atal ac ailgartrefu’n gyflym.

en-gb	Support cooperative housing, community-led initiatives, and community land trusts.
cy-gb	Cefnogi tai cydweithredol, mentrau a arweinir gan y gymuned, ac ymddiriedolaethau tir cymunedol.

en-gb	Create a timber based industrial strategy that can develop and sustain the high value production and processing of Welsh wood.
cy-gb	Creu strategaeth ddiwydiannol sy’n seiliedig ar bren a all ddatblygu a chynnal cynhyrchu a phrosesu gwerth uchel i bren Cymru.

en-gb	Decarbonise more homes through retrofit, delivering quality jobs, training and innovation using local supply chains.
cy-gb	Datgarboneiddio rhagor o gartrefi drwy ôl-osod, gan ddarparu swyddi o safon, hyfforddiant ac arloesedd a defnyddio cadwyni cyflenwi lleol.

en-gb	Improve building safety so that people feel safe and secure in their homes.
cy-gb	Gwella diogelwch adeiladau fel bod pobl yn teimlo’n ddiogel yn eu cartrefi.

en-gb	Explore where services and contracts can sustainably and affordably be brought back into a strengthened public sector.
cy-gb	Ystyried ble y gellir dod â gwasanaethau a chontractau yn ôl yn gynaliadwy ac yn fforddiadwy i mewn i sector cyhoeddus cryfach.

en-gb	Ensure that each region in Wales has effective and democratically accountable means of developing their future economies.
cy-gb	Sicrhau bod gan bob rhanbarth yng Nghymru ddull effeithiol ac atebol yn ddemocrataidd o ddatblygu economïau’r dyfodol.

en-gb	Make 20mph the default speed limit in residential areas.
cy-gb	Gwneud 20mya yn derfyn cyflymder diofyn mewn ardaloedd preswyl.

en-gb	Ban pavement parking wherever possible.
cy-gb	Gwahardd parcio ar y palmant, ble bynnag y bo modd.

en-gb	Wales is a confident and outward-looking country, and we know that issues such as the coronavirus pandemic, climate change and globalisation cannot be solved without our friends and allies in Europe and beyond.
cy-gb	Mae Cymru yn genedl hyderus, groesawgar a blaengar, ac fe wyddom na ellir datrys materion megis pandemig y coronafeirws, y newid yn yr hinsawdd a globaleiddio heb ein ffrindiau a’n cynghreiriaid yn Ewrop a’r tu hwnt.

en-gb	We will build and strengthen our global relationships, celebrating different cultures and embracing internationalism.
cy-gb	Byddwn yn adeiladu ac yn cryfhau ein perthnasoedd byd-eang, gan ddathlu gwahanol ddiwylliannau a chroesawu rhyngwladoli.

en-gb	We will work for a new and successful United Kingdom, pressing the UK government for reform.
cy-gb	Byddwn yn gweithio dros Deyrnas Unedig newydd a llwyddiannus, gan bwyso ar Lywodraeth y DU am ddiwygio.

en-gb	Establish an independent, standing commission to consider the constitutional future of Wales.
cy-gb	Sefydlu comisiwn sefydlog annibynnol i ystyried dyfodol cyfansoddiadol Cymru.

en-gb	Promote and support the work of the UK-wide Constitutional Commission being established by the UK Labour Party.
cy-gb	Hyrwyddo a chefnogi gwaith y Comisiwn Cyfansoddiadol ar gyfer y DU gyfan sy’n cael ei sefydlu gan Blaid Lafur y DU.

en-gb	Establish a Peace Academy – Academi Heddwch – in Wales.
cy-gb	Sefydlu Academi Heddwch yng Nghymru.

en-gb	Seek to reform council tax to ensure a fairer system for all.
cy-gb	Ceisio diwygio’r dreth gyngor i sicrhau system decach i bawb.

en-gb	Reform local government elections to reduce the democratic deficit.
cy-gb	Diwygio etholiadau llywodraeth leol i leihau’r diffyg democrataidd.

en-gb	Put in place a £65 million international learning exchange programme.
cy-gb	Rhoi rhaglen cyfnewid dysgu rhyngwladol gwerth £65 miliwn ar waith.

en-gb	Reinvigorate our twinning relationships across the EU through a Young People’s Twinning Fund.
cy-gb	Ailfywiogi ein perthynas efeillio ledled yr UE drwy Gronfa Gefeillio Pobl Ifanc.

en-gb	Wales is unique in having made a promise that we will protect the interests of future generations as well as meeting the challenges of the present day.
cy-gb	Mae Cymru’n unigryw gan iddi wneud addewid y byddwn yn diogelu buddiannau cenedlaethau’r dyfodol yn ogystal â mynd i’r afael â heriau heddiw.

en-gb	Our Programme for Government honours our key election commitments to the people of Wales.
cy-gb	Mae ein Rhaglen Lywodraethu yn anrhydeddu ein hymrwymiadau etholiadol allweddol i bobl Cymru.

en-gb	It sets out clearly our radical and ambitious policy goals, reflects our partnership approach and promotes economic, social and environmental justice.
cy-gb	Mae’n nodi’n glir ein nodau polisi radical ac uchelgeisiol, yn adlewyrchu ein dull partneriaeth ac yn hyrwyddo cyfiawnder economaidd, cymdeithasol ac amgylcheddol.

en-gb	The Programme for Government also sets out 10 well-being objectives that align directly to the 10 headings from our manifesto, ensuring that people in Wales will see the policy agenda they voted for delivered in practice.
cy-gb	Mae’r Rhaglen Lywodraethu hefyd yn nodi deg amcan llesiant sy’n cyd-fynd yn uniongyrchol â’r deg pennawd yn ein maniffesto, gan sicrhau y bydd pobl yng Nghymru yn gweld yr agenda bolisi y gwnaethant bleidleisio drosti yn cael ei chyflawni’n ymarferol.

en-gb	These objectives are designed to maximise the government’s contribution to achieving each of the well-being goals.
cy-gb	Mae’r amcanion hyn wedi’u cynllunio i sicrhau bod y llywodraeth yn cyfrannu i’r eithaf tuag at gyflawni pob un o’r amcanion llesiant.

en-gb	Wales faces significant and complex challenges over the next 5 years.
cy-gb	Mae Cymru’n wynebu heriau sylweddol a chymhleth dros y pum mlynedd nesaf.

en-gb	We will use all the powers devolved to us in the Government of Wales Act 2006 to deliver solutions.
cy-gb	Byddwn yn defnyddio’r holl bwerau a ddatganolwyd inni yn Neddf Llywodraeth Cymru 2006 i ddarparu datrysiadau.

en-gb	Throughout this Senedd term our Programme for Government will be the responsibility of the whole Cabinet, ensuring that problems are identified early and action taken;
cy-gb	Drwy gydol tymor y Senedd hon, cyfrifoldeb y Cabinet cyfan fydd ein Rhaglen Lywodraethu, gan sicrhau bod problemau’n cael eu nodi’n gynnar a bod camau’n cael eu cymryd;

en-gb	balancing the needs of people today with the needs of future generations;
cy-gb	cydbwyso anghenion pobl heddiw ag anghenion cenedlaethau’r dyfodol;

en-gb	integrating our approaches to maximise delivery and involving people in all aspects of our work throughout this Senedd term.
cy-gb	integreiddio ein dulliau o sicrhau’r ddarpariaeth fwyaf posibl a chynnwys pobl ym mhob agwedd ar ein gwaith drwy gydol tymor y Senedd hon.

en-gb	Manifesto promises
cy-gb	Addewidion maniffesto

en-gb	The Welsh Labour Government’s manifesto contained further promises to the electorate and these will also be honoured, with the task of delivery falling directly to the lead portfolio minister, as follows:
cy-gb	Roedd maniffesto Llywodraeth Lafur Cymru yn cynnwys addewidion pellach i’r etholwyr a bydd y rhain hefyd yn cael eu gwireddu. Y Gweinidog ar gyfer y portffolio perthnasol fydd yn gyfrifol am y dasg o’u cyflawni, fel a ganlyn:

en-gb	Continue to fund the NHS bursary.
cy-gb	Parhau i ariannu bwrsariaeth y GIG.

en-gb	Keep prescriptions free in Wales.
cy-gb	Cadw presgripsiynau yn rhad ac am ddim yng Nghymru.

en-gb	Continue to provide free PPE for health and care staff.
cy-gb	Parhau i ddarparu cyfarpar diogelu personol yn rhad ac am ddim i staff iechyd a gofal.

en-gb	Fund NHS Wales Test Trace Protect service.
cy-gb	Ariannu gwasanaeth Profi Olrhain Diogelu GIG Cymru.

en-gb	Establish a NHS National Executive.
cy-gb	Sefydlu Gweithrediaeth Genedlaethol y GIG.

en-gb	Focus on end of life care.
cy-gb	Canolbwyntio ar ofal diwedd oes.

en-gb	Invest in and roll-out new technology that supports fast and effective advice and treatments.
cy-gb	Buddsoddi mewn technoleg newydd, a’i chyflwyno, i gefnogi cyngor a thriniaethau cyflym ac effeithiol.

en-gb	Introduce e-prescribing and support developments that enable accurate detection of disease through artificial intelligence.
cy-gb	Cyflwyno e-bresgripsiynu a chefnogi datblygiadau sy’n galluogi canfod clefydau’n fanwl gywir drwy ddeallusrwydd artiffisial.

en-gb	Invest in a new generation of integrated health and social care centres across Wales.
cy-gb	Buddsoddi mewn cenhedlaeth newydd o ganolfannau iechyd a gofal cymdeithasol integredig ledled Cymru.

en-gb	Establish 3 new Intensive Learning Academies to improve patient experiences and outcomes.
cy-gb	Sefydlu tair Academi Dysgu Dwys newydd i wella profiadau a chanlyniadau cleifion.

en-gb	Tackle the stigma experienced by those living with HIV.
cy-gb	Mynd i’r afael â’r stigma a brofir gan y rhai sy’n byw gyda HIV.

en-gb	Create a Chief Social Care Officer for Wales.
cy-gb	Creu Prif Swyddog Gofal Cymdeithasol i Gymru.

en-gb	Cap the costs of non-residential social care at the current £100 maximum per week.
cy-gb	Capio costau gofal cymdeithasol dibreswyl ar yr uchafswm cyfredol o £100 yr wythnos.

en-gb	Maintain the capital limit (for care) at £50,000.
cy-gb	Cynnal y terfyn cyfalaf (ar gyfer gofal) ar £50,000.

en-gb	Launch a National Social Care Framework.
cy-gb	Lansio Fframwaith Gofal Cymdeithasol Cenedlaethol.

en-gb	Legislate to deliver better integrated care and health, paying attention to the responses to our White paper on Rebalancing Care and Support.
cy-gb	Deddfu i ddarparu gofal ac iechyd integredig gwell, gan roi sylw i’r ymatebion i’n Papur Gwyn ar Ailgydbwyso Gofal a Chymorth.

en-gb	Strengthen support for carers through a Covid hardship fund in 2021.
cy-gb	Cryfhau’r cymorth i ofalwyr drwy gronfa caledi Covid yn 2021.

en-gb	Fund a short-break respite scheme to help carers.
cy-gb	Ariannu cynllun seibiant byr i helpu gofalwyr.

en-gb	Develop more than 50 local community hubs to co-locate frontline health and social care and other services.
cy-gb	Datblygu mwy na 50 o hybiau cymunedol lleol i gydleoli gwasanaethau iechyd a gofal cymdeithasol rheng flaen a gwasanaethau eraill.

en-gb	Fund a dedicated post in every local authority to champion work to make Wales an age-friendly nation.
cy-gb	Ariannu swydd bwrpasol ym mhob awdurdod lleol i hyrwyddo gwaith i wneud Cymru yn genedl sydd o blaid pobl hŷn.

en-gb	Improve the interface between continuing health care and Direct Payments.
cy-gb	Gwella’r rhyngwyneb rhwng gofal iechyd parhaus a Thaliadau Uniongyrchol.

en-gb	Roll out baby bundles to more families.
cy-gb	Cyflwyno bwndeli babanod i fwy o deuluoedd.

en-gb	Continue to support and uphold the rights of unaccompanied asylum-seeking children and young people.
cy-gb	Parhau i gefnogi a chynnal hawliau plant a phobl ifanc ar eu pennau eu hunain sy’n ceisio lloches.

en-gb	Support our national Fostering Wales scheme.
cy-gb	Cefnogi ein cynllun Maethu Cymru cenedlaethol.

en-gb	Expand the use of shared and degree apprenticeships.
cy-gb	Ehangu’r defnydd o brentisiaethau gradd a phrentisiaethau a rennir.

en-gb	Progress our Economic Resilience and Reconstruction Mission for Wales.
cy-gb	Bwrw ymlaen â’n Cenhadaeth i Gryfhau ac Ailadeiladu’r Economi ar gyfer Cymru.

en-gb	Strengthen Regional Skills Partnerships.
cy-gb	Cryfhau Partneriaethau Sgiliau Rhanbarthol.

en-gb	Expand Personal Learning Accounts.
cy-gb	Ehangu Cyfrifon Dysgu Personol.

en-gb	Build on the success of the Wales Union Learning Fund.
cy-gb	Adeiladu ar lwyddiant Cronfa Ddysgu Undebau Cymru.

en-gb	Campaign for the under-funded Health and Safety Executive to be devolved to Wales.
cy-gb	Ymgyrchu i ddatganoli’r Weithrediaeth Iechyd a Diogelwch, sydd wedi’i thanariannu, i Gymru.

en-gb	Expand the Development Bank of Wales’ patient capital funds.
cy-gb	Ehangu cronfeydd cyfalaf tymor hir Banc Datblygu Cymru.

en-gb	Increase the use of equity stakes in business support.
cy-gb	Cynyddu’r defnydd o gyfranddaliadau ecwiti mewn cymorth busnes.

en-gb	Build on our approach to the Foundational Economy and develop a Backing Local Firms Fund to support local businesses.
cy-gb	Adeiladu ar ein gwaith ar yr Economi Sylfaenol a datblygu Cronfa Cefnogi Cwmnïau Lleol i gefnogi busnesau lleol.

en-gb	Provide greater support for worker buyouts and seek to double the number of employee-owned businesses.
cy-gb	Darparu mwy o gymorth i bryniant gan weithwyr a cheisio dyblu nifer y busnesau sy’n eiddo i weithwyr.

en-gb	Deliver on our 10-year £100 million Tech-Valleys programme.
cy-gb	Cyflawni ein rhaglen Y Cymoedd Technoleg 10-mlynedd gwerth £100m.

en-gb	Help key areas of our economy, such as aerospace and steel, to innovate, grow and reduce their carbon footprint.
cy-gb	Helpu meysydd allweddol o’n heconomi, fel awyrofod a dur, i arloesi, tyfu a lleihau eu hôl troed carbon.

en-gb	Work to protect Welsh place names.
cy-gb	Gweithio i amddiffyn enwau lleoedd Cymraeg.

en-gb	Provide free access to the Urdd Eisteddfod in 2022.
cy-gb	Darparu mynediad am ddim i Eisteddfod yr Urdd 2022.

en-gb	Ensure that Black, Asian, and Minority Ethnic histories are properly reflected throughout our cultural and heritage sectors including in our National Museums.
cy-gb	Sicrhau bod hanes pobl Ddu, Asiaidd ac Ethnig Leiafrifol yn cael ei adlewyrchu’n briodol yn ein sectorau diwylliannol a threftadaeth, gan gynnwys yn ein Hamgueddfeydd Cenedlaethol.

en-gb	Invest in our world-class sports facilities.
cy-gb	Buddsoddi yn ein cyfleusterau chwaraeon o’r radd flaenaf.

en-gb	Invest in new facilities such as 4G pitches.
cy-gb	Buddsoddi mewn cyfleusterau newydd fel caeau 4G.

en-gb	Establish a Creative Skills Body.
cy-gb	Sefydlu Corff Sgiliau Creadigol.

en-gb	Consider establishing a Creative Industry Research and Development Fund.
cy-gb	Ystyried sefydlu Cronfa Ymchwil a Datblygu Diwydiannau Creadigol.

en-gb	Help businesses to work co-operatively to support local supply chains, including local delivery and logistics services.
cy-gb	Helpu busnesau i weithio ar y cyd i gefnogi cadwyni cyflenwi lleol, gan gynnwys gwasanaethau cyflenwi a logisteg lleol.

en-gb	Insist that Wales gets its fair share of the Shared Prosperity Fund and the so-called Levelling Up Fund from Whitehall.
cy-gb	Mynnu bod Cymru yn cael ei chyfran deg o’r Gronfa Ffyniant Gyffredin a’r Gronfa Codi’r Gwastad, fel y’i gelwir, gan Whitehall.

en-gb	Argue for closer economic and research ties with the EU.
cy-gb	Dadlau dros gysylltiadau economaidd ac ymchwil agosach â’r UE.

en-gb	Retain the Welsh Government’s Office in Brussels.
cy-gb	Cadw swyddfa Llywodraeth Cymru ym Mrwsel.

en-gb	Implement our new Export Plan.
cy-gb	Gweithredu ein Cynllun Allforio newydd.

en-gb	Climate Change
cy-gb	Newid hinsawdd

en-gb	Support the development of a register of empty buildings and help small businesses move into vacant shops.
cy-gb	Cynnig cefnogaeth i ddatblygu cofrestr o adeiladau gwag a helpu busnesau bach i symud i siopau gwag.

en-gb	Develop new remote working hubs in communities.
cy-gb	Datblygu hybiau gweithio o bell newydd mewn cymunedau.

en-gb	Press the UK government for a fair share of vital rail infrastructure and R&D investment for Wales.
cy-gb	Pwyso ar Lywodraeth y DU am gyfran deg i Gymru o fuddsoddiad hanfodol mewn seilwaith rheilffyrdd ac Ymchwil a Datblygu.

en-gb	Give Transport for Wales new powers to better integrate rail, bus and active travel and regulate for them to meet Welsh Language standards.
cy-gb	Rhoi pwerau newydd i Trafnidiaeth Cymru i integreiddio rheilffyrdd, bysiau a theithio llesol yn well a’u rheoleiddio er mwyn iddynt fodloni Safonau’r Gymraeg.

en-gb	Develop new Regional Transport Plans.
cy-gb	Datblygu Cynlluniau Trafnidiaeth Rhanbarthol newydd.

en-gb	Deliver £800m of new rolling stock for our railways and ensure that 95% of train journeys are on new trains by 2024.
cy-gb	Cyflwyno gwerth £800m o gerbydau newydd ar gyfer ein rheilffyrdd a sicrhau bod 95% o deithiau trên ar drenau newydd erbyn 2024.

en-gb	Progress plans for a metro in North Wales and Swansea Bay.
cy-gb	Datblygu cynlluniau ar gyfer metro yng Ngogledd Cymru a Bae Abertawe.

en-gb	Explore opportunities for multi-modal extensions to our Metro networks, such as the North West Corridor and across the South Wales valleys.
cy-gb	Archwilio cyfleoedd ar gyfer estyniadau aml-foddol i’n rhwydweithiau Metro, fel Coridor y Gogledd Orllewin ac ar draws cymoedd De Cymru.

en-gb	Press the UK government to electrify the North Wales mainline.
cy-gb	Pwyso ar Lywodraeth y DU i drydaneiddio prif reilffordd Gogledd Cymru.

en-gb	Develop the Global Centre of Rail Excellence in the Dulais Valley.
cy-gb	Datblygu’r Ganolfan Ragoriaeth Rheilffordd Fydeang yn Nyffryn Dulais.

en-gb	Explore options for workers to take an ownership stake in our national transport assets.
cy-gb	Archwilio opsiynau i weithwyr gymryd cyfran berchnogol yn ein hasedau trafnidiaeth cenedlaethol.

