Search for a term, word or phrase | Page 54

English: Shrewsbury

Status A

Subject: Place-names

Part of speech: Proper noun

Notes: Sylwer nad yw Yr Amwythig nac Y Mwythig yn safonol. Ni ddylid ychwaith ddefnyddio'r ffurf hynafiaethol Pengwern [Bowys].

Last updated: 6 May 2005

Welsh: am yn ail

English: zipped

Status A

Subject: Politics

Part of speech: Adverb

Definition: Disgrifiad o drefn mewn systemau etholiadol lle etholir sawl ymgeisydd ym mhob etholaeth, lle bydd rhestrau ymgeiswyr y pleidiau ar gyfer pob etholaeth yn cynnwys dyn a menyw am yn ail.

Context: Bydd yn rhaid gosod dynion a menywod am yn ail yn y rhestr.

Notes: Nid oes angen cysylltnodau ar y term hwn pan fo'n adferf; mae ei angen pan fo'n ansoddair.

Last updated: 10 July 2024

Welsh: am-yn-ail

English: zipped

Status A

Subject: Politics

Part of speech: Adjective

Definition: Disgrifiad o drefn mewn systemau etholiadol lle etholir sawl ymgeisydd ym mhob etholaeth, lle bydd rhestrau ymgeiswyr y pleidiau ar gyfer pob etholaeth yn cynnwys dyn a menyw am yn ail.

Context: Bydd yn rhaid cyflwyno rhestrau am-yn-ail.

Notes: Nid oes angen cysylltnodau ar y term hwn pan fo'n adferf; mae ei angen pan fo'n ansoddair.

Last updated: 10 July 2024

Welsh: am-yn-eilio

English: zipping

Status A

Subject: Politics

Part of speech: Verb

Definition: Trefn mewn systemau etholiadol lle etholir sawl ymgeisydd ym mhob etholaeth, lle bydd rhestrau ymgeiswyr y pleidiau ar gyfer pob etholaeth yn cynnwys dyn a menyw am yn ail.

Context: Yn gyson â'r canfyddiadau ymchwil hyn, rhagwelodd y Pwyllgor Diben Arbennig y byddai cwotâu rhywedd ymgeiswyr (drwy am-yn-eilio gorfodol) a system gyfrannol rhestr gaeedig yn cael eu cyflwyno ar gyfer etholiadau'r Senedd.

Last updated: 10 July 2024

Welsh: anabl

English: disabled

Status B

Subject: General

Part of speech: Adjective

Notes: Gweler yr erthygl ar y Model Cymdeithasol o Anabledd yn yr Arddulliadur. Yn unol â'r Model, mae amhariad ("impairment", a elwid yn "nam" o'r blaen) yn nodwedd ar berson, a all effeithio ar ei ymddangosiad neu ar sut y mae ei gorff neu ei feddwl yn gweithio; caiff pobl anabl (y gellir hefyd cyfeirio atynt fel "pobl anabledig" neu "bobl sy'n cael eu hanablu") eu hanablu gan ffactorau allanol fel yr amgylchedd, polisi neu arferion, neu yn sgil methiant i ddarparu addasiadau ar eu cyfer; ac anabledd yw canlyniad anablu pobl sydd ag amhariadau.

Last updated: 8 November 2023

Welsh: anabledd

English: disability

Status B

Subject: General

Part of speech: Noun, Masculine, Singular

Notes: Gweler yr erthygl ar y Model Cymdeithasol o Anabledd yn yr Arddulliadur. Yn unol â'r Model, mae amhariad ("impairment", a elwid yn "nam" o'r blaen) yn nodwedd ar berson, a all effeithio ar ei ymddangosiad neu ar sut y mae ei gorff neu ei feddwl yn gweithio; caiff pobl anabl (y gellir hefyd cyfeirio atynt fel "pobl anabledig" neu "bobl sy'n cael eu hanablu") eu hanablu gan ffactorau allanol fel yr amgylchedd, polisi neu arferion, neu yn sgil methiant i ddarparu addasiadau ar eu cyfer; ac anabledd yw canlyniad anablu pobl sydd ag amhariadau.