en-gb	Invest in bus services and complete major new bus infrastructure projects.
cy-gb	Buddsoddi mewn gwasanaethau bysiau a chwblhau prosiectau seilwaith bysiau newydd mawr.

en-gb	Expand flexible demand-responsive travel across Wales.
cy-gb	Ehangu teithio hyblyg sy’n ymateb i’r galw ledled Cymru.

en-gb	Explore extensions of the MyTravelPass for reduced-cost travel for young people.
cy-gb	Archwilio estyniadau i Fy Ngherdyn Teithio ar gyfer teithio rhatach i bobl ifanc.

en-gb	Work to make the bus and taxi vehicle fleet zero-emission by 2028.
cy-gb	Gweithio i wneud y fflyd cerbydau bws a thacsi yn fflyd allyriadau sero erbyn 2028.

en-gb	Work with Transport for Wales and local authorities to strengthen the promotion of walking and cycling.
cy-gb	Gweithio gyda Trafnidiaeth Cymru ac awdurdodau lleol i hyrwyddo cerdded a beicio.

en-gb	Support innovative new social enterprise schemes such as bike maintenance repair cafes and bike recycling schemes.
cy-gb	Cefnogi mentrau cymdeithasol newydd arloesol fel caffis trwsio ar gyfer cynnal a chadw beiciau a chynlluniau ailgylchu beiciau.

en-gb	Develop new Active Travel Integrated Network Maps.
cy-gb	Datblygu Mapiau Rhwydwaith Integredig Teithio Llesol newydd.

en-gb	Work with schools to promote Active Travel and Road Safety.
cy-gb	Gweithio gydag ysgolion i hyrwyddo Teithio Llesol a Diogelwch ar y Ffyrdd.

en-gb	Build a sustainable future for our key air and sea ports.
cy-gb	Adeiladu dyfodol cynaliadwy i’n porthladdoedd a’n meysydd awyr allweddol.

en-gb	Establish a new transport performance board.
cy-gb	Sefydlu bwrdd perfformiad trafnidiaeth newydd.

en-gb	Modernise transport grants.
cy-gb	Moderneiddio grantiau trafnidiaeth.

en-gb	Invest in travel options that encourage public transport and support walking and cycling.
cy-gb	Buddsoddi mewn opsiynau teithio sy’n annog trafnidiaeth gyhoeddus ac yn cefnogi cerdded a beicio.

en-gb	Support innovation in new renewable energy technology.
cy-gb	Cefnogi arloesedd mewn technoleg ynni adnewyddadwy newydd.

en-gb	Support communities to create 30 new woodlands and connect habitat areas.
cy-gb	Cefnogi cymunedau i greu 30 o goetiroedd newydd a chysylltu ardaloedd cynefinoedd.

en-gb	Strengthen the protections for ancient woodlands.
cy-gb	Cryfhau’r amddiffyniadau ar gyfer coetiroedd hynafol.

en-gb	Fund additional flood protection for more than 45,000 homes.
cy-gb	Ariannu mesurau ychwanegol i amddiffyn dros 45,000 o gartrefi rhag llifogydd.

en-gb	Deliver nature-based flood management in all major river catchments to expand wetland and woodland habitats.
cy-gb	Rheoli llifogydd mewn modd sy’n seiliedig ar natur ym mhob dalgylch mawr i ehangu cynefinoedd gwlyptiroedd a choetiroedd.

en-gb	Legislate to strengthen the requirements for the use of sustainable drainage systems that provide wildlife habitat.
cy-gb	Deddfu i gryfhau’r gofynion ar gyfer defnyddio systemau draenio cynaliadwy sy’n darparu cynefin i fywyd gwyllt.

en-gb	Begin to designate Wales’ inland waters for recreation, strengthening water quality monitoring.
cy-gb	Dechrau dynodi dyfroedd mewndirol Cymru ar gyfer hamdden, gan gryfhau’r gwaith o fonitro ansawdd dŵr.

en-gb	Establish a targeted scheme to support restoration of seagrass and saltmarsh habitats along our coastline.
cy-gb	Sefydlu cynllun wedi’i dargedu i hyrwyddo gwaith adfer cynefinoedd morwellt a morfa heli ar hyd ein harfordir.

en-gb	Bring together a place-based zero waste challenge network of organisations to support cultural change in businesses and communities.
cy-gb	Dwyn ynghyd rwydwaith o sefydliadau ar gyfer her dim gwastraff, sy’n seiliedig ar leoedd, i gefnogi newid diwylliannol mewn busnesau a chymunedau.

en-gb	Expand renewable energy generation by public bodies and community groups in Wales by over 100MW by 2026.
cy-gb	Ehangu cynhyrchu ynni adnewyddadwy gan gyrff cyhoeddus a grwpiau cymunedol yng Nghymru i lefel dros 100MW erbyn 2026.

en-gb	Enforce a moratorium on the consenting of all large incineration facilities.
cy-gb	Gorfodi moratoriwm ar ganiatâd yn achos pob cyfleuster llosgi mawr.

en-gb	Continue to improve existing homes, helping us tackle fuel poverty, create much needed jobs, training opportunities, and supply chains.
cy-gb	Parhau i wella cartrefi presennol, gan ein helpu i fynd i’r afael â thlodi tanwydd, creu swyddi mawr eu hangen, cyfleoedd hyfforddi a chadwyni cyflenwi.

en-gb	Develop a fire safety fund for existing buildings.
cy-gb	Datblygu cronfa diogelwch tân ar gyfer adeiladau presennol.

en-gb	Legislate to enact the recommendations of the Law Commission in relation to leasehold reform.
cy-gb	Deddfu i weithredu ar argymhellion Comisiwn y Gyfraith mewn perthynas â diwygio lesddaliadau.

en-gb	Ensure that estate charges for public open spaces and facilities are paid for in a way that is fair.
cy-gb	Sicrhau bod taliadau ystad am fannau agored cyhoeddus a chyfleusterau cyhoeddus yn cael eu talu mewn ffordd sy’n deg.

en-gb	Develop a national scheme restricting rent to local housing allowance levels for families and young people who are homeless or who are at risk of homelessness.
cy-gb	Datblygu cynllun cenedlaethol sy’n cyfyngu rhent i lefelau lwfans tai lleol i deuluoedd a phobl ifanc sy’n ddigartref neu sydd mewn perygl o fod yn ddigartref.

en-gb	Ensure Rent Smart Wales landlords respond quickly to complaints of racism and hate crime and offer appropriate support.
cy-gb	Sicrhau bod landlordiaid Rhentu Doeth Cymru yn ymateb yn gyflym i gwynion am hiliaeth a throseddau casineb ac yn cynnig cymorth priodol.

en-gb	Develop masterplans for towns and high streets.
cy-gb	Datblygu uwchgynlluniau ar gyfer trefi a’r stryd fawr.

en-gb	Empower communities to have a greater stake in local regeneration.
cy-gb	Grymuso cymunedau i fod â mwy o ran mewn cynlluniau adfywio lleol.

en-gb	Develop community recycling facilities in town centres and promote repair and re-use facilities to encourage zero-waste shopping.
cy-gb	Datblygu cyfleusterau ailgylchu cymunedol yng nghanol trefi a hyrwyddo cyfleusterau atgyweirio ac ailddefnyddio i annog siopa diwastraff.

en-gb	Create more community green space in town centres.
cy-gb	Creu mwy o fannau gwyrdd cymunedol yng nghanol trefi.

en-gb	Repurpose public space for outdoor events, markets, street vendors, pop up parks and ‘parklets’.
cy-gb	Addasu mannau cyhoeddus ar gyfer digwyddiadau awyr agored, marchnadoedd, gwerthwyr stryd, parciau dros dro a pharciau bach.

en-gb	Education and Welsh Language
cy-gb	Y Gymraeg ac Addysg

en-gb	Strengthen the Youth Engagement and Progression Framework.
cy-gb	Cryfhau’r Fframwaith Ymgysylltu a Datblygu Ieuenctid.

en-gb	Invest more than £1.5 billion in the next phase of the 21st Century Schools and Colleges Programme.
cy-gb	Buddsoddi mwy nag £1.5 biliwn yng ngham nesaf Rhaglen Ysgolion a Cholegau’r 21ain Ganrif.

en-gb	With local authorities, transform learning environments, develop net-zero carbon schools and open up school facilities for local communities.
cy-gb	Gydag awdurdodau lleol, trawsnewid amgylcheddau dysgu, datblygu ysgolion carbon sero-net ac agor cyfleusterau ysgolion ar gyfer cymunedau lleol.

en-gb	Review Adult Education to increase the numbers of adults learning in Wales.
cy-gb	Adolygu Addysg Oedolion i gynyddu nifer yr oedolion sy’n dysgu yng Nghymru.

en-gb	Provide additional counselling provision throughout the next Senedd term.
cy-gb	Sicrhau bod darpariaeth gwnsela ychwanegol ar gael drwy gydol tymor nesaf y Senedd.

en-gb	Support schools and teachers to deliver our world-leading Curriculum for Wales.
cy-gb	Cefnogi ysgolion ac athrawon i gyflwyno ein Cwricwlwm i Gymru sy’n arwain y byd.

en-gb	Reduce unnecessary bureaucracy to support school leaders.
cy-gb	Lleihau biwrocratiaeth ddiangen i gefnogi arweinwyr ysgolion.

en-gb	Implement the new Additional Learning Needs Act.
cy-gb	Gweithredu’r Ddeddf Anghenion Dysgu Ychwanegol newydd.

en-gb	Expand the teaching of modern foreign languages in our schools.
cy-gb	Ehangu dysgu ieithoedd tramor modern yn ein hysgolion.

en-gb	Invest in the Pupil Development Grant.
cy-gb	Buddsoddi yn y Grant Datblygu Disgyblion.

en-gb	Protect the Educational Maintenance Allowance for young learners.
cy-gb	Amddiffyn y Lwfans Cynhaliaeth Addysg ar gyfer dysgwyr ifanc.

en-gb	Maintain our commitment to provide free breakfasts for all primary school pupils.
cy-gb	Cynnal ein hymrwymiad i ddarparu brecwast am ddim i bob disgybl ysgol gynradd.

en-gb	Appoint a Cabinet level minister to develop and take forward the proposals of the Youth Board for Wales.
cy-gb	Penodi gweinidog ar lefel Cabinet i ddatblygu a bwrw ymlaen â chynigion Bwrdd Ieuenctid Cymru.

en-gb	Legislate for a new framework for youth services in Wales.
cy-gb	Deddfu ar gyfer fframwaith newydd ar gyfer gwasanaethau ieuenctid yng Nghymru.

en-gb	Support the democratic role of local authorities in education provision.
cy-gb	Cefnogi rôl ddemocrataidd awdurdodau lleol yn y ddarpariaeth addysg.

en-gb	Promote parity of esteem between vocational and academic routes in Welsh education.
cy-gb	Hyrwyddo parch cydradd rhwng llwybrau galwedigaethol ac academaidd mewn addysg Gymreig.

en-gb	Examine how a greater degree of federation can support education leadership across Wales.
cy-gb	Archwilio sut y gall mwy o ffedereiddio gefnogi arweinyddiaeth addysg ledled Cymru.

en-gb	Explore how to strengthen professional learning communities.
cy-gb	Archwilio sut i gryfhau cymunedau dysgu proffesiynol.

en-gb	Expand the role of the Coleg Cymraeg Cenedlaethol.
cy-gb	Ehangu rôl y Coleg Cymraeg Cenedlaethol.

en-gb	Expand our Welsh language early years provision.
cy-gb	Ehangu ein darpariaeth Gymraeg yn y blynyddoedd cynnar.

en-gb	Expand the Pupil Immersion Programme.
cy-gb	Ehangu’r Rhaglen Drochi i Ddisgyblion.

en-gb	Introduce a pilot project which will incentivise young Welsh speakers to return from universities to help teach Welsh in schools.
cy-gb	Cyflwyno prosiect peilot a fydd yn cymell siaradwyr Cymraeg ifanc i ddychwelyd o brifysgolion i helpu gydag addysgu Cymraeg mewn ysgolion.

en-gb	Address the recommendations from the Black, Asian and Minority Ethnic communities, Contributions and Cynefin in the New Curriculum Working Group.
cy-gb	Mynd i’r afael yn llawn ag argymhellion y Gweithgor Cymunedau, Cyfraniadau a Chynefin Pobl Ddu, Asiaidd ac Ethnig Leiafrifol yn y Cwricwlwm Newydd.

en-gb	Finance and Local Government
cy-gb	Cyllid a Llywodraeth Leol

en-gb	Not take more in Welsh rates of income tax from Welsh families for at least as long as the economic impact of coronavirus lasts.
cy-gb	Peidio â chymryd mwy mewn cyfraddau treth incwm Cymru oddi ar deuluoedd Cymru cyhyd ag y bydd effaith economaidd coronafeirws yn parhau, o leiaf.

en-gb	Keep the 1% increase in Land Transaction Tax charged on second home purchases.
cy-gb	Cadw’r cynnydd o 1% yn y Dreth Trafodiadau Tir a godir ar bryniannau ail gartrefi.

en-gb	Explore and develop effective tax, planning and housing measures – which could include local rates of Land Transaction Tax – to ensure the interests of local people are protected.
cy-gb	Archwilio a datblygu mesurau treth, cynllunio a thai effeithiol – a allai gynnwys cyfraddau lleol i’r Dreth Trafodiadau Tir – i sicrhau bod buddiannau pobl leol yn cael eu gwarchod.

en-gb	Strengthen the autonomy and effectiveness of local government to make them more successful in delivering services.
cy-gb	Cryfhau ymreolaeth ac effeithiolrwydd llywodraeth leol i’w gwneud yn fwy llwyddiannus wrth ddarparu gwasanaethau.

en-gb	Reduce the administrative burden on local authorities.
cy-gb	Lleihau’r baich gweinyddol ar awdurdodau lleol.

en-gb	Change the performance framework for local government to better enable innovation, transparency, and local ownership.
cy-gb	Newid y fframwaith perfformiad ar gyfer llywodraeth leol er mwyn galluogi gwell arloesi, tryloywder a pherchnogaeth leol.

en-gb	Social Justice
cy-gb	Cyfiawnder Cymdeithasol

en-gb	Expand the income maximisation work and the Single Advice Fund.
cy-gb	Ehangu’r gwaith ‘gwneud y gorau o incwm’ a’r Gronfa Gynghori Sengl.

en-gb	Progress the Fair Work Commission’s recommendations.
cy-gb	Datblygu argymhellion y Comisiwn Gwaith Teg.

en-gb	Expand the ‘Ask and Act’ and ‘Don’t be a Bystander’ training and awareness campaigns.
cy-gb	Ehangu’r ymgyrchoedd hyfforddi ac ymwybyddiaeth ‘Gofyn a Gweithredu’ a ‘Paid Cadw’n Dawel’.

en-gb	Establish an equalities legal service to provide support on unfair or discriminatory employment practices.
cy-gb	Sefydlu gwasanaeth cyfreithiol cydraddoldeb i ddarparu cefnogaeth ar arferion cyflogaeth annheg neu wahaniaethol.

en-gb	Incorporate the United Nations Convention for the Elimination of all forms of Discrimination against Women and the UN Convention on the Rights of Disabled People into Welsh law.
cy-gb	Ymgorffori Confensiwn y Cenhedloedd Unedig ar gyfer Dileu pob math o Wahaniaethu yn erbyn Menywod a Chonfensiwn y Cenhedloedd Unedig ar Hawliau Pobl Anabl yng nghyfraith Cymru.

en-gb	Address fully the recommendations from the Monuments and Street Names Audit.
cy-gb	Mynd i’r afael yn llawn ag argymhellion yr Archwiliad Henebion ac Enwau Strydoedd.

en-gb	Create a Race Disparity Unit alongside an Equality Data Unit to ensure an inclusive evidence base to inform decision making in government.
cy-gb	Creu Uned Anghyfartalwch Hil ochr yn ochr ag Uned Data Cydraddoldeb i sicrhau sylfaen dystiolaeth gynhwysol i lywio’r broses o wneud penderfyniadau yn y llywodraeth.

en-gb	Expand our Access to Elected Office programme.
cy-gb	Ehangu ein rhaglen Mynediad i Swydd Etholedig.

en-gb	Implement the recommendations of the Reflecting Wales in Running Wales:
cy-gb	Gweithredu argymhellion Adlewyrchu Cymru wrth Redeg Cymru:

en-gb	Diversity and Inclusion Strategy for Public Appointments in Wales (2020 – 2023).
cy-gb	Strategaeth Amrywiaeth a Chynhwysiant ar gyfer Penodiadau Cyhoeddus yng Nghymru (2020-2023).

en-gb	Support Prides across Wales by sponsoring Pride Cymru, establishing a Wales-wide Pride Fund and appointing a Wales Pride Coordinator.
cy-gb	Cefnogi digwyddiadau Pride ledled Cymru drwy noddi Pride Cymru, sefydlu cronfa Pride a phenodi Cydlynydd Pride ar gyfer Cymru.

en-gb	Use all available powers to ban all aspects of LGBTQ+ conversion therapy that are in our powers and seek the devolution of any necessary additional powers.
cy-gb	Defnyddio’r holl bwerau sydd ar gael i wahardd pob agwedd ar therapi trosi LGBTQ+ sydd o fewn ein pŵer a cheisio datganoli unrhyw bwerau ychwanegol angenrheidiol.

en-gb	Seek to devolve the Gender Recognition Act and support our Trans community.
cy-gb	Gweithio i ddatganoli’r Ddeddf Cydnabod Rhywedd a chefnogi ein cymuned Draws.

en-gb	Work with the tech companies and media platforms to tackle hate crime and misinformation.
cy-gb	Gweithio gyda’r cwmnïau technoleg a llwyfannau’r cyfryngau i fynd i’r afael â throseddau casineb a chamwybodaeth.

en-gb	Embed period dignity in schools.
cy-gb	Gwreiddio urddas mislif mewn ysgolion.

en-gb	Expand our free period provision in communities and the private sector.
cy-gb	Ehangu ein darpariaeth mislif am ddim mewn cymunedau a’r sector preifat.

en-gb	Maintain our funding of 500 Police Community Support Officers and expand their number by 100.
cy-gb	Cynnal ein cyllid i 500 o Swyddogion Cymorth Cymunedol yr Heddlu ac ehangu eu nifer o 100.

en-gb	Rural Affairs and North Wales
cy-gb	Materion Gwledig a Goggledd Cymru

en-gb	Develop a national model for regulation of animal welfare, introducing registration for animal welfare establishments, commercial breeders for pets or for shooting, and animal exhibits.
cy-gb	Datblygu model cenedlaethol ar gyfer rheoleiddio lles anifeiliaid, gan gyflwyno cofrestr ar gyfer sefydliadau lles anifeiliaid, bridwyr masnachol anifeiliaid anwes neu anifeiliaid ar gyfer saethu, ac arddangosfeydd anifeiliaid.

en-gb	Improve the qualifications for animal welfare inspectors to raise their professional status.
cy-gb	Gwella’r cymwysterau i arolygwyr lles anifeiliaid i godi eu statws proffesiynol.

en-gb	Require CCTV in all slaughterhouses.
cy-gb	Gwneud teledu cylch cyfyng yn ofynnol ym mhob lladd-dy.

en-gb	Ban the use of snares.
cy-gb	Gwahardd defnyddio maglau.

en-gb	Restrict the use of cages for farmed animals.
cy-gb	Cyfyngu ar ddefnyddio cewyll ar gyfer anifeiliaid a ffermir.

en-gb	Forbid the culling of badgers to control the spread of TB in cattle.
cy-gb	Gwahardd difa moch daear i reoli lledaeniad TB mewn gwartheg.

en-gb	Constitution
cy-gb	Y Cyfansoddiad

en-gb	Work for a new and successful United Kingdom, based on a far-reaching federalism.
cy-gb	Gweithio dros Deyrnas Unedig newydd a llwyddiannus, yn seiliedig ar ffederaliaeth bellgyrhaeddol.

en-gb	Press the UK government for a more thoroughgoing federal reform of our constitution and inter-governmental relations.
cy-gb	Pwyso ar Lywodraeth y DU am ddiwygiad ffederal mwy trylwyr o’n cyfansoddiad a’n cysylltiadau rhynglywodraethol.

en-gb	Challenge the UK Internal Market Act and its attack on devolution and champion the rights of the Senedd to legislate without interference in areas devolved to Wales.
cy-gb	Herio Deddf Marchnad Fewnol y DU a’i hymosodiad ar ddatganoli a hyrwyddo hawliau’r Senedd i ddeddfu heb ymyrraeth mewn meysydd sydd wedi’u datganoli i Gymru.

en-gb	Strive to prevent the UK Conservative government using the Internal Market Act to fund interventions not supported by the people of Wales.
cy-gb	Ymdrechu i atal Llywodraeth Geidwadol y DU rhag defnyddio’r Ddeddf Marchnad Fewnol i ariannu ymyriadau nad ydynt yn cael eu cefnogi gan bobl Cymru.

en-gb	Pursue the case for the devolution of policing and justice.
cy-gb	Cefnogi’r achos dros ddatganoli plismona a chyfiawnder.

en-gb	Develop a set of Codes of Welsh law.
cy-gb	Datblygu set o Godau cyfraith Cymru.

en-gb	Make the case for clear and stable tax devolution for Wales.
cy-gb	Dadlau dros ddatganoli trethi’n glir ac yn sefydlog i Gymru.

en-gb	The Welsh Parliament is the democratically elected body that represents the interests of Wales and its people.
cy-gb	Senedd Cymru yw’r corff sy’n cael ei ethol yn ddemocrataidd i gynrychioli buddiannau Cymru a’i phobl.

en-gb	Commonly known as the Senedd, it makes laws for Wales, agrees Welsh taxes and holds the Welsh Government to account.
cy-gb	Mae’r Senedd, fel y’i gelwir, yn deddfu ar gyfer Cymru, yn cytuno ar drethi yng Nghymru, ac yn dwyn Llywodraeth Cymru i gyfrif.

en-gb	An electronic copy of this document can be found on the Senedd website:
cy-gb	Gallwch weld copi electronig o’r ddogfen hon ar wefan y Senedd Cymru:

en-gb	www.senedd.wales
cy-gb	www.senedd.cymru

en-gb	Copies of this document can also be obtained in accessible formats including
cy-gb	Gellir cael rhagor o gopïau o’r ddogfen hon mewn ffurfiau hygyrch, yn cynnwys

en-gb	Braille, large print, audio or hard copy from:
cy-gb	Braille, print bras, fersiwn sain a chopïau caled gan:

en-gb	Chamber Secretariat:
cy-gb	Ysgrifenyddiaeth y Siambr

en-gb	Welsh Parliament
cy-gb	Senedd Cymru

en-gb	Cardiff Bay
cy-gb	Bae Caerdydd

en-gb	CF99 1SN
cy-gb	CF99 1NSN

en-gb	Contact@senedd.wales
cy-gb	UnedCydgysylltu@senedd.cymru

en-gb	© Senedd Commission Copyright 2020
cy-gb	© Hawlfraint Comisiwn y Senedd Cymru 2020

en-gb	The text of this document may be reproduced free of charge in any format or
cy-gb	Ceir atgynhyrchu testun y ddogfen hon am ddim mewn unrhyw fformat neu

en-gb	medium providing that it is reproduced accurately and not used in a misleading or derogatory context.
cy-gb	gyfrwng cyn belled ag y caiff ei atgynhyrchu’n gywir ac na chaiff ei ddefnyddio mewn cyd-destun camarweiniol na difrïol.

en-gb	The material must be acknowledged as copyright of the Senedd Commission and the title of the document specified.
cy-gb	Rhaid cydnabod mai Comisiwn y Senedd Cymru sy’n berchen ar hawlfraint y deunydd a rhaid nodi teitl y ddogfen.

en-gb	Senedd Business
cy-gb	Busnes y Senedd

en-gb	Standing Orders of the Welsh Parliament
cy-gb	Rheolau Sefydlog Senedd Cymru

en-gb	1 Members
cy-gb	1 Aelodau

en-gb	Oath or Affirmation of Allegiance
cy-gb	Llw neu Gadarnhad Teyrngarwch

en-gb	Political Groups
cy-gb	Grwpiau Gwleidyddol

en-gb	Remuneration
cy-gb	Taliadau

en-gb	Resignations and Vacancies
cy-gb	Ymddiswyddiadau a Swyddi Gwag

en-gb	1 Members:
cy-gb	1 Aelodau:

en-gb	Different Roles and Responsibilities of Constituency Members and Regional Members
cy-gb	Rolau a Chyfrifoldebau Gwahanol Aelodau Etholaeth ac Aelodau Rhanbarthol

en-gb	Describing Members
cy-gb	Disgrifio’r Aelodau

en-gb	Dealing with Constituency/Regional Issues
cy-gb	Ymdrin â Materion Etholaeth/Rhanbarth

en-gb	Individual Constituents’ Cases
cy-gb	Achosion Etholwyr Unigol

en-gb	Raising Matters with a Member of the Government
cy-gb	Codi Materion gydag Aelod o’r Llywodraeth

en-gb	Members Operating in their Areas
cy-gb	Aelodau yn Gweithredu yn eu Hardaloedd

en-gb	School Visits
cy-gb	Ymweliadau Ysgolion

en-gb	Telephone Enquiries
cy-gb	Ymholiadau Ffôn

en-gb	Members’ Staff
cy-gb	Staff yr Aelodau

en-gb	Financial and Other Interests of Members
cy-gb	Buddiannau Ariannol a Buddiannau Eraill yr Aelodau

en-gb	2.1  Registration of Financial and Other Interests
cy-gb	2.1  Cofrestru Buddiannau Ariannol a Buddiannau Eraill

en-gb	2.6  Declaration of Registrable Interests before Taking Part in Any Senedd Proceedings
cy-gb	2.6  Datgan Buddiannau Cofrestradwy cyn Cymryd Rhan mewn Unrhyw Drafodion yn y Senedd

en-gb	Lobbying for Reward or Consideration
cy-gb	Lobïo am Dâl neu Gydnabyddiaeth

en-gb	Prohibition of Voting
cy-gb	Gwahardd Pleidleisio

en-gb	Financial and Other Interests of Members:
cy-gb	Buddiannau Ariannol a Buddiannau Eraill yr Aelodau:

en-gb	4.1  General
cy-gb	4.1  Cyffredinol

en-gb	5  The Registrable Interests
cy-gb	5  Y Buddiannau Cofrestradwy

en-gb	Recording of the Employment of Family Members with the Support of Commission Funds
cy-gb	Cofnodi Cyflogaeth Aelodau’r Teulu Gyda Chymorth Arian y Comisiwn

en-gb	Recording Time Involved in Registrable Activities
cy-gb	Cofnodi’r Amser y bydd Aelod yn Ymwneud â Gweithgarwch Cofrestradwy

en-gb	4.3  Notification
cy-gb	4.3  Hysbysiad

en-gb	Publication
cy-gb	Cyhoeddi

en-gb	Form of Notification and Record
cy-gb	Ffurf yr Hysbysiad a’r Cofnod

en-gb	Recording of Membership of Societies
cy-gb	Cofnodi Aelodaeth o Gymdeithasau

en-gb	6 Presiding Officer and Deputy
cy-gb	Y Llywydd a’r Dirprwy

en-gb	6.1  Election of Presiding Officer and Deputy
cy-gb	6.1 Ethol y Llywydd a'r Dirprwy

en-gb	6.15   Functions of Presiding Officer
cy-gb	6.15 Swyddogaethau’r Llywydd

en-gb	6.22   Temporary Chair of Plenary Meetings
cy-gb	6.22 Cadeiryddion Dros Dro yn y Cyfarfodydd Llawn

en-gb	Temporary Presiding Officer
cy-gb	6.24 Llywydd Dros Dro

en-gb	7 The Senedd Commission
cy-gb	6.25 7 Comisiwn y Senedd

en-gb	Resignation or Removal from Office of Presiding Officer or Deputy
cy-gb	Ymddiswyddiad neu Ddiswyddiad y Llywydd neu'r Dirprwy

en-gb	7.1  Appointment of Members
cy-gb	7.1 Penodi’r Aelodau

en-gb	7.7  Resignation or Removal from Office
cy-gb	7.7 Ymddiswyddo neu Ddiswyddo

en-gb	7.11  Special or General Directions to the Commission 8 Welsh Ministers and Deputy Welsh Ministers
cy-gb	7.11 Cyfarwyddiadau Arbennig neu Gyffredinol i’r Comisiwn Gweinidogion Cymru a Dirprwy Weinidogion Cymru

en-gb	8.1  Nomination of First Minister
cy-gb	Enwebu Prif Weinidog Cymru

en-gb	8.4  Resignation etc. of First Minister or another Member of the Government
cy-gb	8.4  Ymddiswyddiad etc. Prif Weinidog Cymru neu Aelod arall o’r Llywodraeth

en-gb	Counsel General to the Welsh  Government
cy-gb	Cwnsler Cyffredinol Llywodraeth Cymru

en-gb	Appointment
cy-gb	Penodi

en-gb	9.3  Participation in Senedd Proceedings
cy-gb	9.3  Cymryd Rhan yn Nhrafodion y Senedd

en-gb	9.5  Removal or Resignation
cy-gb	9.5  Diswyddo neu Ymddiswyddo

en-gb	9.9  Temporary Exercise of Functions
cy-gb	9.9  Arfer Swyddogaethau Dros Dro

en-gb	Appointments etc. to Public Office
cy-gb	Penodiadau etc. i Swydd Gyhoeddus

en-gb	Application
cy-gb	10.1 Cymhwyso

en-gb	Method of Appointment
cy-gb	10.5 Dull Penodi

en-gb	Committee Consideration
cy-gb	10.6 Ystyriaeth y Pwyllgor

en-gb	Removal from Office
cy-gb	10.7 Diswyddo

en-gb	10.9  No Amendments to Motions
cy-gb	10.9 Dim Gwelliannau i Gynigion

en-gb	Organisation of Business
cy-gb	11 Trefn Busnes

en-gb	Business Committee
cy-gb	11.1 Y Pwyllgor Busnes

en-gb	11.9  Senedd Timetable
cy-gb	11.9 Amserlen y Senedd

en-gb	11.11  Weekly Business
cy-gb	11.11 Busnes Wythnosol

en-gb	11.17  Categories of Plenary Business
cy-gb	11.17 Categorïau o Fusnes y Cyfarfodydd Llawn

en-gb	11.22  Notice of Business
cy-gb	11.22 Hysbysiad Busnes

en-gb	Business in Plenary Meetings
cy-gb	Busnes yn y Cyfarfodydd Llawn

en-gb	Plenary Meetings
cy-gb	Cyfarfodydd Llawn

en-gb	12.7  Plenary Meetings following a Senedd Election
cy-gb	12.7  Cyfarfodydd Llawn yn dilyn Etholiad y Senedd

en-gb	12.14  Order of Plenary Business
cy-gb	12.14  Trefn Busnes y Cyfarfodydd Llawn

en-gb	12.19  Motions
cy-gb	12.19  Cynigion

en-gb	12.29  Procedural Motions
cy-gb	12.29  Cynigion Gweithdrefnol

en-gb	12.36  Decisions on Motions and Amendments
cy-gb	12.36  Penderfynu ar Gynigion a Gwelliannau

en-gb	12.50  Statements
cy-gb	12.50  Datganiadau

en-gb	12.52  Personal Statements
cy-gb	12.52  Datganiadau Personol

en-gb	12.54  Oral Questions
cy-gb	12.54  Cwestiynau Llafar

en-gb	12.67  Emergency Questions
cy-gb	12.67  Cwestiynau Brys

en-gb	12.68A  Topical Questions
cy-gb	16.68A  Cwestiynau Amserol

en-gb	12.69  Urgent Debates
cy-gb	12.69  Dadleuon Brys

en-gb	12.72  Short Debates
cy-gb	12.72  Dadleuon Byr

en-gb	Order in Plenary Meetings
cy-gb	Y Drefn yn y Cyfarfodydd Llawn

en-gb	Rules of Debate
cy-gb	Rheolau’r Dadleuon

en-gb	13.8A  Declaration of Relevant Interests
cy-gb	13.8A   Datgan Buddiannau Perthnasol

en-gb	13.9  Maintenance of Order
cy-gb	13.9  Cadw Trefn

en-gb	Sub Judice
cy-gb	Sub Judice

en-gb	Relations with the Judiciary
cy-gb	Cysylltiadau â’r Farnwriaeth

en-gb	Written Questions, Written Statements and Statements of Opinion
cy-gb	Cwestiynau Ysgrifenedig, Datganiadau Ysgrifenedig a Datganiadau Barn

en-gb	Written Questions
cy-gb	Cwestiynau Ysgrifenedig

en-gb	14.6  Written Statements
cy-gb	14.6  Datganiadau Ysgrifenedig

en-gb	14.9  Statements of Opinion
cy-gb	14.9  Datganiadau Barn

en-gb	Laying and Tabling Procedures
cy-gb	Gweithdrefnau Gosod a Chyflwyno

en-gb	Establishment and Remit of Committees
cy-gb	Sefydlu Pwyllgorau a’u Cylchoedd Gorchwyl

en-gb	Other committees
cy-gb	Pwyllgorau Eraill

en-gb	Duration of Committees
cy-gb	Parhad Pwyllgorau

en-gb	Operation of Committees
cy-gb	Gweithredu Pwyllgorau

en-gb	17.2A  Chairs of Committees
cy-gb	17.2A  Cadeiryddion Pwyllgorau

en-gb	17.2E  Election of committee Chairs
cy-gb	17.2E  Ethol Cadeiryddion Pwyllgorau

en-gb	17.2L  Committee Chairs:
cy-gb	17.2L  Cadeiryddion Pwyllgorau:

en-gb	Resignation, Removal and Vacancy
cy-gb	Ymddiswyddo, Diswyddo a Swyddi Gwag

en-gb	17.3  Membership of Committees
cy-gb	17.3  Aelodaeth Pwyllgorau

en-gb	17.17  Sub-committees
cy-gb	17.17  Is-bwyllgorau

en-gb	17.21  Chairs
cy-gb	17.21  Cadeiryddion

en-gb	17.25  Behaviour in Committees
cy-gb	17.25  Ymddygiad mewn Pwyllgorau

en-gb	17.31  Quorum
cy-gb	17.31  Cworwm

en-gb	17.34  Voting
cy-gb	17.34  Pleidleisio

en-gb	17.40  Openness of Committees
cy-gb	17.40  Natur Agored y Pwyllgorau

en-gb	17.46  Meetings
cy-gb	17.46  Cyfarfodydd

en-gb	Substitutions at Meetings
cy-gb	Dirprwyon mewn Cyfarfodydd

en-gb	Attendance at Meetings
cy-gb	Presenoldeb mewn Cyfarfodydd

en-gb	17.53  Meetings with Other Committees
cy-gb	17.53  Cyfarfodydd â Phwyllgorau Eraill

en-gb	Committee Advisers
cy-gb	Cynghorwyr Pwyllgorau

en-gb	Committee Reports
cy-gb	Adroddiadau Pwyllgorau

en-gb	Public Accounts and Oversight of the Wales Audit Office
cy-gb	Cyfrifon Cyhoeddus a Goruchwylio Swyddfa Archwilio Cymru

en-gb	Public Accounts Committee Functions
cy-gb	Swyddogaethau’r Pwyllgor Cyfrifon Cyhoeddus

en-gb	18.5  Public Accounts Committee Membership
cy-gb	18.5  Aelodaeth y Pwyllgor Cyfrifon Cyhoeddus

en-gb	18.10   Committee Functions Relating to the Oversight of the Wales Audit Office
cy-gb	18.10   Swyddogaethau Pwyllgor mewn Perthynas â Goruchwylio Swyddfa Archwilio Cymru

en-gb	18.12  Membership of the responsible committee
cy-gb	18.12  Aelodaeth y pwyllgor cyfrifol

en-gb	18A Oversight of the Public Services Ombudsman for Wales
cy-gb	18A Trefniadau Goruchwylio Ombwdsmon Gwasanaethau Cyhoeddus Cymru

en-gb	18A.1  Committee or Committees
cy-gb	18A.1  Y Pwyllgor neu Bwyllgorau

en-gb	18A.2  Functions
cy-gb	18A.2  Swyddogaethau

en-gb	Committee
cy-gb	Y Pwyllgor

en-gb	Functions
cy-gb	Swyddogaethau

en-gb	Finance Procedures
cy-gb	Gweithdrefnau Cyllid

en-gb	20.7  Draft Budget Proposals
cy-gb	20.7  Cynigion y Gyllideb Ddrafft

en-gb	20.13  The Commission
cy-gb	20.13  Y Comisiwn

en-gb	20.21  Auditor General and the Wales Audit Office
cy-gb	20.21  Yr Archwilydd Cyffredinol a Swyddfa Archwilio Cymru

en-gb	20.23  Ombudsman
cy-gb	20.23  Yr Ombwdsmon

en-gb	20.24A  Welsh Rate Resolutions
cy-gb	20.24A Penderfyniadau ynghylch y gyradd Gymreig

en-gb	20.25  Annual Budget Motions
cy-gb	20.25  Cynigion Cyllideb Blynyddol

en-gb	20.30  Supplementary Budget Motions
cy-gb	20.30  Cynigion Cyllideb Atodol

en-gb	20.38  Excess Use of Resources
cy-gb	20.38  Defnyddio Gormod o Adnoddau

en-gb	Constitutional and Legislative Affairs
cy-gb	Materion Cyfansoddiadol a Deddfwriaethol

en-gb	Committee or Committees
cy-gb	Y Pwyllgor neu Bwyllgorau

en-gb	Standards of Conduct
cy-gb	Safonau Ymddygiad

en-gb	Meetings
cy-gb	Cyfarfodydd

en-gb	23 Public Petitions
cy-gb	Adroddiadau

en-gb	Reports
cy-gb	Deisebau’r Cyhoedd

en-gb	Form of Petitions
cy-gb	Ffurf Deisebau

en-gb	Admissibility of Petitions
cy-gb	Derbyniadwyedd Deisebau

en-gb	Action on a Petition
cy-gb	Gweithredu ar Ddeiseb

en-gb	Closing Petitions
cy-gb	Cau Deisebau

en-gb	Definition of Member in Charge of Legislation
cy-gb	Diffiniad o Aelod sy’n Gyfrifol am Ddeddfwriaeth

en-gb	24.3  Government Legislation
cy-gb	24.3  Deddfwriaeth Llywodraeth

en-gb	24.6  Committee Legislation
cy-gb	24.6  Deddfwriaeth Pwyllgor

en-gb	24.11  Commission Legislation
cy-gb	24.11  Deddfwriaeth Comisiwn

en-gb	24.14  Member Bills
cy-gb	24.14  Biliau Aelod

en-gb	Orders in Council to be made under section 109 of the Act
cy-gb	Gorchmynion yn y Cyfrin Gyngor i’w gwneud o dan adran 109 o’r Ddeddf

en-gb	25.4  Form and Laying of Proposed Orders
cy-gb	25.4  Ffurf Gorchmynion Arfaethedig a Sut i’w Gosod

en-gb	25.7  Detailed Consideration of a Proposed Order
cy-gb	25.7  Ystyriaeth Fanwl ar Orchymyn Arfaethedig