Last updated: 8 November 2023

Welsh: anableddau lluosog

English: multiple disabilities

Status A

Subject: Health

Part of speech: Noun, Plural

Notes: Term sefydledig - ond ni fyddai Llywodraeth Cymru bellach yn defnyddio'r ffurf luosog "anableddau". Gweler yr erthygl ar y Model Cymdeithasol o Anabledd yn yr Arddulliadur. Yn unol â'r Model, mae amhariad ("impairment", a elwid yn "nam" o'r blaen) yn nodwedd ar berson, a all effeithio ar ei ymddangosiad neu ar sut y mae ei gorff neu ei feddwl yn gweithio; caiff pobl anabl (y gellir hefyd cyfeirio atynt fel "pobl anabledig" neu "bobl sy'n cael eu hanablu") eu hanablu gan ffactorau allanol fel yr amgylchedd, polisi neu arferion, neu yn sgil methiant i ddarparu addasiadau ar eu cyfer; ac anabledd yw canlyniad anablu pobl sydd ag amhariadau.

Last updated: 14 November 2023

Welsh: anabledd clyw

English: hearing disability

Status C

Subject: Health

Part of speech: Noun, Masculine, Singular

Notes: Gweler yr erthygl ar y Model Cymdeithasol o Anabledd yn yr Arddulliadur. Yn unol â'r Model, mae amhariad ("impairment", a elwid yn "nam" o'r blaen) yn nodwedd ar berson, a all effeithio ar ei ymddangosiad neu ar sut y mae ei gorff neu ei feddwl yn gweithio; caiff pobl anabl (y gellir hefyd cyfeirio atynt fel "pobl anabledig" neu "bobl sy'n cael eu hanablu") eu hanablu gan ffactorau allanol fel yr amgylchedd, polisi neu arferion, neu yn sgil methiant i ddarparu addasiadau ar eu cyfer; ac anabledd yw canlyniad anablu pobl sydd ag amhariadau.

Last updated: 17 November 2023

Welsh: Anabledd Cymru

English: Disability Wales

Status A

Subject: Personnel

Part of speech: Noun, Masculine, Singular

Definition: DW

Notes: Gweler yr erthygl ar y Model Cymdeithasol o Anabledd yn yr Arddulliadur. Yn unol â'r Model, mae amhariad ("impairment", a elwid yn "nam" o'r blaen) yn nodwedd ar berson, a all effeithio ar ei ymddangosiad neu ar sut y mae ei gorff neu ei feddwl yn gweithio; caiff pobl anabl (y gellir hefyd cyfeirio atynt fel "pobl anabledig" neu "bobl sy'n cael eu hanablu") eu hanablu gan ffactorau allanol fel yr amgylchedd, polisi neu arferion, neu yn sgil methiant i ddarparu addasiadau ar eu cyfer; ac anabledd yw canlyniad anablu pobl sydd ag amhariadau.

Last updated: 14 November 2023

Welsh: Anabledd Cymru

English: DW

Status A

Subject: Personnel

Part of speech: Noun, Masculine, Singular

Definition: Disability Wales

Notes: Gweler yr erthygl ar y Model Cymdeithasol o Anabledd yn yr Arddulliadur. Yn unol â'r Model, mae amhariad ("impairment", a elwid yn "nam" o'r blaen) yn nodwedd ar berson, a all effeithio ar ei ymddangosiad neu ar sut y mae ei gorff neu ei feddwl yn gweithio; caiff pobl anabl (y gellir hefyd cyfeirio atynt fel "pobl anabledig" neu "bobl sy'n cael eu hanablu") eu hanablu gan ffactorau allanol fel yr amgylchedd, polisi neu arferion, neu yn sgil methiant i ddarparu addasiadau ar eu cyfer; ac anabledd yw canlyniad anablu pobl sydd ag amhariadau.