en-gb	Introduction of a Draft Order
cy-gb	Cyflwyno Gorchymyn Drafft

en-gb	Explanatory Memorandum to Accompany a Draft Order
cy-gb	Y Memorandwm Esboniadol i Gyd-fynd â Gorchymyn Drafft

en-gb	25.15  Final Consideration
cy-gb	25.15  Yr Ystyriaeth Derfynol

en-gb	Withdrawal of a Proposed Draft Order
cy-gb	Tynnu Gorchymyn Arfaethedig neu Orchymyn Drafft yn ôl

en-gb	Fall of a Proposed or Draft Order
cy-gb	Gorchymyn Arfaethedig neu Orchymyn Drafft yn Methu

en-gb	Committee Proposed and Draft Orders
cy-gb	Gorchmynion Arfaethedig Pwyllgor a Gorchmynion Drafft Pwyllgor

en-gb	Proposals for an Order by a Member, other than a member of the Government 26 Acts of the Senedd
cy-gb	Cynigion am Orchymyn gan Aelod heblaw aelod o’r Llywodraeth 26 Deddfau Senedd Cymru

en-gb	26.1  Form and Introduction of Bills
cy-gb	26.1  Ffurf Biliau a Sut i’w Cyflwyno

en-gb	Documentation to Accompany a Bill
cy-gb	Dogfennau i Gyd-fynd â Bil

en-gb	Timetable for Consideration of a Bill
cy-gb	Yr Amserlen ar gyfer Ystyried Bil

en-gb	26.9  Stage 1:
cy-gb	26.9  Cyfnod 1:

en-gb	Consideration of General Principles
cy-gb	Ystyried yr Egwyddorion Cyffredinol

en-gb	Detailed Consideration by Committee
cy-gb	Ystyriaeth Fanwl y Pwyllgor

en-gb	Detailed Consideration by the Senedd
cy-gb	Ystyriaeth Fanwl gan y Senedd

en-gb	26.45  Report Stage
cy-gb	26.45  Y Cyfnod Adrodd

en-gb	Final Stage
cy-gb	Y Cyfnod Terfynol

en-gb	26.52  Reconsideration of Bills Passed
cy-gb	26.52  Ailystyried Biliau a Basiwyd

en-gb	26.56C  Reconsideration of Bills rejected
cy-gb	26.56C  Ailystyried Biliau a wrthodwyd

en-gb	26.57  General Provisions in Relation to Amendments to Bills
cy-gb	26.57  Darpariaethau Cyffredinol mewn Perthynas â Gwelliannau i Filiau

en-gb	Her Majesty’s and Duke of Cornwall’s consent
cy-gb	Cydsyniad Ei Mawrhydi a Dug Cernyw

en-gb	Financial Resolutions
cy-gb	Penderfyniadau Ariannol

en-gb	Notification of Royal Assent to Acts of the Senedd
cy-gb	Hysbysu ynghylch Cydsyniad Brenhinol i Ddeddfau’r  Senedd

en-gb	Fall, Rejection or Withdrawal of Bills
cy-gb	Biliau yn Methu, yn Cael eu Gwrthod neu’n Cael eu Tynnu’n ôl

en-gb	26.80  Committee Bills
cy-gb	26.80  Biliau Pwyllgor

en-gb	Commission Bills
cy-gb	Biliau’r Comisiwn

en-gb	26.95   Government Emergency Bills
cy-gb	26.95  Biliau Brys Llywodraeth

en-gb	26A Private Acts of the Senedd
cy-gb	26A Deddfau Preifat y Senedd

en-gb	Private Bills
cy-gb	Biliau Preifat

en-gb	Permission to Introduce a Private Bill
cy-gb	Caniatâd i gyflwyno Bil Preifat

en-gb	Form and Introduction of Private Bills
cy-gb	Ffurf Biliau Preifat a sut i’w Cyflwyno

en-gb	Documentation to Accompany a Private Bill
cy-gb	Dogfennau i Gyd-fynd â Bil Preifat

en-gb	Notification of the Introduction of a Private Bill
cy-gb	Hysbysiad bod Bil Preifat wedi’i gyflwyno

en-gb	Objections
cy-gb	Gwrthwynebu

en-gb	Private Bill Committees
cy-gb	Datganiadau mewn perthynas ag ymgynghori

en-gb	Statements in relation to consultation
cy-gb	Pwyllgorau Biliau Preifat

en-gb	Initial Consideration
cy-gb	Yr Ystyriaeth Gychwynnol

en-gb	Detailed Committee Consideration
cy-gb	Ystyriaeth Fanwl y Pwyllgor

en-gb	Detailed Senedd Consideration
cy-gb	Ystyriaeth Fanwl y Senedd

en-gb	Final Stage
cy-gb	Ystyriaeth Fanwl Bellach y Pwyllgor

en-gb	Reconsideration of Private Bills Passed
cy-gb	Ystyriaeth Fanwl Bellach y Senedd

en-gb	Further Detailed Committee Consideration
cy-gb	Y Cyfnod Terfynol

en-gb	Amendments to Private Bills
cy-gb	Ailystyried Biliau Preifat a Basiwyd

en-gb	Reconsideration of Private Bills rejected
cy-gb	Ailystyried Biliau Preifat a Wrthodwyd

en-gb	Further Detailed Senedd Consideration
cy-gb	Gwelliannau i Filiau Preifat

en-gb	Change of Promoter
cy-gb	Newid Hyrwyddwr

en-gb	Her Majesty’s and Duke of Cornwall’s Consent
cy-gb	Cydsyniad Ei Mawrhydi a Dug Cernyw

en-gb	Notification of Royal Assent to Private Acts of the Senedd
cy-gb	Hysbysu ynghylch Cydsyniad Brenhinol i Ddeddfau Preifat y Senedd

en-gb	Fall, Rejection or Withdrawal of Private Bills
cy-gb	Biliau Preifat yn Methu, yn Cael eu Gwrthod neu’n Cael eu Tynnu’n ôl

en-gb	26B Hybrid Acts of the Senedd
cy-gb	26B Deddfau Hybrid y Senedd

en-gb	Hybrid Bills
cy-gb	Biliau Hybrid

en-gb	Form and Introduction of Hybrid Bills
cy-gb	Ffurf Biliau Hybrid a Sut i’w Cyflwyno

en-gb	Documentation to Accompany a Hybrid Bill
cy-gb	Dogfennau i Gyd-fynd â Bil Hybrid

en-gb	Notification of the Introduction of a Hybrid Bill
cy-gb	Hysbysiad bod Bil Hybrid wedi’i gyflwyno

en-gb	Statements in relation to consultation
cy-gb	Datganiadau mewn perthynas ag ymgynghori

en-gb	Hybrid Bill Committees
cy-gb	Pwyllgorau Biliau Hybrid

en-gb	Appointing an assessor to consider objections
cy-gb	Penodi asesydd i ystyried gwrthwynebiadau

en-gb	Further Detailed Committee Consideration
cy-gb	Ystyriaeth Fanwl Bellach y Pwyllgor

en-gb	Further Detailed Senedd Consideration
cy-gb	Ystyriaeth Fanwl Bellach y Senedd

en-gb	Reconsideration of Hybrid Bills Passed
cy-gb	Ailystyried Biliau Hybrid a Basiwyd

en-gb	Amendments to Hybrid Bills
cy-gb	Gwelliannau i Filiau Hybrid

en-gb	Notification of Royal Assent to Hybrid Acts of the Senedd
cy-gb	Hysbysu ynghylch Cydsyniad Brenhinol i Ddeddfau Hybrid y Senedd

en-gb	Fall, Rejection or Withdrawal of Hybrid Bills
cy-gb	Biliau Hybrid yn Methu, yn Cael eu Gwrthod neu’n Cael eu Tynnu’n ôl

en-gb	Subordinate Legislation (Other than Subordinate Legislation Subject to Special Senedd Procedure)
cy-gb	Is-ddeddfwriaeth (ac eithrio Is-ddeddfwriaeth sy’n Ddarostyngedig i Weithdrefn Arbennig y Senedd)

en-gb	Explanatory Memoranda
cy-gb	Memoranda Esboniadol

en-gb	Motion for Annulment (Negative Resolution Procedure)
cy-gb	Cynnig ar gyfer Dirymu (Gweithdrefn Penderfyniad Negyddol)

en-gb	27.5  Motion for Approval (Positive Resolution Procedure)
cy-gb	27.5  Cynnig ar gyfer Cymeradwyo (Gweithdrefn Penderfyniad Cadarnhaol)

en-gb	27.9A  Draft Statutory Instruments to which paragraph 4 of Schedule 7 to the European Union (Withdrawal) Bill applies
cy-gb	27.9A  Offerynnau Statudol Drafft y mae paragraff 4 o Atodlen 7 i Fil yr Undeb Ewropeaidd (Ymadael) yn gymwys iddynt

en-gb	No Amendment of Instruments
cy-gb	Peidio â Diwygio Offerynnau

en-gb	Withdrawal of Instruments
cy-gb	Tynnu Offerynnau yn ôl

en-gb	Calculation of Days
cy-gb	Cyfrifo Dyddiau

en-gb	Other Motions in Respect of Instruments or Draft Instruments
cy-gb	Cynigion Eraill mewn Perthynas ag Offerynnau neu Offerynnau Drafft

en-gb	Application to Other Subordinate Legislation
cy-gb	Cymhwyso’r Rheol Sefydlog at Is-ddeddfwriaeth Arall

en-gb	Special Senedd Procedure
cy-gb	Gweithdrefn Arbennig y Senedd

en-gb	Consent in Relation to UK Parliament Bills
cy-gb	Cydsyniad mewn Perthynas â Biliau Senedd y DU

en-gb	UK Parliament Bills Making Provision Requiring the Senedd’s Consent
cy-gb	Biliau Senedd y DU sy’n Gwneud Darpariaeth y mae Angen Cydsyniad y Senedd ar ei chyfer

en-gb	Legislative Consent Memorandum
cy-gb	Memorandwm Cydsyniad Deddfwriaethol

en-gb	29.6  Legislative Consent Motion
cy-gb	29.6  Cynnig Cydsyniad Deddfwriaethol

en-gb	Notification in Relation to UK Parliament Bills
cy-gb	30 Hysbysu mewn Perthynas â Biliau Senedd y DU

en-gb	UK Parliament Bills Making Provision Requiring Notification to the Senedd
cy-gb	Biliau Senedd y DU sy’n Gwneud Darpariaeth y mae Angen Hysbysu’r Senedd yn ei chylch

en-gb	Written Statements in Relation to Relevant UK Parliament
cy-gb	Datganiadau Ysgrifenedig mewn Perthynas â Biliau Perthnasol Senedd y DU

en-gb	30A Consent in Relation to Statutory Instruments made by UK Ministers
cy-gb	30A Cydsyniad mewn Perthynas ag Offerynnau Statudol a Wneir gan Weinidogion y DU

en-gb	Subordinate Legislation made by UK Ministers Making Provision Requiring the Senedd’s Consent
cy-gb	Is-ddeddfwriaeth a Wneir gan Weinidogion y DU sy’n Gwneud Darpariaeth y mae Angen Cydsyniad y Senedd ar ei chyfer

en-gb	Statutory Instrument Consent Memorandum
cy-gb	Memorandwm Cydsyniad Offeryn Statudol

en-gb	Statutory Instrument Consent Motion
cy-gb	Cynnig Cydsyniad Offeryn Statudol

en-gb	Conforming with Acts of Parliament
cy-gb	Cydymffurfio â Deddfau Seneddol

en-gb	30B Statutory Instruments made by UK Ministers under the Act temporarily restricting the Senedd’s legislative competence or the Welsh Ministers’ executive competence
cy-gb	30B Offerynnau Statudol a wneir gan Weinidogion y DU o dan y Ddeddf sy'n cyfyngu ar gymhwysedd deddfwriaethol y Senedd neu gymhwysedd gweithredol Gweinidogion Cymru dros dro

en-gb	Regulations made by a Minister of the Crown under sections 109A and 80(8) of the Act
cy-gb	Rheoliadau a wneir gan un o Weinidogion y Goron o dan adrannau 109A ac 80(8) o'r Ddeddf

en-gb	Consent Decision Memorandum
cy-gb	Memorandwm Penderfyniad Cydsynio

en-gb	Consent Decision Motion
cy-gb	Cynnig Penderfyniad Cydsynio

en-gb	Consent Decision Motion
cy-gb	Cyfrifo Dyddiau

en-gb	30B.10  Written Statements
cy-gb	30B.10 Datganiadau Ysgrifenedig

en-gb	30B.11  Reports in Connection with Retained EU Law Restrictions
cy-gb	30B.11 Adroddiadau mewn Cysylltiad â Chyfyngiadau Cyfraith yr UE a Ddargedwir

en-gb	30C Notification in Relation to Statutory Instruments made by UK Ministers In devolved areas under the European Union (Withdrawal) Act 2018 not laid before the Senedd
cy-gb	30C Hysbysu mewn perthynas ag Offerynnau Statudol a wneir gan Weinidogion y DU mewn meysydd datganoledig o dan Ddeddf yr Undeb Ewropeaidd (Ymadael) 2018 na chânt eu gosod gerbron y Senedd.

en-gb	30C.1  Statutory Instruments Requiring Notification to the Senedd
cy-gb	30C.1  Offerynnau Statudol y mae angen hysbysu'r Senedd yn eu cylch

en-gb	30C.2  Written Statements in Relation to Relevant Statutory Instruments
cy-gb	30C.2  Datganiadau Ysgrifenedig mewn perthynas ag Offerynnau Statudol Perthnasol

en-gb	Reports of Proceedings
cy-gb	Adroddiadau ar y Trafodion

en-gb	Conduct of the Public
cy-gb	Ymddygiad y Cyhoedd

en-gb	Re-making, Revision and Suspension of Standing Orders
cy-gb	Ail-wneud y Rheolau Sefydlog, eu Diwygio a’u Hatal

en-gb	33.1  Re-making and Revision
cy-gb	Ail-wneud y Rheolau Sefydlog a’u Diwygio

en-gb	33.6  Suspension
cy-gb	33.6  Atal y Rheolau Sefydlog

en-gb	Emergency Procedures
cy-gb	Gweithdrefnau Brys

en-gb	34.2 Designated Temporary Presiding Officer
cy-gb	Llywydd Dros Dro Dynodedig

en-gb	34.5 Acting Chair of Plenary Meetings
cy-gb	34.5  Cadeirydd Dros Dro yn y CyfarfodyddLlawn

en-gb	34.9  Recall of the Senedd by the Presiding Officer
cy-gb	Y Llywydd yn adalw’r Senedd

en-gb	34.10  Quorum in Plenary
cy-gb	Cworwm yn y Cyfarfod Llawn

en-gb	34.11  Voting in Plenary
cy-gb	Pleidleisio yn y Cyfarfod Llawn

en-gb	34.14 A-D  Voting in Plenary
cy-gb	34.14 A-D Pleidleisio yn y Cyfarfo Llawn

en-gb	34.14 E-F Voting in Committee Meetings
cy-gb	34.14 E-F Pleidleisio mewn Pwyllgorau

en-gb	34.15  Accessibility of Plenary Meetings
cy-gb	34.15 Hygyrchedd Cyfarfodydd Llawn

en-gb	34.18  Oral Questions
cy-gb	34.18 Cwestiynau llafar

en-gb	34.19  Accessibility of Committee Meetings
cy-gb	34.19 Hygyrchedd Cyfarfodydd Pwyllgor

en-gb	34.22  Responsible Committee under Standing Order 21
cy-gb	34.22 Pwyllgor Cyfrifol o dan Reol Sefydlog 21

en-gb	In these Standing Orders:
cy-gb	Yn y Rheolau Sefydlog hyn:

en-gb	− “Member” means a Member of the Senedd returned either for a Senedd constituency or for a Senedd electoral region;
cy-gb	−ystyr “Aelod” yw Aelod o’r Senedd a etholwyd naill ai dros un o etholaethau’r Senedd neu dros un o ranbarthau etholiadol y Senedd;

en-gb	− “member of the government” means the First Minister, a Welsh Minister, the Counsel General or a Deputy Welsh Minister;
cy-gb	−ystyr “aelod o’r llywodraeth” yw Prif Weinidog Cymru, un o Weinidogion Cymru, y Cwnsler Cyffredinol neu un o Ddirprwy Weinidogion Cymru;

en-gb	− “Auditor General” means the Auditor General for Wales appointed under paragraph 1 of Schedule 8 to the Act;
cy-gb	−ystyr “Archwilydd Cyffredinol” yw Archwilydd Cyffredinol Cymru a benodir o dan baragraff 1 o Atodlen 8 i’r Ddeddf;

en-gb	− “a Bill” means a proposed Act of the Senedd as defined in section 107(2) of the Act;
cy-gb	−ystyr “Bil” yw Deddf arfaethedig y Senedd fel y’i diffinnir yn adran 107(2) o’r Ddeddf;

en-gb	−“Senedd year” means the period from 1 May in one year to 30 April in the following year;
cy-gb	−ystyr “blwyddyn Senedd” yw’r cyfnod rhwng 1 Mai yn y naill flwyddyn a 30 Ebrill yn y flwyddyn ganlynol;

en-gb	− “Clerk” means the Clerk of the Senedd appointed under section 26(1) of the Act;
cy-gb	−ystyr “Clerc” yw Clerc y Senedd a benodir o dan adran 26(1) o’r Ddeddf;

en-gb	− “the Commission” means the Senedd Commission as defined in section 27 of the Act;
cy-gb	−ystyr “y Comisiwn” yw Comisiwn y Senedd fel y’i diffinnir yn adran 27 o’r Ddeddf;

en-gb	− “Counsel General” means the Counsel General to the government appointed under section 49 of the Act;
cy-gb	−ystyr “Cwnsler Cyffredinol” yw Cwnsler Cyffredinol y llywodraeth a benodir o dan adran 49 o’r Ddeddf;

en-gb	− “an Act of the Senedd” means an Act of Senedd Cymru as defined in section 107(1) of the Act;
cy-gb	−ystyr “Deddfau’r Senedd” yw Deddf SeneddCymru fel y’i diffinnir yn adran 107(1) o’r Ddeddf;

en-gb	− “Deputy” means the Deputy Presiding Officer elected under section 25(1)(b) of the Act;
cy-gb	−ystyr “Dirprwy” yw'r Dirprwy Lywydd a etholir o dan adran 25(1)(b) o'r Ddeddf;

en-gb	−“working day” means any day unless it is:
cy-gb	−ystyr “diwrnod gwaith” yw unrhyw ddiwrnod ac eithrio:

en-gb	a Saturday or a Sunday;
cy-gb	−dydd Sadwrn neu ddydd Sul;

en-gb	Christmas Eve, Christmas Day, Maundy Thursday or Good Friday;
cy-gb	−Noswyl Nadolig, Dydd Nadolig, Dydd Iau Cablyd neu Ddydd Gwener y Groglith;

en-gb	a day which is a bank holiday in Wales under the Banking and Financial Dealings Act 1971;
cy-gb	−diwrnod sy’n ŵyl banc yng Nghymru o dan Ddeddf Bancio a Thrafodion Ariannol 1971;

en-gb	or  a day appointed for public thanksgiving or mourning.
cy-gb	neu −diwrnod sydd wedi’i neilltuo ar gyfer diolchgarwch neu alar cyhoeddus.