Last updated: 17 November 2023

Welsh: anabledd dysgu

English: learning disability

Status B

Subject: General

Part of speech: Noun, Masculine, Singular

Definition: Gallu llai i ddeall gwybodaeth newydd neu gymhleth, ac i ddeall a chymhwyso sgiliau newydd, sy’n dechrau cyn i’r person fod yn oedolyn ac sy’n cael effaith barhaol ar ei ddatblygiad.

Notes: Gweler yr erthygl ar y Model Cymdeithasol o Anabledd yn yr Arddulliadur. Nid yw’r defnydd o “anabledd” yn y term cyffredin “anabledd dysgu” yn gyson â’r Model Cymdeithasol, gan ei fod yn cyfeirio at amhariad yn hytrach nag at rwystrau sy’n anablu pobl. Fodd bynnag mae Llywodraeth Cymru’n derbyn mai dyma’r eirfa sy’n arferol ym maes anabledd dysgu, ac a ffefrir gan sefydliadau cynrychioladol yn y maes ar hyn o bryd, felly fe’i defnyddir gan Lywodraeth Cymru. Adolygir hyn yn gyson.

Last updated: 24 November 2023

Welsh: Anabledd Dysgu Cymru

English: Learning Disability Wales

Status A

Subject: Social services

Part of speech: Noun, Masculine, Singular

Notes: Gweler yr erthygl ar y Model Cymdeithasol o Anabledd yn yr Arddulliadur. Nid yw’r defnydd o “anabledd” yn y term cyffredin “anabledd dysgu” yn gyson â’r Model Cymdeithasol, gan ei fod yn cyfeirio at amhariad yn hytrach nag at rwystrau sy’n anablu pobl. Fodd bynnag mae Llywodraeth Cymru’n derbyn mai dyma’r eirfa sy’n arferol ym maes anabledd dysgu, ac a ffefrir gan sefydliadau cynrychioladol yn y maes ar hyn o bryd, felly fe’i defnyddir gan Lywodraeth Cymru. Adolygir hyn yn gyson.

Last updated: 24 November 2023

Welsh: anabledd dysgu dwys a lluosog

English: profound and multiple learning disability

Status A

Subject: Health

Part of speech: Noun, Masculine, Singular

Plural: anableddau dysgu dwys a lluosog

Notes: Defnyddir yr acronym PMLD yn Saesneg. Mae'r term Saesneg hwn yn gyfystyr â 'profound and multiple learning difficulties' a hwnnw yw'r term a ffefrir gan Lywodraeth Cymru. Gweler y cofnod am 'profound and multiple learning difficulties' am ddiffiniad. Gweler yr erthygl ar y Model Cymdeithasol o Anabledd yn yr Arddulliadur. Nid yw’r defnydd o “anabledd” yn y term cyffredin “anabledd dysgu” yn gyson â’r Model Cymdeithasol, gan ei fod yn cyfeirio at amhariad yn hytrach nag at rwystrau sy’n anablu pobl. Fodd bynnag mae Llywodraeth Cymru’n derbyn mai dyma’r eirfa sy’n arferol ym maes anabledd dysgu, ac a ffefrir gan sefydliadau cynrychioladol yn y maes ar hyn o bryd, felly fe’i defnyddir gan Lywodraeth Cymru. Adolygir hyn yn gyson.

Last updated: 24 November 2023

Welsh: Anabledd Dysgu: Rhaglen Gwella Bywydau

English: Learning Disability: Improving Lives Programme

Status A

Subject: Education

Part of speech: Proper noun

Notes: Gweler yr erthygl ar y Model Cymdeithasol o Anabledd yn yr Arddulliadur. Nid yw’r defnydd o “anabledd” yn y term cyffredin “anabledd dysgu” yn gyson â’r Model Cymdeithasol, gan ei fod yn cyfeirio at amhariad yn hytrach nag at rwystrau sy’n anablu pobl. Fodd bynnag mae Llywodraeth Cymru’n derbyn mai dyma’r eirfa sy’n arferol ym maes anabledd dysgu, ac a ffefrir gan sefydliadau cynrychioladol yn y maes ar hyn o bryd, felly fe’i defnyddir gan Lywodraeth Cymru. Adolygir hyn yn gyson.

Last updated: 24 November 2023

Welsh: anableddiaeth

English: disableism

Status B

Subject: Personnel

Part of speech: Noun, Masculine, Singular

Definition: Camwahaniaethu neu ragfarnu yn uniongyrchol yn erbyn pobl anabl.

Notes: Cymharer â'r term ableism / ableddiaeth. Gweler yr erthygl ar y Model Cymdeithasol o Anabledd yn yr Arddulliadur. Yn unol â'r Model, mae amhariad ("impairment", a elwid yn "nam" o'r blaen) yn nodwedd ar berson, a all effeithio ar ei ymddangosiad neu ar sut y mae ei gorff neu ei feddwl yn gweithio; caiff pobl anabl (y gellir hefyd cyfeirio atynt fel "pobl anabledig" neu "bobl sy'n cael eu hanablu") eu hanablu gan ffactorau allanol fel yr amgylchedd, polisi neu arferion, neu yn sgil methiant i ddarparu addasiadau ar eu cyfer; ac anabledd yw canlyniad anablu pobl sydd ag amhariadau.

Last updated: 23 September 2026

Welsh: Anabledd Powys

English: Disability Powys

Status C

Subject: Social services

Part of speech: Proper noun

Notes: Gweler yr erthygl ar y Model Cymdeithasol o Anabledd yn yr Arddulliadur. Yn unol â'r Model, mae amhariad ("impairment", a elwid yn "nam" o'r blaen) yn nodwedd ar berson, a all effeithio ar ei ymddangosiad neu ar sut y mae ei gorff neu ei feddwl yn gweithio; caiff pobl anabl (y gellir hefyd cyfeirio atynt fel "pobl anabledig" neu "bobl sy'n cael eu hanablu") eu hanablu gan ffactorau allanol fel yr amgylchedd, polisi neu arferion, neu yn sgil methiant i ddarparu addasiadau ar eu cyfer; ac anabledd yw canlyniad anablu pobl sydd ag amhariadau.

Last updated: 16 November 2023

Welsh: anablu

English: disable

Status B

Subject: General

Part of speech: Verb

Notes: Gweler yr erthygl ar y Model Cymdeithasol o Anabledd yn yr Arddulliadur. Yn unol â'r Model, mae amhariad ("impairment", a elwid yn "nam" o'r blaen) yn nodwedd ar berson, a all effeithio ar ei ymddangosiad neu ar sut y mae ei gorff neu ei feddwl yn gweithio; caiff pobl anabl (y gellir hefyd cyfeirio atynt fel "pobl anabledig" neu "bobl sy'n cael eu hanablu") eu hanablu gan ffactorau allanol fel yr amgylchedd, polisi neu arferion, neu yn sgil methiant i ddarparu addasiadau ar eu cyfer; ac anabledd yw canlyniad anablu pobl sydd ag amhariadau.

Last updated: 8 November 2023

Welsh: anaddas

English: unsuitable

Status C

Subject: General

Part of speech: Adjective

Last updated: 30 April 2008

Welsh: anadeiledig

English: non built-up

Status C

Subject: Transport

Part of speech: Adjective

Last updated: 10 March 2006

Welsh: anadl einioes

English: breath of life

Status B

Subject: Health

Part of speech: Noun, Feminine, Singular

Last updated: 16 August 2004

Welsh: anadlennydd

English: breathalyser

Status C

Subject: Health

Part of speech: Noun, Masculine, Singular

Last updated: 29 February 2012

Welsh: anadliedydd

English: breathalyzer

Status B

Subject: Justice and order

Part of speech: Noun, Masculine, Singular

Last updated: 29 August 2012

Welsh: anadlu i mewn

English: inhale

Status C

Subject: Health

Part of speech: Verb

Definition: Yng nghyd-destun ffliw adar.