en-gb	− “the Act” means the Government of Wales Act 2006;
cy-gb	−ystyr “y Ddeddf” yw Deddf Llywodraeth Cymru 2006;

en-gb	− “a Senedd” means the period from a Senedd election to dissolution;
cy-gb	−ystyr “Senedd” yw’r cyfnod rhwng etholiad y Senedd a diddymu’r Senedd;

en-gb	− “Deputy Welsh Minister” means a Member appointed under section 50(1) of the Act;
cy-gb	−ystyr “un o Ddirprwy Weinidogion Cymru” yw Aelod a benodir o dan adran 50(1) o’r Ddeddf;

en-gb	− “First Minister” means the Member appointed under section 46(1) of the Act;
cy-gb	−ystyr “Prif Weinidog Cymru” yw'r Aelod a benodir o dan adran 46(1) o'r Ddeddf;

en-gb	− “government” means Welsh Government, as defined in section 45(1) of the Act;
cy-gb	−ystyr “llywodraeth” yw Llywodraeth Cymru, fel y’i diffinnir yn adran 45(1) o’r Ddeddf;

en-gb	− “laid” means laid in accordance with Standing Order 15;
cy-gb	−ystyr “wedi’u gosod” yw wedi’u gosod yn unol â Rheol Sefydlog 15;

en-gb	− “non-sitting week” means a week in which the Senedd does not sit in plenary;
cy-gb	−ystyr “wythnos pan na fydd y Senedd yn eistedd” yw wythnos pan na fydd y Senedd yn eistedd mewn cyfarfod llawn.

en-gb	− “Ombudsman” means the Public Services Ombudsman for Wales appointed under the Public Services Ombudsman (Wales) Act 2005;
cy-gb	−ystyr “Ombwdsmon” yw Ombwdsmon Gwasanaethau Cyhoeddus (Cymru) a benodir o dan Ddeddf Ombwdsmon Gwasanaethau Cyhoeddus (Cymru) 2005;

en-gb	−“published” means publication on the Senedd website as a minimum requirement;
cy-gb	−ystyr “wedi’u cyhoeddi” yw cyhoeddi ar wefan y Senedd o leiaf;

en-gb	−“the Senedd” means Senedd Cymru or the Welsh Parliament;
cy-gb	−ystyr “y Senedd” yw Senedd Cymru neu Welsh Parliament;

en-gb	−“Senedd election” means a general election held under the Act;
cy-gb	−ystyr “etholiad y Senedd” yw etholiad cyffredinol a gynhelir o dan y Ddeddf;

en-gb	−“Senedd proceedings” means any proceedings of the Senedd, any committee of the Senedd or a sub-committee of such a committee;
cy-gb	−ystyr “trafodion y Senedd” yw unrhyw drafodion i’r Senedd, i unrhyw un o bwyllgorau'r Senedd neu i is-bwyllgor pwyllgor o'r fath;

en-gb	−“sitting week” means a week in which the Senedd sits in plenary;
cy-gb	−ystyr “wythnos eistedd” yw wythnos pryd y bydd y Senedd yn eistedd mewn cyfarfod llawn;

en-gb	−“subordinate legislation” means an Order in Council, order, rule, regulation, scheme, warrant, bye-law and other instrument made or to be made under any Act of the Senedd, Act of the UK Parliament or Senedd Measure, or made or to be made under subordinate legislation;
cy-gb	−ystyr “is-ddeddfwriaeth” yw Gorchmynion yn y Cyfrin Gyngor, gorchmynion, rheolau, rheoliadau, cynlluniau, gwarantau, is-ddeddfau ac offerynnau eraill a wnaed neu sydd i'w gwneud o dan unrhyw un o Ddeddfau Senedd y DU neu Ddeddf  y Senedd, neu a wnaed neu sydd i'w gwneud o dan is-ddeddfwriaeth;

en-gb	−“the Supreme Court” means the Supreme Court of the United Kingdom established under section 23(1) of the Constitutional Reform Act 2005;
cy-gb	−ystyr “y Goruchaf Lys” yw Goruchaf Lys y Deyrnas Unedig a sefydlwyd o dan adran 23(1) o Ddeddf Diwygio Cyfansoddiadol 2005;

en-gb	−“Welsh Minister” means any Member appointed as a Welsh Minister under section 48(1) of the Act;
cy-gb	−ystyr “un o Weinidogion Cymru” yw unrhyw Aelod a benodir yn un o

en-gb	−“the Welsh Ministers” is to be construed in accordance with section 45(2) of the Act;
cy-gb	−mae “Gweinidogion Cymru” i’w ddehongli yn unol ag adran 45(2) o’r Ddeddf;   Weinidogion Cymru o dan adran 48(1) o’r Ddeddf;

en-gb	1. STANDING ORDER 1 – Members
cy-gb	1.RHEOL SEFYDLOG 1 – Aelodau

en-gb	When the oath of allegiance is taken, or the corresponding affirmation made, under section 23 of the Act, it must be taken or made before the Clerk, in public or in private.
cy-gb	Pan dyngir y llw teyrngarwch, neu pan roddir y cadarnhad cyfatebol, o dan adran 23 o’r Ddeddf, rhaid iddo gael ei dyngu neu ei roi gerbron y Clerc, yn gyhoeddus neu yn breifat.

en-gb	When a member of the government takes:
cy-gb	Pan fydd aelod o’r llywodraeth:

en-gb	the official oath, or makes the corresponding affirmation;
cy-gb	yn tyngu’r llw swyddogol, neu yn rhoi’r cadarnhad cyfatebol;

en-gb	the oath of allegiance, or makes the corresponding affirmation,
cy-gb	yn tyngu’r llw teyrngarwch, neu yn rhoi’r cadarnhad cyfatebol,

en-gb	under section 55 of the Act, he or she must, within one working day, notify the Clerk in writing that he or she has done so.
cy-gb	o dan adran 55 o’r Ddeddf, rhaid iddo hysbysu’r Clerc yn ysgrifenedig o fewn un diwrnod gwaith ei fod wedi gwneud hynny.

en-gb	For the purposes of the Act, a political group is:
cy-gb	At ddibenion y Ddeddf, grŵp gwleidyddol yw:

en-gb	a group of Members belonging to the same registered political party having at least three Members in the Senedd;
cy-gb	grŵp o Aelodau sy’n perthyn i’r un blaid wleidyddol gofrestredig a chanddo o leiaf dri Aelod yn y Senedd;

en-gb	or   three or more Members who, not being members of a registered political party included in Standing Order 1.3(i), have notified the Presiding Officer of their wish to be regarded as a political group.
cy-gb	neu tri neu fwy o Aelodau sydd, a hwythau heb fod yn aelodau o blaid wleidyddol gofrestredig a gynhwysir yn Rheol Sefydlog 1.3(i), wedi hysbysu’r Llywydd eu bod yn dymuno cael eu trin fel grŵp gwleidyddol.

en-gb	The Presiding Officer must decide any question as to whether any Member belongs to a political group or as to which political group he or she belongs.
cy-gb	Y Llywydd sydd i benderfynu ar unrhyw gwestiwn ynghylch a yw unrhyw Aelod yn perthyn i grŵp gwleidyddol neu i ba grŵp gwleidyddol y mae’n perthyn.

en-gb	The Commission must, from time to time, determine the amount of the reduction in the salary of a Member required by section 21 of the Act.
cy-gb	Rhaid i’r Comisiwn benderfynu o dro i dro ar swm y gostyngiad i gyflog Aelod sy’n ofynnol yn ôl adran 21 o’r Ddeddf.

en-gb	The Commission must lay before the Senedd and publish any determination made under Standing Order 1.5 as soon as reasonably practicable after it has been made.
cy-gb	Rhaid i’r Comisiwn osod gerbron y Senedd a chyhoeddi unrhyw benderfyniad a wneir o dan Reol Sefydlog 1.5 cyn gynted ag y bo’n rhesymol ymarferol ar ôl i’r penderfyniad gael ei wneud.

en-gb	The Senedd must, on a motion proposed by the Commission, elect Trustees to the Senedd Members' Pension Scheme in accordance with the Scheme Rules.
cy-gb	Ar gynnig a wneir gan y Comisiwn, rhaid i’r Senedd ethol Ymddiriedolwyr i Gynllun Pensiwn Aelodau y Senedd yn unol â Rheolau’r Cynllun.

en-gb	A Member may resign his or her seat in the Senedd by giving notice in writing to the Presiding Officer.
cy-gb	Caiff Aelod ymddiswyddo o’i sedd yn y Senedd drwy roi hysbysiad ysgrifenedig i’r Llywydd.

en-gb	For the purposes of section 10 of the Act, a vacancy occurs when the Presiding Officer receives a notice of resignation in accordance with Standing Order 1.8, or otherwise when the Presiding Officer declares that the seat has become vacant.
cy-gb	At ddibenion adran 10 o’r Ddeddf, mae swydd yn wag pan fydd y Llywydd yn cael hysbysiad o ymddiswyddiad yn unol â Rheol Sefydlog 1.8, neu fel arall pan fydd y Llywydd yn datgan bod y sedd wedi dod yn wag.

en-gb	The Senedd must make a code or protocol, to be drafted by the committee responsible for the functions specified in Standing Order 22, in accordance with section 36(6) of the Act, about the different roles and responsibilities of constituency Members and regional Members.
cy-gb	Rhaid i’r Senedd wneud cod neu brotocol, i’w ddrafftio gan y pwyllgor sy’n gyfrifol am y swyddogaethau a ragnodir yn Rheol Sefydlog 22, yn unol ag adran 36(6) o’r Ddeddf, ynglŷn â rolau a chyfrifoldebau gwahanol Aelodau etholaeth ac Aelodau rhanbarthol.

en-gb	The code or protocol must include provision in line with the following five key principles and the Annex to Standing Order 1:
cy-gb	Rhaid i’r cod neu’r protocol gynnwys darpariaeth yn unol â’r pum egwyddor allweddol ganlynol a’r Atodiad i Reol Sefydlog 1:

en-gb	all Members have a duty to be accessible to the people of the areas for which they have been elected to serve and to represent their interests conscientiously;
cy-gb	mae pob Aelod o dan ddyletswydd i fod yn hygyrch i bobl yr ardaloedd y maent wedi’u hethol i’w gwasanaethu ac i gynrychioli eu buddiannau yn gydwybodol;

en-gb	in approaching the Member of their choice, the wishes of constituents and/or the interests of a constituency or locality are of paramount importance;
cy-gb	wrth iddynt droi at eu dewis Aelod, dymuniadau’r etholwyr a/neu fuddiannau’r etholaeth neu’r ardal sydd o’r pwys pennaf;

en-gb	all Members have equal status;
cy-gb	mae gan bob Aelod statws cyfartal;

en-gb	Members should not misrepresent the basis on which they are elected nor the area they serve;
cy-gb	ni ddylai Aelodau gamliwio ar ba sail y maent wedi’u hethol na pha ardal y maent yn ei gwasanaethu;

en-gb	no Member should deal with a constituency case or constituency issue that is not within his or her constituency or region (as the case may be), unless by prior agreement.
cy-gb	ni ddylai Aelod ymdrin ag achos etholaeth neu fater etholaeth nad yw o fewn ei etholaeth neu ei ranbarth (yn ôl fel y digwydd), oni bai y cytunwyd ar hynny ymlaen llaw.

en-gb	STANDING ORDER 1 – Members:
cy-gb	RHEOL SEFYDLOG 1 – Aelodau:

en-gb	Provision to be included in the code or protocol prepared under Standing Order 1.10 and in accordance with section 36(6) of the Act
cy-gb	Y ddarpariaeth sydd i’w chynnwys yn y cod neu’r protocol a baratoir yn unol â Rheol Sefydlog 1.10 ac yn unol ag adran 36(6) o’r Ddeddf

en-gb	1.Provision for regional and constituency Members to describe themselves accurately and for requirements regarding the use of Senedd  resources, for example, stationery.
cy-gb	Darpariaeth i’r Aelodau rhanbarthol a’r Aelodau etholaeth eu disgrifio’u hunain yn gywir ac ar gyfer gofynion ynglŷn â defnyddio adnoddau’r Senedd, er enghraifft, deunyddiau swyddfa.

en-gb	2.Provision for Members to be able to take up a matter affecting the constituency or region for which they were elected whilst ensuring that courtesy is shown on matters affecting more than one constituency.
cy-gb	Darpariaeth i’r Aelodau ymgymryd â mater sy’n effeithio ar yr etholaeth neu’r rhanbarth y’u hetholwyd iddi neu iddo gan sicrhau cwrteisi ar yr un pryd o ran materion sy’n effeithio ar fwy nag un etholaeth.

en-gb	3.Provision to protect the right of a constituent to approach his or her constituency Member, and/or any of the four regional Members elected in his or her region.
cy-gb	Darpariaeth i ddiogelu hawl etholwr i droi at ei Aelod etholaeth a/neu unrhyw un o’r pedwar Aelod rhanbarthol a etholwyd yn rhanbarth yr etholwr.

en-gb	4.Provision to ensure that any Member is entitled to raise with the relevant member of the government a matter on behalf of a constituent in the area (constituency or region) for which they were elected.
cy-gb	Darpariaeth i sicrhau bod gan unrhyw Aelod yr hawl i godi mater gyda’r aelod perthnasol o’r llywodraeth ar ran etholwr yn yr ardal (yr etholaeth neu’r rhanbarth) y’i hetholwyd iddi.

en-gb	5.Provision reflecting the expectation that Members will work throughout the area (constituency or region) for which they were elected.
cy-gb	Darpariaeth yn adlewyrchu’r disgwyliad y bydd yr Aelodau yn gweithio ledled yr ardal (yr etholaeth neu’r rhanbarth) y’i hetholwyd iddi.

en-gb	6.Provision for notifying Members about official school visits to the Senedd organised by the Commission.
cy-gb	Darpariaeth ar gyfer hysbysu’r Aelodau am yr ysgolion sy’n ymweld yn swyddogol â’r Senedd, a’r ymweliadau hynny wedi’u trefnu gan y Comisiwn.

en-gb	7.Provision to guide the way in which telephone enquiries from members of the public to the Senedd’s switchboard, seeking to contact a Member, are dealt with.
cy-gb	Darpariaeth i lywio sut yr ymdrinnir ag ymholiadau ffôn i switsfwrdd y Senedd gan aelodau o’r cyhoedd sy’n ceisio cysylltu ag Aelod.

en-gb	8.Provision that Members should ensure that staff working for them, both within the Senedd and locally, including others working on their behalf with constituents, are aware of and act in accordance with Standing Order 1.10 and any code or protocol drawn up as a result of it.
cy-gb	Darpariaeth y dylai’r Aelodau sicrhau bod y staff sy’n gweithio iddynt, yn y Senedd ac yn lleol, gan gynnwys eraill sy’n gweithio ar eu rhan gydag etholwyr, yn ymwybodol o Reol Sefydlog 1.10 ac unrhyw god neu brotocol a lunnir o ganlyniad iddi, a’u bod yn gweithredu yn unol â hwy.

en-gb	9.Provision for any complaint against a Member in respect of the code or protocol to be referred to the committee responsible for the functions specified in Standing Order 22.
cy-gb	Darpariaeth i unrhyw gŵyn yn erbyn Aelod mewn perthynas â’r cod neu’r protocol gael ei chyfeirio at y pwyllgor sy’n gyfrifol am y swyddogaethau a ragnodir yn Rheol Sefydlog 22.

en-gb	2.STANDING ORDER 2 – Financial and Other Interests of Members
cy-gb	2.RHEOL SEFYDLOG 2 – Buddiannau Ariannol a Buddiannau Eraill yr Aelodau

en-gb	Registration of Financial and Other Interests
cy-gb	Cofrestru Buddiannau Ariannol a Buddiannau Eraill

en-gb	The Presiding Officer must maintain and publish a Register of Interests of Members and copies must be available for inspection by Members and by the public.
cy-gb	Rhaid i’r Llywydd gadw a chyhoeddi Cofrestr o Fuddiannau'r Aelodau, a rhaid bod copïau ar gael i'r Aelodau a'r cyhoedd eu harchwilio.

en-gb	The interests set out in the Annex to Standing Order 2 must be registered in the Register of Interests by completion of a form prescribed by the Presiding Officer.
cy-gb	Rhaid i’r buddiannau a nodir yn yr Atodiad i Reol Sefydlog 2 gael eu cofrestru yn y Gofrestr Fuddiannau drwy lenwi ffurflen a ragnodir gan y Llywydd.

en-gb	Within eight weeks of a Member taking the oath of allegiance or making the corresponding affirmation, he or she must complete the form prescribed by the Presiding Officer, setting out all the particulars of the interests required to be registered by Standing Order 2;
cy-gb	Cyn pen wyth wythnos ar ôl i Aelod dyngu’r llw teyrngarwch neu roi’r cadarnhad cyfatebol, rhaid iddo lenwi'r ffurflen a ragnodir gan y Llywydd, gan nodi holl fanylion y buddiannau y mae'n ofynnol eu cofrestru o dan Reol Sefydlog 2;

en-gb	and must sign the form and deliver it to the Clerk.
cy-gb	a rhaid i’r Aelod lofnodi’r ffurflen a’i chyflwyno i’r Clerc.

en-gb	Within four weeks of any change occurring, a Member must notify the Presiding Officer of the change in his or her registered interests by completing the form prescribed by the Presiding Officer and must sign the form and deliver it to the Clerk.
cy-gb	Cyn pen pedair wythnos ar ôl i unrhyw newid ddigwydd, rhaid i Aelod hysbysu'r Llywydd am y newid yn ei fuddiannau cofrestredig drwy lenwi'r ffurflen a ragnodir gan y Llywydd, a rhaid i’r Aelod lofnodi’r ffurflen a’i chyflwyno i’r Clerc.

en-gb	A Member may deliver the form referred to in Standing Order 2.3 or 2.4 by taking it to the Clerk or arranging for another person to do so or by post, but the form is not to be regarded as having been delivered until it is received by the Clerk.
cy-gb	Caiff Aelod gyflwyno'r ffurflen y cyfeirir ati yn Rheol Sefydlog 2.3 neu 2.4 drwy fynd â hi at y Clerc neu drwy drefnu i berson arall wneud hynny neu ei hanfon drwy'r post, ond rhaid peidio â barnu bod y ffurflen wedi’i chyflwyno nes i’r Clerc ei chael.

en-gb	Declaration of Registrable Interests before Taking Part in Any Senedd Proceedings
cy-gb	Datgan Buddiannau Cofrestradwy cyn Cymryd Rhan mewn Unrhyw Drafodion yn y Senedd

en-gb	In the circumstances specified in Standing Order 2, before taking part in any Senedd proceedings, a Member must make an oral declaration of any financial interest which he or she has, or may be expecting to have, or which, to the Member’s knowledge, the Member’s partner or any dependent child of the Member has, or may be expecting to have in any matter arising in those proceedings.
cy-gb	Yn yr amgylchiadau a bennir yn Rheol Sefydlog 2, cyn cymryd rhan mewn unrhyw drafodion yn y Senedd, rhaid i Aelod ddatgan ar lafar unrhyw fuddiant ariannol sydd ganddo, neu y gall fod yn disgwyl ei gael, neu, hyd y gŵyr yr Aelod, unrhyw fuddiant ariannol sydd gan bartner yr Aelod neu unrhyw blentyn dibynnol sydd gan yr Aelod, neu y gallant fod yn disgwyl ei gael, mewn unrhyw fater sy’n codi yn y trafodion hynny.

en-gb	An oral declaration under Standing Order 2.6 must be made in relation to any interest which is specified in paragraph 5 of the Annex to Standing Order 2 if a particular decision in those proceedings might result in a direct financial advantage to the Member, or, to the Member’s knowledge, the Member’s partner or any dependent child of the Member, greater than that which might accrue to the electorate generally.
cy-gb	Rhaid i ddatganiad llafar o dan Reol Sefydlog 2.6 gael ei wneud mewn perthynas ag unrhyw fuddiant a bennir ym mharagraff 5 o'r Atodiad i Reol Sefydlog 2 os gallai penderfyniad penodol yn y trafodion hynny arwain at fantais ariannol uniongyrchol i'r Aelod, neu, hyd y gŵyr yr Aelod, i bartner yr Aelod neu unrhyw blentyn dibynnol sydd gan yr Aelod, a fyddai'n fwy na’r fantais a allai ddod i ran etholwyr yn gyffredinol.