Last updated: 27 October 2005

Welsh: anadlydd

English: inhaler

Status B

Subject: Health

Part of speech: Noun, Masculine, Singular

Plural: anadlyddion

Definition: A portable device for administering a drug which is to be breathed in, used for relieving asthma and other bronchial or nasal congestion.

Last updated: 15 March 2017

Welsh: anadlydd dos mesuredig dan wasgedd

English: pressurised metered dose inhaler

Status C

Subject: Health

Part of speech: Noun, Masculine, Singular

Plural: anadlyddion dos mesuredig dan wasgedd

Notes: Yng nghyd-destun meddyginiaeth am asthma.

Last updated: 9 December 2021

Welsh: anadlydd dos mesuredig dan wasgedd

English: pMDI

Status C

Subject: Health

Part of speech: Noun, Masculine, Singular

Notes: Dyma'r acronym Saesneg a ddefnyddir am pressurised metered dose inhaler.

Last updated: 9 December 2021

Welsh: anadlydd FFP

English: filtering face piece respirator

Status B

Subject: Health

Part of speech: Noun, Masculine, Singular

Plural: anadlyddion FFP

Notes: Elfen o gyfarpar diogelu personol (PPE).

Last updated: 25 June 2020

Welsh: anadlydd FFP

English: FFP respirator

Status B

Subject: Health

Part of speech: Noun, Masculine, Singular

Plural: anadlyddion FFP

Notes: Elfen o gyfarpar diogelu personol (PPE).

Last updated: 25 June 2020

Welsh: anadlydd isel o ran potensial cynhesu byd-eang

English: low global warming potential inhaler

Status B

Subject: Health

Part of speech: Noun, Plural

Plural: anadlyddion isel o ran potensial cynhesu byd-eang

Last updated: 5 May 2022

Welsh: anadlydd lliniaru

English: reliever inhaler

Status C

Subject: Health

Part of speech: Noun, Masculine, Singular

Plural: anadlyddion lliniaru

Notes: Yng nghyd-destun meddyginiaeth am asthma.

Last updated: 9 December 2021

Welsh: anadlydd SABA

English: SABA inhaler

Status B

Subject: Health

Part of speech: Noun, Masculine, Singular

Plural: anadlyddion SABA

Last updated: 25 November 2022

Welsh: anadlydd wyneb

English: face piece respirator

Status C

Subject: Health

Part of speech: Noun, Masculine, Singular

Definition: Yng nghyd-destun ffliw adar.

Last updated: 27 October 2005

Welsh: anaerobig

English: anaerobic

Status C

Subject: Environment

Part of speech: Adjective

Definition: Heb ocsigen.

Last updated: 31 March 2009

Welsh: anaesthesia

English: anaesthesia

Status B

Subject: Health

Part of speech: Noun, Masculine, Singular

Definition: Cyflwr o fethu teimlo poen neu synwyriadau eraill, yn bennaf yn sgil y defnydd o feddyginiaethau er mwyn rhoi triniaeth feddygol neu filfeddygol. Hefyd, yr astudiaeth o’r maes meddygol hwn.

Last updated: 14 November 2024

Welsh: anaesthesia adrannol

English: regional anaesthesia

Status B

Subject: Health

Part of speech: Noun, Masculine, Singular

Definition: Anaesthesia sy'n effeithio ar ran fawr o'r corff, ee cymal cyfan neu hanner isaf y corff.

Last updated: 29 August 2025

Welsh: anaf

English: injury

Status B

Subject: Health

Part of speech: Noun, Masculine, Singular

Last updated: 16 April 2003

Welsh: anaf acíwt i'r arennau

English: acute kidney injury

Status C

Subject: Health

Part of speech: Noun, Masculine, Singular

Plural: anafiadau acíwt i'r arennau

Context: Yn ôl y dystiolaeth mae cyfran sylweddol o nifer y derbyniadau sy'n gysylltiedig â meddyginiaethau i'r ysbyty'n deillio o waedu, anaf acíwt i'r arennau a chwympo.

Last updated: 27 February 2020

Welsh: anaf caffaeledig i'r ymennydd

English: acquired brain injury

Status B

Subject: Health

Part of speech: Noun, Masculine, Singular

Plural: anafiadau caffaeledig i'r ymennydd

Definition: Unrhyw fath o niwed i'r ymennydd sy'n digwydd ar ôl genedigaeth person.

Notes: Mewn llawer o gyd-destunau, gellid hepgor yr elfen 'caffaeledig' yn Gymraeg.

Last updated: 18 May 2023

Welsh: anaf corfforol

English: physical injury

Status B

Subject: Health

Part of speech: Noun, Masculine, Singular

Plural: anafiadau corfforol

Context: Ymhlith y cymhlethdodau a all godi mae chwyddo, haint, gwaedu, adweithiau alergaidd neu wenwynig i'r sylweddau a ddefnyddir, yn ogystal â rhwygiadau neu anaf corfforol arall.

Last updated: 10 September 2024

Welsh: anaffylacsis

English: anaphylaxis

Status B

Subject: Food

Part of speech: Noun, Masculine, Singular

Last updated: 19 January 2012

Welsh: Anafiadau a achosir gan gyfarpar miniog (gan gynnwys Nodwyddau)

English: Sharps Injuries (Including Needle stick)

Status C

Subject: Health

Part of speech: Noun, Plural

Last updated: 2 August 2010

Welsh: anafiadau ac achosion marwolaeth

English: ICD

Status C

Subject: Health

Part of speech: Noun, Plural

Definition: Injuries and causes of death

Last updated: 3 March 2006

Welsh: anafiadau ac achosion marwolaeth

English: injuries and causes of death

Status C

Subject: Health

Part of speech: Noun, Plural

Definition: ICD

Last updated: 3 March 2006

Welsh: anafiadau chwaraeon

English: sports injuries

Status C

Subject: Health

Part of speech: Noun, Plural

Last updated: 5 June 2006

Welsh: anafiadau trawmatig i fadruddyn y cefn

English: spinal cord traumatic injuries

Status C

Subject: Health

Part of speech: Noun, Plural

Last updated: 13 December 2010

Welsh: anaf moesol

English: moral injury

Status C

Subject: Health

Part of speech: Noun, Masculine, Singular

Plural: anafiadau moesol

Last updated: 8 September 2022

Welsh: anafod

English: lesion

Status B

Subject: Health

Part of speech: Noun, Masculine, Singular

Plural: anafodau

Definition: Ardal o feinwe sy'n abnormal neu wedi ei niweidio oherwydd anaf, haint neu afiechyd.

Notes: Dyma'r term technegol, lle mae angen gwahaniaethu wrth sore/briw. Mewn cyd-destunau llai technegol, a lle nad oes angen gwahaniaethu wrth 'sore', gall 'briw' fod yn addas yn Gymraeg.

Last updated: 24 September 2024

Welsh: anaf straen ailadroddus

English: repetitive strain injury

Status C

Subject: Health

Part of speech: Noun, Masculine, Singular

Definition: RSI

Last updated: 9 June 2004

Welsh: anafusion

English: casualties

Status B

Subject: Transport

Part of speech: Noun, Plural

Definition: Pobl sy’n cael eu lladd neu eu hanafu mewn gwrthdrawiadau ffyrdd ac sydd wedi’u cynnwys mewn ystadegau swyddogol.

Context: Cyhoeddwyd yr ystadegau ar gyfer anafusion gwrthdrawiadau ffyrdd a gofnodwyd fesul 10,000 o’r boblogaeth.

Notes: Dyma’r term technegol, a ddefnyddir mewn ystadegau swyddogol ymhlith cyd-destunau eraill, ond mewn cyd-destunau nad ydynt yn ymwneud ag ystadegau, ac mewn cyd-destunau llai technegol, gellid ystyried defnyddio aralleiriad.

Last updated: 28 January 2026

Welsh: analgesia

English: analgesia

Status C

Subject: Law

Part of speech: Noun, Masculine, Singular

Last updated: 5 March 2007

TermCymru

Share this page