en-gb	A Member must not advocate or initiate any cause or matter on behalf of any body or individual in any Senedd proceedings, or urge any other Member to advocate or initiate any cause or matter in any such proceedings, in return for any payment or benefit in kind, direct or indirect, which the Member, or to the Member’s knowledge his or her partner or any dependent child of the Member, has received or expects to receive.
cy-gb	Rhaid i Aelod beidio â chychwyn na dadlau o blaid unrhyw achos neu fater ar ran unrhyw gorff neu unigolyn mewn unrhyw drafodion yn y Senedd, nac annog unrhyw Aelod arall i gychwyn neu ddadlau o blaid unrhyw achos neu fater mewn unrhyw drafodion o’r fath, yn gyfnewid am unrhyw dâl neu fudd mewn da, boed yn uniongyrchol neu’n anuniongyrchol, y mae'r Aelod, neu, hyd y gŵyr yr Aelod, ei bartner neu unrhyw blentyn dibynnol sydd gan yr Aelod, wedi'i gael neu'n disgwyl ei gael.

en-gb	Where a Member is required under Standing Order 2.6 to declare an interest in a matter before taking part in any Senedd proceedings, that Member must not vote on any proposal relating to that matter in those proceedings.
cy-gb	Os yw’n ofynnol o dan Reol Sefydlog 2.6 i Aelod ddatgan buddiant mewn mater cyn cymryd rhan mewn unrhyw drafodion yn y Senedd, rhaid i’r Aelod hwnnw beidio â phleidleisio ar unrhyw gynnig sy'n ymwneud â'r mater hwnnw yn y trafodion hynny.

en-gb	Standing Order 2.9 does not apply in relation to the exercise of a casting vote under Standing Order 6.20.
cy-gb	Nid yw Rheol Sefydlog 2.9 yn gymwys mewn perthynas ag arfer pleidlais fwrw o dan Reol Sefydlog 6.20.

en-gb	[This Standing Order was removed by resolution in Plenary on 2 October 2013]
cy-gb	[Dilëwyd y Rheol Sefydlog hon drwy benderfyniad y Senedd ar 02 Hydref 2013]

en-gb	[This Standing Order was removed by resolution in Plenary on 17 June 2015 and came into effect on 1 September 2015]
cy-gb	[Dilëwyd y Rheol Sefydlog drwy benderfyniad y Senedd ar 17.06.15a ddaeth i rym ar 01.09.15]

en-gb	STANDING ORDER 2 – Financial and Other Interests of Members:
cy-gb	RHEOL SEFYDLOG 2 – Buddiannau Ariannol a Buddiannau Eraill yr Aelodau:

en-gb	The interests which are to be registered in the Register of Interests of Members and which for the purposes of Standing Order 2.6 are to be declared before taking part in any Senedd proceedings.
cy-gb	Y buddiannau sydd i’w cofrestru yng Nghofrestr Buddiannau’r Aelodau ac sydd, at ddibenion Rheol Sefydlog 2.6, i’w datgan cyn cymryd rhan mewn unrhyw drafodion yn y Senedd.

en-gb	Members should, in listing their registrable interests, have regard to any relevant resolutions, codes of practice or guidance notes which the Senedd may have adopted on this matter.
cy-gb	Wrth restru eu buddiannau cofrestradwy, dylai’r Aelodau roi sylw i unrhyw benderfyniadau, codau ymarfer neu nodiadau cyfarwyddyd perthnasol y gall y Senedd fod wedi’u mabwysiadu yn hyn o beth.

en-gb	Any remunerated activity in the areas of public relations and political advice and consultancy relating to the functions of the Senedd must be included in that part of the register relating to remunerated employment, office or profession.
cy-gb	Rhaid i unrhyw weithgarwch y ceir tâl amdano ym meysydd cysylltiadau cyhoeddus a chynghori ac ymgynghori gwleidyddol mewn perthynas â swyddogaethau’r Senedd, gael ei gynnwys yn y rhan honno o’r gofrestr sy’n ymwneud â chyflogaeth, swydd neu broffesiwn am dâl.

en-gb	Such activity includes any action connected with any Senedd proceedings, sponsoring of functions in the Senedd buildings, and making representations to the government, or any member of that government or of its staff.
cy-gb	Mae’r cyfryw weithgarwch yn cynnwys unrhyw weithgarwch sy'n gysylltiedig ag unrhyw rai o drafodion y Senedd, noddi digwyddiadau yn adeiladau’r Senedd, a chyflwyno sylwadau i’r llywodraeth neu i unrhyw aelod o’r llywodraeth honno neu i’w staff.

en-gb	The majority of the interests specified in the categories below include a reference to interests independently possessed by or given to the partner or any dependent childof the Member, and these must also be registered if such interests are known to the Member.
cy-gb	Mae mwyafrif y buddiannau a bennir yn y categorïau isod yn cynnwys cyfeiriad at fuddiannau y meddir arnynt yn annibynnol gan bartner yr Aelod neu unrhyw blentyn dibynnol sydd gan yr Aelod neu a roddir iddynt, a rhaid cofrestru’r rhain hefyd os yw'r buddiannau hynny yn hysbys i'r Aelod.

en-gb	For the purposes of the registration and declaration of interests under Standing Order 2 specified in this Annex:
cy-gb	At ddibenion cofrestru a datgan buddiannau o dan Reol Sefydlog 2 a bennir yn yr Atodiad hwn:

en-gb	a Member's partner means a spouse, civil partner or one of a couple whether of the same sex or of the opposite sex who although not married to each other are living together and treat each other as spouses;
cy-gb	ystyr partner Aelod yw priod neu bartner sifil iddo neu un o gwpl, pa un ai o’r un rhyw neu o’r rhyw arall, sy’n byw gyda’i gilydd, er nad ydynt yn briod, ac sy’n trin ei gilydd fel dau briod;

en-gb	a dependent child is any person who, at the time of registration is under the age of sixteen or is under the age of nineteen and receiving full-time education by attendance at a recognised educational establishment and is:
cy-gb	ystyr plentyn dibynnol yw unrhyw berson sydd, pan gofrestrir y buddiant, yn iau nag un ar bymtheng mlwydd oed neu yn iau na phedair ar bymtheng mlwydd oed ac yn derbyn addysg llawn amser drwy fynychu sefydliad addysgol cydnabyddedig ac:

en-gb	a child of the Member;
cy-gb	sy’n blentyn i’r Aelod;

en-gb	a step-child of the Member by marriage or by civil partnership;
cy-gb	sy’n llysblentyn i’r Aelod drwy briodas neu drwy bartneriaeth sifil;

en-gb	a child legally adopted by the Member;
cy-gb	sy’n blentyn a fabwysiadwyd yn gyfreithiol gan yr Aelod;

en-gb	a child whom the Member intends legally to adopt;
cy-gb	(ch)  sy’n blentyn y mae’r Aelod yn bwriadu ei fabwysiadu yn gyfreithiol;

en-gb	a child who, for at least the previous six calendar months, has been financially supported by the Member.
cy-gb	sy’n blentyn y bu’r Aelod yn ei gefnogi yn ariannol am o leiaf y chwe mis calendr blaenorol.

en-gb	The Registrable Interests
cy-gb	Y Buddiannau Cofrestradwy

en-gb	5.The registrable interests are:
cy-gb	Dyma’r buddiannau cofrestradwy:

en-gb	remunerated directorships held by the Member or, to the Member's knowledge, the Member's partner or any dependent child of the Member, in public and private companies including directorships which are individually unremunerated but where remuneration is paid through another company in the same group;
cy-gb	swyddi cyfarwyddwyr am dâl a ddelir gan yr Aelod neu, hyd y gŵyr yr Aelod, gan bartner yr Aelod neu gan unrhyw blentyn dibynnol i'r Aelod, mewn cwmnïau cyhoeddus a phreifat gan gynnwys swyddi cyfarwyddwyr na thelir cyflog iddynt yn unigol ond lle telir cyflog drwy gwmni arall yn yr un grŵp;

en-gb	employment, office, trade, profession or vocation (apart from membership of the Senedd) for which the Member or, to the Member's knowledge, the Member's partner, is remunerated, or in which the Member or, to the Member's knowledge, the Member's partner or any dependent child of the Member over the age of sixteen, has any pecuniary interest, including the receipt of any public funds;
cy-gb	cyflogaeth, swydd, masnach, proffesiwn neu alwedigaeth (ac eithrio aelodaeth o’r Senedd) y mae’r Aelod neu, hyd y gŵyr yr Aelod, y mae partner yr Aelod yn cael tâl amdanynt, neu y mae gan yr Aelod neu, hyd y gŵyr yr Aelod, y mae gan bartner yr Aelod neu unrhyw blentyn dibynnol i'r Aelod sy'n hŷn nag un ar bymtheg mlwydd oed, unrhyw fuddiant ariannol ynddynt, gan gynnwys derbyn unrhyw arian cyhoeddus;

en-gb	the names of clients when the interests referred to in paragraphs (i) and (ii) above include services by the Member or, to the Member's knowledge, the Member's partner or any dependent child of the Member over the age of sixteen, which arise out of, or are related in any manner to, his or her membership of the Senedd;
cy-gb	enwau cleientiaid pan fydd y buddiannau y cyfeirir atynt ym mharagraffau (i) a (ii) uchod yn cynnwys gwasanaethau gan yr Aelod neu, hyd y gŵyr yr Aelod, gan bartner yr Aelod neu gan unrhyw blentyn dibynnol i'r Aelod sy’n hŷn nag un ar bymtheng mlwydd oed, sy’n deillio o’i aelodaeth o’r Senedd, neu sy’n gysylltiedig â hynny mewn unrhyw fodd;

en-gb	gifts, hospitality, material benefits or advantage above a value specified in any resolution of the Senedd received by the Member or, to the Member’s knowledge, the Member's partner or any dependent child of the Member, from any company, organisation or person which arise out of, or are related in any manner to, membership of the Senedd;
cy-gb	rhoddion, lletygarwch, buddion materol neu fantais faterol y mae eu gwerth yn uwch na’r hyn a ragnodir mewn unrhyw benderfyniad gan y Senedd, a dderbynnir gan yr Aelod neu, hyd y gŵyr yr Aelod, gan bartner yr Aelod neu unrhyw blentyn dibynnol i'r Aelod, oddi wrth gwmni, sefydliad neu berson ac sy'n deillio o aelodaeth o’r Senedd neu’n sy'n gysylltiedig â hynny mewn unrhyw fodd;

en-gb	any remuneration or other material benefit which a Member or, to the Member's knowledge, the Member's partner or any dependent child of the Member, receives from any public or private company or other body which, to the Member’s knowledge, has tendered for, is tendering for, or has, a contract with the Senedd Commission or the Welsh Government;
cy-gb	unrhyw dâl neu fudd materol arall y mae’r Aelod neu, hyd y gŵyr yr Aelod, y mae partner yr Aelod neu unrhyw blentyn dibynnol i'r Aelod yn ei gael oddi wrth unrhyw gwmni preifat neu gyhoeddus neu unrhyw gorff arall, hyd y gŵyr yr Aelod, sydd wedi tendro, neu sy’n tendro, am gontract gyda Chomisiwn y Senedd neu Lywodraeth Cymru, neu sy'n meddu ar gontract o’r fath;

en-gb	financial sponsorship (a) as a candidate for election to the Senedd, where to the knowledge of the Member the sponsorship in any case exceeds 25 per cent of the candidate’s election expenses, or (b) as a Member of the Senedd by any person or organisation.
cy-gb	nawdd ariannol (a) fel ymgeisydd i’w ethol i’r Senedd, pan fydd y nawdd mewn unrhyw achos, hyd y gŵyr yr Aelod, yn fwy na 25 y cant o gostau etholiad yr ymgeisydd, neu (b) fel Aelod o’r Senedd oddi wrth unrhyw unigolyn neu sefydliad.

en-gb	In registering such an interest, a Member must state whether any such sponsorship includes any payment to the Member or any material benefit or advantage;
cy-gb	Wrth gofrestru buddiant o’r fath, rhaid i’r Aelod ddatgan a yw unrhyw nawdd o’r fath yn cynnwys unrhyw daliad i’r Aelod neu unrhyw fudd materol neu fantais faterol;

en-gb	subject to any resolution of the Senedd, overseas visits made by the Member or, to the Member's knowledge, the Member's partner or any dependent child of the Member, which arise out of, or are related in any manner to, membership of the Senedd where the cost of any such visit has not been wholly borne by the Member or from funds provided by the Senedd or by Parliament or by any organisation of which the Senedd is a member;
cy-gb	yn ddarostyngedig i unrhyw benderfyniad gan y Senedd, ymweliadau tramor a wneir gan yr Aelod neu, hyd y gŵyr yr Aelod, gan bartner yr Aelod neu unrhyw blentyn dibynnol i'r Aelod, sy’n deillio o’i aelodaeth o’r Senedd neu sy’n gysylltiedig â hynny mewn unrhyw fodd pan na fydd cost unrhyw ymweliad o’r fath wedi’i dalu’n llwyr gan yr Aelod neu ag arian a ddarparwyd gan y Senedd neu gan Senedd y Deyrnas Unedig neu unrhyw sefydliad y mae’r Senedd yn aelod ohono;

en-gb	any land and property of the Member or, to the Member's knowledge, the Member's partner or any dependent child of the Member, which has a substantial value as specified in any resolution of the Senedd or from which a substantial income is derived other than any home used for the personal residential purposes of the Member, the Member's partner or any dependent child of the Member;
cy-gb	unrhyw dir ac eiddo i'r Aelod neu, hyd y gŵyr yr Aelod, tir neu eiddo i bartner yr Aelod neu i unrhyw blentyn dibynnol i'r Aelod, y mae iddo werth sylweddol fel y’i rhagnodwyd mewn unrhyw benderfyniad gan y Senedd neu y ceir incwm sylweddol ohono, ac eithrio unrhyw gartref a ddefnyddir at ddibenion preswylfa bersonol gan yr Aelod, partner yr Aelod neu unrhyw blentyn dibynnol i’r Aelod;

en-gb	the names of companies or other bodies in which the Member has, either alone or with or on behalf of the Member's partner or any dependent child of the Member, a beneficial interest, or in which, to the Member's knowledge, the Member's partner or a dependent child of the Member has a beneficial interest, in shareholdings of a market value greater than one per cent of the issued share capital, or less than one per cent but more than an amount specified in any resolution of the Senedd;
cy-gb	enwau cwmnïau neu gyrff eraill y mae gan yr Aelod, naill ai ar ei ben ei hun neu gyda phartner yr Aelod neu unrhyw blentyn dibynnol i'r Aelod, neu ar eu rhan hwy, fuddiant llesiannol ynddynt, neu, hyd y gŵyr yr Aelod, y mae gan bartner yr Aelod neu unrhyw blentyn dibynnol i'r Aelod fuddiant llesiannol ynddynt, mewn cyfranddaliadau y mae eu gwerth ar y farchnad yn fwy nag un y cant o’r cyfalaf cyfranddaliadol a ddyroddwyd, neu’n llai nag un y cant ond yn fwy na swm a ragnodwyd mewn unrhyw benderfyniad gan y Senedd;

en-gb	paid or unpaid membership or chairmanship by the Member or, to the Member's knowledge, the Member's partner or any dependent child of the Member, of any body funded in whole or in part out of funds provided by the Senedd  Commission or the Welsh Government, where the Member knows, or ought to have known, of the Senedd  Commission or Welsh Government funding.
cy-gb	aelodaeth neu gadeiryddiaeth gyda thâl neu’n ddi-dâl a ddelir gan yr Aelod neu, hyd y gŵyr yr Aelod, gan bartner yr Aelod neu unrhyw blentyn dibynnol i'r Aelod, ar unrhyw gorff a ariennir yn llwyr neu’n rhannol â chyllid a ddarparwyd gan Gomisiwn y Senedd neu Lywodraeth Cymru, lle y mae'r Aelod yn gwybod, neu y dylai fod wedi gwybod, am y cyllid a ddarparwyd gan Gomisiwn y Senedd neu Lywodraeth Cymru.

en-gb	3.STANDING ORDER 3 – Recording of the Employment of Family Members with the Support of Commission Funds.
cy-gb	3.RHEOL SEFYDLOG 3 – Cofnodi Cyflogaeth Aelodau’r Teulu gyda Chymorth Arian y Comisiwn.

en-gb	[Note:
cy-gb	[Sylwch:

en-gb	a requirement for notification under Standing Order 3 is in addition to any requirement to register the employment of a Member’s partner or dependent child under Standing Order 2.
cy-gb	mae gofyniad bod yn rhaid hysbysu o dan Reol Sefydlog 3 yn ychwanegol at unrhyw ofyniad bod yn rhaid i gyflogaeth partner neu blentyn dibynnol Aelod gael ei chofrestru o dan Reol Sefydlog 2.

en-gb	Where Standing Order 2 requires a Member to register the employment of a spouse or dependent child under that Standing Order, the Member must do that in addition to any notification required under Standing Order 3.]
cy-gb	Os yw Rheol Sefydlog 2 yn ei gwneud yn ofynnol i Aelod gofrestru cyflogaeth priod neu blentyn dibynnol o dan y Rheol Sefydlog honno, rhaid i’r Aelod wneud hynny yn ychwanegol at unrhyw hysbysiad sy’n ofynnol o dan Reol Sefydlog 3.]

en-gb	A Member who at any time, with the support of Commission funds, employs, either directly or indirectly, a person whom that Member knows to be a family member of that Member or of another Member must, no later than the date specified in Standing Order 3.4, make a notification under Standing Order 3.
cy-gb	Rhaid i Aelod sydd ar unrhyw adeg, gyda chymorth arian y Comisiwn, yn cyflogi, naill ai’n uniongyrchol neu’n anuniongyrchol, berson y mae’r Aelod hwnnw’n gwybod ei fod yn aelod o deulu’r Aelod hwnnw neu’n aelod o deulu Aelod arall roi hysbysiad o dan Reol Sefydlog 3, a hynny heb fod yn hwyrach na’r dyddiad a bennir yn Rheol Sefydlog 3.4.

en-gb	In Standing Order 3:
cy-gb	Yn Rheol Sefydlog 3:

en-gb	“family member” means:
cy-gb	ystyr “aelod o deulu” yw:

en-gb	a partner of a Member;
cy-gb	partner Aelod;

en-gb	a child or grand-child of a Member;
cy-gb	plentyn, ŵyr neu wyres Aelod;

en-gb	a parent or grand-parent of a Member;
cy-gb	rhiant, taid neu nain Aelod;

en-gb	a brother or sister of a Member;
cy-gb	(ch)   brawd neu chwaer Aelod;

en-gb	a nephew or niece of a Member;
cy-gb	(d)nai neu nith Aelod;

en-gb	an uncle or aunt of a Member;
cy-gb	(dd)   ewythr neu fodryb Aelod.

en-gb	“partner” means a spouse, civil partner or one of a couple whether of the same sex or of the opposite sex who although not married to each other are living together and treat each other as spouses;
cy-gb	ystyr “partner” yw priod, partner sifil neu un o gwpl pa un ai o’r un rhyw neu o’r rhyw arall sy’n byw gyda’i gilydd, er nad ydynt yn briod, ac sy’n trin ei gilydd fel dau briod;

en-gb	the expressions “child”, “grand-child”, “parent”, “grand-parent”, “brother”, “sister”, “uncle” and “aunt” apply equally to half-, step, foster- and adoptive relationships and also apply to persons having the relationship in question to the partner of the Member;
cy-gb	mae’r ymadroddion “plentyn”, “ŵyr”, “wyres”, “rhiant”, “taid”, “nain”, “brawd”, “chwaer”, “ewythr” a “modryb” yr un mor gymwys i hanner-perthnasau, llys-berthnasau, perthnasau maeth a pherthnasau mabwysiadol ac maent yn gymwys hefyd i bersonau sydd â’r berthynas o dan sylw â phartner yr Aelod;

en-gb	“Commission funds” means amounts paid by the Commission by way of allowances under sections 20, 21 or 53 of the Act.
cy-gb	ystyr “arian y Comisiwn” yw symiau a delir gan y Comisiwn ar ffurf lwfansau o dan adrannau 20, 21 neu 53 o’r Ddeddf.

en-gb	The notification required by Standing Order 3 must include the following information:
cy-gb	Rhaid i’r hysbysiad sy’n ofynnol o dan Reol Sefydlog 3 gynnwys yr wybodaeth ganlynol:

en-gb	the Member’s name;
cy-gb	enw’r Aelod;

en-gb	if the employee is a family member of another Member or Members, the name of that other Member or of those other Members;
cy-gb	os yw’r cyflogai yn aelod o deulu Aelod arall neu Aelodau eraill, enw’r Aelod arall hwnnw neu enwau’r Aelodau eraill hynny;

en-gb	the full name of the employee;
cy-gb	enw llawn y cyflogai;

en-gb	the relationship of the employee to the Member (or, where appropriate, to the Member or Members referred to in (ii));
cy-gb	perthynas y cyflogai â’r Aelod (neu, os yw’n briodol, â’r Aelod neu’r Aelodau y cyfeirir atynt yn (ii));

en-gb	the capacity in which the employee is employed, including any job title;
cy-gb	ym mha swyddogaeth y mae’r cyflogai wedi’i gyflogi, gan gynnwys unrhyw deitl swydd;

en-gb	the date on which the employment commenced;
cy-gb	y dyddiad y dechreuodd y gyflogaeth;

en-gb	if the employment has ceased, the date on which it ceased;
cy-gb	os yw’r gyflogaeth wedi dod i ben, y dyddiad y daeth i ben;

en-gb	and the hours which the employee is contracted to work each week.
cy-gb	ac yr oriau y mae’r cyflogai wedi’i gontractio i’w gweithio bob wythnos.

en-gb	Notification must be made:
cy-gb	Rhaid i’r hysbysiad gael ei roi:

en-gb	within eight weeks of the date on which the Member takes the oath or affirmation of allegiance;
cy-gb	cyn pen wyth wythnos ar ôl y dyddiad y bydd yr Aelod yn tyngu’r llw teyrngarwch neu’n rhoi’r cadarnhad teyrngarwch;

en-gb	within four weeks of:
cy-gb	cyn pen pedair wythnos ar ôl:

en-gb	the first occasion on which the family member receives a payment with the support of Commission funds;
cy-gb	y tro cyntaf i’r aelod o deulu gael taliad gyda chymorth arian y Comisiwn;

en-gb	the date on which the employee becomes a family member of that Member or of another Member;
cy-gb	y dyddiad y daw’r cyflogai yn aelod o deulu’r Aelod hwnnw neu’n aelod o deulu Aelod arall;

en-gb	the date when the Member first becomes aware of the fact that the employee is a family member of that Member or of another Member,
cy-gb	y dyddiad y daw’r Aelod yn ymwybodol am y tro cyntaf o’r ffaith bod y cyflogai yn aelod o deulu’r Aelod hwnnw neu’n aelod o deulu Aelod arall,

en-gb	whichever is the later.
cy-gb	pa un bynnag yw'r olaf.

en-gb	If:
cy-gb	Os:

en-gb	notification has been given under Standing Order 3;
cy-gb	oes hysbysiad wedi’i roi o dan Reol Sefydlog 3;

en-gb	there has been any change to the information which was included in that notification,
cy-gb	bod unrhyw newid wedi bod yn yr wybodaeth a gynhwyswyd yn yr hysbysiad hwnnw,

en-gb	the Member must, within four weeks of the date on which that change took place, make notification of that change.
cy-gb	rhaid i’r Aelod, cyn pen pedair wythnos ar ôl dyddiad y newid hwnnw, roi hysbysiad ynglŷn â’r newid hwnnw.

en-gb	Notification under SO 3.1 or under SO 3.5 must be given by completing and signing the form prescribed by the Presiding Officer for the purpose and delivering it to the Clerk.
cy-gb	Rhaid i hysbysiad o dan Reol Sefydlog 3.1 neu o dan Reol Sefydlog 3.5 gael ei roi drwy lenwi a llofnodi’r ffurflen a ragnodir gan y Llywydd at y diben a’i chyflwyno i’r Clerc.

en-gb	The Presiding Officer must maintain a record of the notifications made by Members under Standing Order 3 and must publish the record and make a copy available for inspection by Members and by the public.
cy-gb	Rhaid i’r Llywydd gadw cofnod o’r hysbysiadau a roddir gan yr Aelodau o dan Reol Sefydlog 3 a rhaid iddo gyhoeddi’r cofnod a threfnu bod copi ar gael i'w archwilio gan yr Aelodau a chan y cyhoedd.

en-gb	Members are under a continuing duty to ensure, by inspecting the record of notifications from time to time, that it correctly contains the particulars notified by them under Standing Order 3.1 or 3.5.
cy-gb	Mae’r Aelodau o dan ddyletswydd barhaus i sicrhau bod y cofnod o hysbysiadau yn cynnwys y manylion cywir a hysbyswyd ganddynt o dan Reolau Sefydlog 3.1 neu 3.5, a hynny drwy ei archwilio o dro i dro.

en-gb	4.STANDING ORDER 4 – Recording Time Involved in Registrable Activities
cy-gb	4.RHEOL SEFYDLOG 4 – Cofnodi’r Amser y bydd Aelod yn Ymwneud â Gweithgarwch Cofrestradwy

en-gb	Where a Member is required to register an interest, in accordance with Standing Order 2.2, that Member must at the same time, where that interest is also a registrable activity, make a notification under Standing Order 4.
cy-gb	Pan fydd yn ofynnol i Aelod gofrestru buddiant, yn unol â Rheol Sefydlog 2.2, rhaid i’r Aelod hwnnw ar yr un pryd, pan fydd y buddiant hwnnw hefyd yn weithgarwch cofrestradwy, roi hysbysiad o dan Reol Sefydlog 4.

en-gb	For the purposes of Standing Order 4, a “registrable activity” is a registrable interest which falls within either:
cy-gb	At ddibenion Rheol Sefydlog 4, mae “gweithgarwch cofrestradwy” yn fuddiant cofrestradwy sy’n dod o fewn naill ai:

en-gb	sub-paragraph (i) of paragraph 5 of the Annex to Standing Order 2 (remunerated directorships);
cy-gb	baragraff 5 o’r Atodiad i Reol Sefydlog 2 (swyddi cyfarwyddwyr am dâl);

en-gb	or sub-paragraph (ii) of that paragraph (employments, offices, trades, professions or vocations),
cy-gb	neu is-baragraff (ii) o’r aragraff hwnnw (cyflogaeth, swyddi, masnachau, proffesiynau neu alwedigaethau),

en-gb	and relates to the Member himself or herself (rather than to a partner or dependent child of the Member).
cy-gb	ac sy’n ymwneud â’r Aelod ei hun (yn hytrach na phartner yr Aelod neu blentyn dibynnol i’r Aelod).

en-gb	Notification
cy-gb	Hysbysiad

en-gb	Notification is to be by reference to the following bands:
cy-gb	Mae hysbysiad i’w roi drwy gyfeirio at y bandiau canlynol:

en-gb	Band 1:
cy-gb	Band 1:

en-gb	Less than 5 hours per week;
cy-gb	Llai na 5 awr yr wythnos;

en-gb	Between 5 and 20 hours per week;
cy-gb	Rhwng 5 ac 20 awr yr wthnos;

en-gb	More than 20 hours per week.
cy-gb	Mwy nag 20 awr yr wythnos.

en-gb	Notification must state into which of those bands the average number of hours which the Member devotes (or expects to devote) to each registrable activity each week will fall.
cy-gb	Rhaid i’r hysbysiad nodi i ba un o’r bandiau hynny y bydd cyfartaledd nifer yr oriau yr wythnos y bydd yr Aelod yn ei dreulio (neu y disgwylir iddo ei dreulio) yn gwneud pob gweithgarwch cofrestradwy yn berthnasol.

en-gb	If (whether as a result of a change of circumstances or for any other reason) the notification which a Member has given in relation to a registrable activity is no longer correct, the Member must, within four weeks, make a further notification under Standing Order 4.
cy-gb	Os (pa un ai o ganlyniad i newid mewn amgylchiadau neu am unrhyw reswm arall) nad yw’r hysbysiad a wneir gan Aelod mewn perthynas â gweithgarwch cofrestradwy bellach yn gywir, rhaid i’r Aelod, o fewn pedair wythnos, wneud hysbysiad arall o dan Reol Sefydlog 4.

en-gb	Notification must be given by completing and signing the form prescribed by the Presiding Officer for the purpose and delivering it to the Clerk.
cy-gb	Rhaid rhoi hysbysiad drwy lenwi a llofnodi’r ffurflen a ragnodir gan y Llywydd at y diben hwnnw a’i roi i’r Clerc.

en-gb	The Presiding Officer must maintain a record of the notifications made by Members under Standing Order 4 and must publish the record and make a copy available for inspection by Members and by the public.
cy-gb	Rhaid i’r Llywydd gadw cofnod o’r hysbysiadau a wneir gan Aelodau o dan Reol Sefydlog 4 a rhaid iddo gyhoeddi’r cofnod a threfnu bod copi ar gael i’w archwilio gan yr Aelodau a’r cyhoedd.

en-gb	The form prescribed by the Presiding Officer under Standing Order 4.6 may be combined with the form prescribed by the Presiding Officer under Standing Order 2.2.
cy-gb	Caniateir cyfuno’r ffurflen a ragnodir gan y Llywydd o dan Reol Sefydlog 4.6 â’r ffurflen a ragnodir gan y Llywydd o dan Reol Sefydlog 2.2.

en-gb	The record of notifications maintained by the Presiding Officer under Standing Order 4.7 may be combined with the Register of Interests maintained by the Presiding Officer under Standing Order 2.1.
cy-gb	Caniateir cyfuno’r cofnod o hysbysiadau a gedwir gan y Llywydd o dan Reol Sefydlog 4.7 â’r Gofrestr Fuddiannau a gedwir gan y Llywydd o dan Reol Sefydlog 2.1.

en-gb	5.STANDING ORDER 5 – Recording of Membership of Societies
cy-gb	5.RHEOL SEFYDLOG 5 – Cofnodi Aelodaeth o Gymdeithasau

en-gb	A notification must be made by any Member of any membership, or position of general control or management, of a private society or a private club which has entry requirements for membership.
cy-gb	Rhaid i unrhyw Aelod roi hysbysiad ynglŷn ag unrhyw aelodaeth, neu safle o reolaeth neu ofalaeth gyffredinol, mewn cymdeithas breifat neu glwb preifat sydd â gofynion ynglŷn â derbyn aelodau.

en-gb	For the purposes of Standing Order 5.1, "entry requirements for membership" does not include:
cy-gb	At ddibenion Rheol Sefydlog 5.1, nid yw “gofynion ynglŷn â derbyn aelodau” yn cynnwys:

en-gb	the requirement to pay a subscription;
cy-gb	y gofyniad bod yn rhaid talu tanysgrifiad;

en-gb	or
cy-gb	na

en-gb	the agreement to and signing of terms and conditions of membership of the society or club (other than any term and condition relating to selection for membership).
cy-gb	cytuno â thelerau ac amodau aelodaeth yn y gymdeithas neu’r clwb a’u llofnodi (ac eithrio unrhyw deler ac amod sy’n ymwneud â dewis aelodau).

en-gb	The Presiding Officer must maintain and publish a record of the notifications by Members of the matters set out in Standing Order 5.1 and copies must be available for inspection by Members and by the public.
cy-gb	Rhaid i’r Llywydd gadw a chyhoeddi cofnod o hysbysiadau’r Aelodau ynglŷn â’r materion a nodir yn Rheol Sefydlog 5.1 a rhaid trefnu bod copïau ar gael i'w harchwilio gan yr Aelodau a'r cyhoedd.

en-gb	Notifications must be made by completion of a form prescribed by the Presiding Officer.
cy-gb	Rhaid i’r hysbysiadau gael eu gwneud drwy lenwi ffurflen a ragnodir gan y Llywydd.

en-gb	Within eight weeks of a Member taking the oath of allegiance or making the corresponding affirmation, he or she must complete the form prescribed by the Presiding Officer, and must sign the form and deliver it to the Clerk.
cy-gb	Cyn pen wyth wythnos ar ôl i Aelod dyngu’r llw teyrngarwch neu roi’r cadarnhad cyfatebol, rhaid iddo lenwi'r ffurflen a ragnodir gan y Llywydd a llofnodi’r ffurflen a’i chyflwyno i’r Clerc.

en-gb	Within four weeks of membership or change to membership occurring, a Member must notify the Presiding Officer by completion of the prescribed form; and must sign the form and deliver it to the Clerk.
cy-gb	Cyn pen pedair wythnos ar ôl i aelodaeth neu newid aelodaeth ddigwydd, rhaid i Aelod hysbysu'r Llywydd drwy lenwi'r ffurflen ragnodedig a llofnodi’r ffurflen a’i chyflwyno i’r Clerc.

en-gb	The form referred to in Standing Order 5.5 or 5.6 is not to be regarded as having been delivered until it is received by the Clerk.
cy-gb	Rhaid peidio â barnu bod y ffurflen y cyfeirir ati yn Rheolau Sefydlog 5.5 neu 5.6 wedi’i chyflwyno nes i’r Clerc ei chael.

en-gb	6.STANDING ORDER 6 – Presiding Officer and Deputy
cy-gb	6.RHEOL SEFYDLOG 6 – Y Llywydd a’r Dirprwy

en-gb	Election of Presiding Officer and Deputy
cy-gb	Ethol y Llywydd a'r Dirprwy

en-gb	At its first meeting after a Senedd election, the Senedd must elect from its Members a Presiding Officer and a Deputy.
cy-gb	Yn ei gyfarfod cyntaf ar ôl etholiad y Senedd, rhaid i’r Senedd ethol Llywydd a Dirprwy o blith ei Aelodau.

en-gb	If the office of the Presiding Officer or that of the Deputy becomes vacant, the Senedd must, as soon as possible, elect a Member to fill the vacancy.
cy-gb	Os daw swydd y Llywydd neu swydd y Dirprwy yn wag, rhaid i’r Senedd ethol Aelod cyn gynted â phosibl i lenwi'r swydd wag.

en-gb	The election of a Presiding Officer takes precedence over all other business.
cy-gb	Mae ethol Llywydd yn cymryd blaenoriaeth dros bob busnes arall.

en-gb	Subject to Standing Order 6.4, the proceedings for the election of a Presiding Officer at the first meeting after a Senedd election are to be chaired by the Presiding Officer who held office immediately before the Senedd election (“the former Presiding Officer”).
cy-gb	Yn ddarostyngedig i Reol Sefydlog 6.4, mae’r trafodion ar gyfer ethol Llywydd yn y cyfarfod cyntaf ar ôl etholiad y Senedd i’w cadeirio gan y Llywydd a oedd yn dal y swydd yn union cyn etholiad y Senedd (“y cynLywydd”).

en-gb	If:
cy-gb	Os bydd:

en-gb	at the first meeting after a Senedd election the former Presiding Officer is unwilling or unable to act;
cy-gb	y cyn-Lywydd yn anfodlon gweithredu neu’n methu gweithredu yn y cyfarfod cyntaf ar ôl etholiad y Senedd;

en-gb	or at any election of a Presiding Officer at any other time the Deputy is unwilling or unable to act, or there is no Deputy in office,
cy-gb	neu y Dirprwy yn anfodlon gweithredu neu’n methu gweithredu mewn unrhyw etholiad ar gyfer Llywydd ar unrhyw adeg arall, neu os nad oes Dirprwy yn y swydd,

en-gb	the proceedings for the election of a Presiding Officer are to be chaired by the Clerk.
cy-gb	mae’r trafodion ar gyfer ethol Llywydd i gael eu cadeirio gan y Clerc.

en-gb	No Member who chairs proceedings for the election of a Presiding Officer may be nominated for election as Presiding Officer in those proceedings.
cy-gb	Ni chaniateir i Aelod sy’n cadeirio trafodion ar gyfer ethol Llywydd gael ei enwebu i’w ethol yn Llywydd yn y trafodion hynny.

en-gb	At the election of a Presiding Officer or a Deputy, the chair must invite nominations.
cy-gb	Wrth ethol Llywydd neu Ddirprwy, rhaid i’r cadeirydd wahodd enwebiadau.

en-gb	A nomination is, in the first instance, valid only if seconded by a Member who is not a member of the political group to which the nominating Member belongs.
cy-gb	Yn y lle cyntaf, ni fydd enwebiad yn ddilys oni chaiff ei eilio gan Aelod nad yw'n aelod o'r grŵp gwleidyddol y mae'r Aelod sy'n enwebu yn perthyn iddo.

en-gb	If it appears that no Member is likely to be nominated and seconded by members of different political groups, the chair must adjourn the proceedings and may, on their resumption, accept nominations which are seconded by members of the same political group as the nominating Member.
cy-gb	Os yw'n ymddangos nad yw’r un Aelod yn debyg o gael ei enwebu a'i eilio gan aelodau o grwpiau gwleidyddol gwahanol, rhaid i’r cadeirydd ohirio'r trafodion, ac, wedi i’r trafodion ailddechrau, caiff y cadeirydd dderbyn enwebiadau sy'n cael eu heilio gan aelodau o'r un grŵp gwleidyddol â'r Aelod sy'n enwebu.

en-gb	If there is only one nomination, the chair must propose that the Member nominated be elected as Presiding Officer (or Deputy as the case may be).
cy-gb	Os un enwebiad yn unig a geir, rhaid i’r cadeirydd gynnig bod yr Aelod a enwebwyd yn cael ei ethol yn Llywydd (neu’n Ddirprwy yn ôl fel y digwydd).

en-gb	If that is opposed, or if there are two or more nominations, the chair must make arrangements for the election to take place by secret ballot.
cy-gb	Os gwrthwynebir hynny, neu os ceir dau neu ragor o enwebiadau, rhaid i’r cadeirydd drefnu bod yr etholiad yn cael ei gynnal drwy bleidlais gyfrinachol.

en-gb	If two Members have been nominated, the chair must declare elected the Member who has secured the greater number of votes cast in the ballot.
cy-gb	Os bydd dau Aelod wedi'u henwebu, rhaid i’r cadeirydd ddatgan mai’r Aelod sydd wedi sicrhau’r nifer mwyaf o’r pleidleisiau a fwriwyd yn y bleidlais gyfrinachol sydd wedi’i ethol.

en-gb	If more than two Members have been nominated and no Member receives more than half of the votes cast in a ballot, the candidate who has received the smallest number of votes is excluded and further secret ballots held until one candidate obtains more than half of the votes cast;
cy-gb	Os bydd mwy na dau Aelod wedi’u henwebu ac na fydd yr un Aelod yn cael mwy na hanner y pleidleisiau a fwriwyd mewn pleidlais gyfrinachol, mae’r ymgeisydd sydd wedi cael y nifer lleiaf o bleidleisiau yn cael ei hepgor ac mae rhagor o bleidleisiau cyfrinachol yn cael eu cynnal nes y bydd un ymgeisydd yn cael mwy na hanner y pleidleisiau a fwriwyd;

en-gb	and if there is an equality of votes between the two remaining candidates (or the only two candidates) a further secret ballot must take place.
cy-gb	ac os bydd nifer y pleidleisiau ar gyfer y ddau ymgeisydd sy’n weddill (neu'r unig ddau ymgeisydd) yn gyfartal, rhaid cynnal pleidlais gyfrinachol arall.

en-gb	The Member elected as Presiding Officer must immediately take the oath or make an affirmation if he or she has not already done so, and then take the chair.
cy-gb	Rhaid i’r Aelod a etholir yn Llywydd gymryd y llw neu roi cadarnhad ar unwaith os nad yw wedi gwneud hynny eisoes, ac wedyn cymryd y gadair.

en-gb	The Senedd must not elect a Presiding Officer and a Deputy who belong to:
cy-gb	Rhaid i’r Senedd beidio ag ethol Llywydd a Dirprwy sy’n perthyn:

en-gb	the same political group;
cy-gb	i’r un grŵp gwleidyddol;

en-gb	different political groups both of which have an executive role;
cy-gb	i grwpiau gwleidyddol gwahanol y mae gan y ddau ohonynt rôl weithredol;

en-gb	different political groups neither of which has an executive role.
cy-gb	i grwpiau gwleidyddol gwahanol nad oes gan y naill na’r llall ohonynt rôl weithredol.

en-gb	Standing Order 6.12 may be disapplied by a resolution of the Senedd (provided that, if the motion for the resolution is passed on a vote, it has no effect unless at least two-thirds of those voting support it);
cy-gb	Caniateir i Reol Sefydlog 6.12 gael ei datgymhwyso drwy benderfyniad gan y Senedd (ar yr amod, os caiff y cynnig ar gyfer y penderfyniad ei basio drwy bleidlais, nad yw’n dod i rym oni bai bod o leiaf ddwy ran o dair o’r rhai sy’n pleidleisio yn ei gefnogi);

en-gb	and any Member may, without notice, propose a motion for such a resolution immediately before the Senedd proceeds to the election of a Presiding Officer or Deputy.
cy-gb	a chaiff unrhyw Aelod, heb roi hysbysiad, wneud cynnig ar gyfer penderfyniad o’r fath yn union cyn i’r Senedd fwrw ymlaen i ethol Llywydd neu Ddirprwy.

en-gb	If in the course of a Senedd, the Presiding Officer and Deputy become members of:
cy-gb	Os bydd y Llywydd a’r Dirprwy, yn ystod Senedd, yn dod yn aelodau:

en-gb	the same political group;
cy-gb	o’r un grŵp gwleidyddol;

en-gb	different political groups both of which have an executive role;
cy-gb	o grwpiau gwleidyddol gwahanol y mae gan y ddau ohonynt rôl weithredol;

en-gb	or different political groups neither of which has an executive role,
cy-gb	neu o grwpiau gwleidyddol gwahanol nad oes gan y naill na’r llall ohonynt rôl weithredol,

en-gb	and neither resigns from office, then any Member may, without notice, propose a motion at the next plenary meeting that the Presiding Officer and Deputy may remain in office.
cy-gb	ac na fydd y naill na’r llall yn ymddiswyddo, caiff unrhyw Aelod, heb roi hysbysiad, wneud cynnig yn y cyfarfod llawn nesaf fod y Llywydd a’r Dirprwy yn parhau yn eu swyddi.

en-gb	If no such motion is proposed, or the motion is not passed on a vote supported by at least two-thirds of those voting, then both the Presiding Officer and Deputy must resign from office.
cy-gb	Os na wneir cynnig o’r fath, neu os na chaiff y cynnig ei basio drwy bleidlais a gefnogir gan o leiaf ddwy ran o dair o’r rhai sy’n pleidleisio, rhaid i’r Llywydd a’r Dirprwy ymddiswyddo.

en-gb	Functions of Presiding Officer
cy-gb	Swyddogaethau’r Llywydd

en-gb	The functions of the Presiding Officer are:
cy-gb	Swyddogaethau’r Llywydd yw:

en-gb	to chair plenary meetings;
cy-gb	cadeirio cyfarfodydd llawn;

en-gb	to determine questions as to the interpretation or application of Standing Orders;
cy-gb	penderfynu ar gwestiynau ynglŷn â dehongli’r Rheolau Sefydlog neu sut i’w cymhwyso;

en-gb	to represent the Senedd in exchanges with any other bodies,
cy-gb	cynrychioli’r Senedd mewn trafodaethau ag unrhyw gyrff eraill,

en-gb	whether within or outside the United Kingdom, in relation to matters affecting the Senedd;
cy-gb	boed y tu mewn neu’r tu allan i’r Deyrnas Unedig, mewn perthynas â materion sy’n effeithio ar y Senedd;

en-gb	such other functions conferred by any enactment, by the Senedd
cy-gb	unrhyw swyddogaethau eraill a roddir gan unrhyw ddeddfiad,

en-gb	or by these Standing Orders.
cy-gb	gan y Senedd neu gan y Rheolau Sefydlog hyn.

en-gb	The Presiding Officer’s determinations as to the interpretation or application of Standing Orders are final.
cy-gb	Mae penderfyniadau’r Llywydd ar ddehongli’r Rheolau Sefydlog neu sut i’w cymhwyso yn derfynol.

en-gb	The Presiding Officer, having consulted the Business Committee, may issue written guidance to Members for the proper conduct of Senedd proceedings.
cy-gb	Ar ôl ymgynghori â’r Pwyllgor Busnes, caiff y Llywydd roi canllawiau ysgrifenedig i’r Aelodau ynglŷn â chynnal trafodion y Senedd yn y modd priodol.

en-gb	In the absence or at the request of the Presiding Officer, the Deputy must exercise the functions of the Presiding Officer, so far as permitted by the Act.
cy-gb	Yn absenoldeb y Llywydd neu yn unol â chais ganddo, rhaid i’r Dirprwy arfer swyddogaethau’r Llywydd, cyhyd ag y caniateir hynny gan y Ddeddf.

en-gb	In carrying out the functions of the Presiding Officer, the Presiding Officer and Deputy must demonstrate impartiality at all times.
cy-gb	Wrth gyflawni swyddogaethau’r Llywydd, rhaid i’r Llywydd a’r Dirprwy amlygu didueddrwydd bob amser.

en-gb	Subject to Standing Order 6.21, the Presiding Officer or Deputy may vote in plenary proceedings only when exercising a casting vote.
cy-gb	Yn ddarostyngedig i Reol Sefydlog 6.21, mewn cyfarfodydd llawn, dim ond wrth ddefnyddio pleidlais fwrw y caniateir i’r Llywydd neu’r Dirprwy bleidleisio.

en-gb	Where there is an equality of votes a casting vote must be given:
cy-gb	Os bydd nifer y pleidleisiau yn gyfartal, rhaid i bleidlais fwrw gael ei rhoi:

en-gb	in the affirmative where further discussion of the matter before the Senedd is possible;
cy-gb	yn gadarnhaol os oes rhagor o drafod ar y mater sydd gerbron y Senedd yn bosibl;

en-gb	and  in the negative where further discussion is not possible or where there is a vote on an amendment.
cy-gb	a yn negyddol os nad oes rhagor o drafod yn bosibl neu os ceir pleidlais ar welliant.

en-gb	The Presiding Officer and Deputy may vote in plenary proceedings where legislation requires a resolution or motion to be passed on a vote in which the number of Members voting in favour of it is not less than two-thirds of the total number of Senedd seats.
cy-gb	Caiff y Llywydd a’r Dirprwy bleidleisio mewn cyfarfodydd llawn lle bo deddfwriaeth yn ei gwneud yn ofynnol i basio penderfyniad neu gynnig drwy bleidlais lle bydd nifer yr Aelodau sy’n pleidleisio o blaid y penderfyniad neu’r cynnig yn cyfateb i o leiaf ddwy ran o dair o gyfanswm seddau’r Senedd.

en-gb	Temporary Chair of Plenary Meetings
cy-gb	Cadeiryddion Dros Dro yn y Cyfarfodydd Llawn

en-gb	Any Member other than a member of the government may, at the request of the Presiding Officer or Deputy when either is chairing a plenary meeting of the Senedd, temporarily chair.
cy-gb	Caiff unrhyw Aelod, ac eithrio aelod o’r llywodraeth, ar gais y Llywydd neu'r Dirprwy pan fo'r naill neu'r llall yn cadeirio cyfarfod llawn o'r Senedd, gadeirio dros dro.

en-gb	A Member acting as chair must not exercise any of the functions of the Presiding Officer except:
cy-gb	Rhaid i Aelod sy'n gweithredu fel cadeirydd beidio ag arfer yr un o swyddogaethau'r Llywydd ac eithrio:

en-gb	calling business in the order in which it appears on the agenda;
cy-gb	galw busnes yn y drefn y mae'n ymddangos ar yr agenda;

en-gb	making necessary arrangements to adjust the timetable for business in order to facilitate the effective conduct of business;
cy-gb	gwneud trefniadau angenrheidiol i addasu'r amserlen ar gyfer busnes er mwyn hwyluso'r modd o gynnal busnes yn effeithiol;

en-gb	at the end of proceedings on an item of business, inviting the Senedd to agree any questions necessary or deferring any questions necessary to dispose of the business in accordance with Standing Orders 12.36 and 12.37;
cy-gb	ar ddiwedd y trafodion ar eitem o fusnes, gwahodd y Senedd i gytuno ar unrhyw gwestiynau y mae angen cytuno arnynt neu ohirio unrhyw gwestiynau y mae angen cytuno arnynt er mwyn cwblhau'r busnes yn unol â Rheolau Sefydlog 12.36 a 12.37;

en-gb	proposing that motions or amendments be grouped in accordance with Standing Order 12.40;
cy-gb	cynnig y dylid grwpio cynigion neu welliannau yn unol â Rheol Sefydlog 12.40;

en-gb	in any circumstances where he or she thinks it appropriate to do so, adjourning proceedings or suspending proceedings for a specified time;
cy-gb	o dan unrhyw amgylchiadau pan fydd yn credu bod hynny'n briodol, gohirio'r trafodion neu atal y trafodion am gyfnod penodedig;

en-gb	those contained in Standing Order 13, except that if the Member believes that the conduct of a Member is such as to warrant his or her withdrawal, the Member must suspend the meeting until the Presiding Officer or Deputy has returned.
cy-gb	y rhai a nodir yn Rheol Sefydlog 13 ac eithrio, os yw'r Aelod o'r farn bod ymddygiad Aelod yn cyfiawnhau ymneilltuo, fod yn rhaid i'r Aelod atal y cyfarfod dros dro nes y bydd y Llywydd neu'r Dirprwy wedi dychwelyd.

en-gb	Temporary Presiding Officer
cy-gb	Llywydd Dros Dro

en-gb	On each occasion that both the Presiding Officer and the Deputy Presiding Officer are unable to act (other than under Standing Order 6.22), the Clerk must take the chair solely in order to arrange for the election of a Member to act as temporary Presiding Officer and a Member so elected must exercise the functions of the Presiding Officer until either the Presiding Officer or Deputy becomes able to act.
cy-gb	Bob tro y bydd y Llywydd a'r Dirprwy ill dau yn methu gweithredu (ac eithrio o dan Reol Sefydlog 6.22), rhaid i’r Clerc gymryd y gadair a hynny dim ond er mwyn trefnu bod Aelod yn cael ei ethol i weithredu fel Llywydd dros dro, a rhaid i Aelod a etholir felly arfer swyddogaethau’r Llywydd nes y bydd naill ai'r Llywydd neu'r Dirprwy yn gallu gweithredu.

en-gb	The Presiding Officer or the Deputy may resign by giving notice in writing to the Clerk.
cy-gb	Caiff y Llywydd neu'r Dirprwy ymddiswyddo drwy roi hysbysiad ysgrifenedig i'r Clerc.

en-gb	If a motion:
cy-gb	Os caiff cynnig:

en-gb	that the Presiding Officer be removed from office;
cy-gb	y dylid diswyddo’r Llywydd;

en-gb	that the Deputy be removed from office,
cy-gb	y dylid diswyddo’r Dirprwy,

en-gb	is tabled by at least six Members, time must be made available as soon as possible for the motion to be debated;
cy-gb	ei gyflwyno gan o leiaf chwe Aelod, rhaid trefnu bod amser ar gael cyn gynted â phosibl i’r cynnig gael ei drafod;

en-gb	and in any event such a debate must take place within five working days of the motion having been tabled.
cy-gb	a rhaid i’r ddadl honno gael ei chynnal beth bynnag o fewn pum diwrnod gwaith ar ôl i’r cynnig gael ei gyflwyno.

en-gb	If the Senedd resolves that the Presiding Officer or Deputy be removed from office, the office of Presiding Officer or Deputy, as the case may be, is immediately vacant.
cy-gb	Os bydd y Senedd yn penderfynu diswyddo’r Llywydd neu’r Dirprwy, mae swydd y Llywydd neu’r Dirprwy, yn ôl fel y digwydd, yn wag ar unwaith.

en-gb	STANDING ORDER 7 The Senedd Commission
cy-gb	RHEOL SEFYDLOG 7 Comisiwn y Senedd

en-gb	Appointment of Members
cy-gb	Penodi’r Aelodau

en-gb	As soon as reasonably practicable after a Senedd election, but no later than 10 days after the appointment of members of the Business Committee, the Senedd must consider a motion tabled by the Business Committee proposing the names of the four Members to be appointed as members of the Commission under section 27(2)(b) of the Act.
cy-gb	Cyn gynted ag y bo’n rhesymol ymarferol ar ôl etholiad y Senedd, ond heb fod yn fwy na 10 diwrnod ar ôl penodi aelodau’r Pwyllgor Busnes, rhaid i’r Senedd ystyried cynnig a gyflwynir gan y Pwyllgor Busnes i gynnig enwau’r pedwar Aelod sydd i’w penodi’n aelodau o’r Comisiwn o dan adran 27(2)(b) o’r Ddeddf.

en-gb	So far as is reasonably practicable, not more than one of the members of the Commission (other than the Presiding Officer) may belong to any one political group.
cy-gb	Cyn belled ag y bo’n rhesymol ymarferol, ni chaiff mwy nag un o aelodau’r Comisiwn (ac eithrio’r Llywydd) berthyn i unrhyw un grŵp gwleidyddol.

en-gb	If there are four or more political groups in the Senedd, it is for the four largest political groups to inform the Business Committee of the name of a member of its political group who is to be included in the motion tabled under Standing Order 7.1.
cy-gb	Os oes pedwar neu fwy o grwpiau gwleidyddol yn y Senedd, mater i bob un o’r pedwar grŵp gwleidyddol mwyaf yw cyfleu i’r Pwyllgor Busnes enw aelod o’i grŵp gwleidyddol sydd i’w gynnwys yn y cynnig a gyflwynir o dan Reol Sefydlog 7.1.

en-gb	If there are fewer than four political groups in the Senedd:
cy-gb	Os oes llai na phedwar grŵp gwleidyddol yn y Senedd:

en-gb	it is for the political groups to inform the Business Committee of the name of a member of its political group;
cy-gb	mater i’r grwpiau gwleidyddol yw cyfleu i’r Pwyllgor Busnes enw aelod o’i grŵp gwleidyddol;

en-gb	it is for the Business Committee to determine the name of any additional Member or Members,
cy-gb	mater i’r Pwyllgor Busnes yw penderfynu ar enw unrhyw Aelod neu Aelodau ychwanegol,

en-gb	who are to be included in the motion tabled under Standing Order 7.1.
cy-gb	sydd i’w cynnwys yn y cynnig a gyflwynir o dan Reol Sefydlog 7.1.

en-gb	For the purposes of Standing Order 7.3, if there are two or more political groups with the same number of members, the Presiding Officer, having regard to the level of electoral support of each of the political groups in question, must determine which of those political groups is to be regarded as the larger (or largest, as the case may be).
cy-gb	At ddibenion Rheol Sefydlog 7.3, os oes dau neu fwy o grwpiau gwleidyddol a chanddynt yr un nifer o aelodau, rhaid i’r Llywydd benderfynu pa un o’r grwpiau gwleidyddol hynny sydd i’w gyfrif fel y mwyaf, a hynny drwy roi sylw i lefel y gefnogaeth etholiadol i bob un o’r grwpiau gwleidyddol o dan sylw.

en-gb	No amendment may be tabled to a motion under Standing Order 7.1.
cy-gb	Ni chaniateir cyflwyno gwelliant i gynnig o dan Reol Sefydlog 7.1.

en-gb	Resignation or Removal from Office
cy-gb	Ymddiswyddo neu Ddiswyddo

en-gb	A member of the Commission resigns from the Commission by giving notice in writing to the Clerk.
cy-gb	Mae aelod o’r Comisiwn yn ymddiswyddo o’r Comisiwn drwy roi hysbysiad ysgrifenedig i’r Clerc.

en-gb	The Presiding Officer cannot resign from the Commission.
cy-gb	Ni chaniateir i’r Llywydd ymddiswyddo o’r Comisiwn.

en-gb	Any Member may table a motion proposing that a particular Member (other than the Presiding Officer) be removed from the Commission and, if any such motion is agreed to in a plenary meeting, that Member is removed from the Commission with immediate effect.
cy-gb	Caiff unrhyw Aelod gyflwyno cynnig y dylai Aelod penodol (ac eithrio’r Llywydd) gael ei ddiswyddo o’r Comisiwn ac, os derbynnir unrhyw gynnig o’r fath yn y cyfarfod llawn, mae’r Aelod hwnnw yn cael ei ddiswyddo o’r Comisiwn ar unwaith.

en-gb	When a member of the Commission ceases to be a Member (otherwise than by dissolution), or resigns from or is removed from the Commission, the Senedd must consider a motion tabled by the Business Committee proposing the name of a Member to replace that Member as a member of the Commission.
cy-gb	Pan fydd aelod o’r Comisiwn yn peidio â bod yn Aelod (ac eithrio drwy ddiddymu’r Senedd), neu’n ymddiswyddo neu’n cael ei ddiswyddo o’r Comisiwn, rhaid i’r Senedd ystyried cynnig a gyflwynir gan y Pwyllgor Busnes i gynnig enw Aelod i gymryd lle’r Aelod hwnnw fel aelod o’r Comisiwn.

en-gb	Special or General Directions to the Commission
cy-gb	Cyfarwyddiadau Arbennig neu Gyffredinol i’r Comisiwn

en-gb	Any Member may table a motion to give special or general directions to the Commission.
cy-gb	Caiff unrhyw Aelod gyflwyno cynnig i roi cyfarwyddiadau arbennig neu gyffredinol i’r Comisiwn.

en-gb	The Business Committee must report on whether time should be made available to debate such a motion.
cy-gb	Rhaid i’r Pwyllgor Busnes gyflwyno adroddiad ynghylch a ddylid trefnu bod amser ar gael i drafod cynnig o’r fath.

en-gb	STANDING ORDER 8 Welsh Ministers and Deputy Welsh Ministers
cy-gb	RHEOL SEFYDLOG 8 Gweinidogion Cymru a Dirprwy Weinidogion Cymru

en-gb	Nomination of First Minister
cy-gb	Enwebu Prif Weinidog Cymru.

en-gb	Subject to section 47(3) of the Act, the Senedd must, within 28 days of an event specified in section 47(2) of the Act, nominate a Member for appointment as First Minister (“the nominee”).
cy-gb	Yn ddarostyngedig i adran 47(3) o’r Ddeddf, o fewn 28 diwrnod ar ôl digwyddiad a bennwyd yn adran 47(2) o’r Ddeddf, rhaid i’r Senedd enwebu Aelod i’w benodi’n Brif Weinidog Cymru (“yr enwebai”).

en-gb	The Presiding Officer must invite nominations.
cy-gb	Rhaid i’r Llywydd wahodd enwebiadau.

en-gb	If only one nomination is made, the Presiding Officer must declare that Member to be the nominee.
cy-gb	Os un enwebiad yn unig a wneir, rhaid i’r Llywydd ddatgan mai’r Aelod hwnnw yw’r enwebai.